વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ કિં ભૂયો વર્ણયામ્યહમ્
હવે હું વધુ શું વિગતે અને ક્રમવાર વર્ણન કરું?
ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે વંશાનુવર્ણનં નામ ચતુઃસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રેરિત મધ્યમ ભાગના ત્રીજા ઉપોધાત પાદમાં 'વંશાનુવર્ણન' નામે ચૌહોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
તતશ્ચતુર્થં પપ્રચ્છુઃ પાદં વૈ ઋષિસત્તમાઃ
પછી શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ ચોથા પાદ વિશે પૂછ્યું.
ચતુર્થં વિસ્તરાત્પાદં સંહારં પારિકીર્ત્તય
તમે ચોથા પાદનું, એટલે કે સંહારનું, વિગતે વર્ણન કરો.
સપ્તર્ષીણામથૈતેષાં સાંપ્રતસ્યાન્તરે મનોઃ
હવે, આ સાત ઋષિઓ વિશે, વર્તમાન મન્વંતરમાં—
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ સર્વમેવ બ્રવીહિ નઃ
તમારે બધું જ અમને વિગતે અને ક્રમવાર કહો.
પાદં ત્વિમં સસંહારં ચતુર્થં મુનિસત્તમાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો, આ ચોથો પાદ અને તેમાં સંહાર—
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ નિસર્ગં શૃણુત દ્વિજાઃ
દ્વિજાતિઓ, તમે સર્જન વિશે વિગતે અને ક્રમવાર સાંભળો.
પ્રલયં ચૈવ લોકાનાં બ્રુવતો મે નિબોધત
હવે હું લોકોના સંહાર વિશે કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
મન્વન્તરાણિ સંક્ષેપાચ્છૃણુતા નાગતાનિ મે
આગળ આવતા મન્વંતરો વિશે હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, તમે સાંભળો.
ભવિષ્યસ્ય ભવિષ્યં તુ સમાસાત્તન્નિબોધત
ભવિષ્યમાં જે થવાનું છે, તે હું ટૂંકમાં કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
કૌશિકો ગાલવશ્ચૈવ જામદગ્ન્યશ્ચ ભાર્ગવઃ
કૌશિક, ગાલવ, જામદગ્ન્ય અને ભાર્ગવ—
આત્રેયો દીપ્તિમાંશ્ચૈવ ઋષયશૃઙ્ગસ્તુ કાશ્યપઃ
આત્રેય, દીપ્તિમાન, ઋષ્યશૃંગ અને કાશ્યપ—
સુતપાશ્ચામિતાભાશ્ચ સુખાશ્ચૈવ ગણાસ્ત્રયઃ
સુતપ, અમિતાભા અને સુખા—આ ત્રણ ગણા છે.
નામતસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ નિબોધધ્વં સમાહિતાઃ
હવે હું તેમના નામો કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
પ્રભાસો માસકૃદ્ધર્મસ્તેજોરશ્મિઃ ક્રતુર્વિરાટ્
પ્રભાસ, માસકૃત, ધર્મ, તેજોરશ્મિ, ક્રતુ, વિરાટ—
અર્ચિષ્માન્ દ્યોતનો ભાનુર્યશઃ કીર્ત્તિર્બુધો ધૃતિઃ
અર્ચિષ્માન, દ્યોતન, ભાનુ, યશ, કીર્તિ, બુધ, ધૃતિ—
પ્રભુર્વિભુર્વિભાસશ્ચ જેતા હન્તા રિહા ઋતુઃ
પ્રભુ, વિભુ, વિભાસ, જેટા, હંતા, રિહા, ઋતુ—
દેહી મુનિરિનઃ પોષ્ટા સમઃ સત્યશ્ચ વિશ્રુતઃ
આ શરીરધારી મુનિ અમારો પોષક છે, સૌ સાથે સમાન, સત્યવાદી અને પ્રસિદ્ધ છે.
દામો દાની ઋતઃ સોમો વિત્તં વૈદ્યો યમો નિધિઃ
દામ, દાની, ઋત, સોમ, ધન, વૈદ્ય, યમ અને ખજાનો છે.
ધ્રુવં સ્થાનં વિધાનં ચ નિયમશ્ચેતિ વિંશતિઃ
ધ્રુવ, સ્થાન, વ્યવસ્થા અને નિયમ — આ રીતે કુલ વીસ છે.
મારીચસ્યૈવ તે પુત્રાઃ કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ
આ બધા મારિચ અને મહાત્મા કશ્યપના પુત્રો છે.
સાવર્ણસ્ય મનોઃ પુત્રા ભવિષ્યન્તિ નવૈવ તુ
સાવર્ણિ મનુના નવ પુત્રો અવશ્ય જન્મશે.
નવ ચાન્યેષુ વક્ષ્યામિ સાવર્ણેષ્વન્તરેષુ વૈ
હું સાવર્ણિ મનુઓના અંતરાળમાં બીજા નવ જણની પણ વાત કહું છું.
મેરુસાવર્ણિતસ્તે વૈ ચત્વારો દિવ્યદૃષ્ટયઃ
મેરુસાવર્ણિ અને તે ચારેય દિવ્ય દૃષ્ટિવાળા છે.
મહતા તપસા યુક્તા મેરુપૃષ્ઠે મહૌ જસઃ
મહાન તપ સાથે, મેરુ પર્વતની ચોટી પર, મહાન યશ ધરાવતા છે.
મહર્લોકં ગતા વૃત્તા ભવિષ્યા મેરુમાશ્રિતાઃ
મહર્લોકમાં પહોંચેલા, સિદ્ધ અને ભવિષ્યમાં મેરુ પર વસનારા છે.
જજ્ઞિરે મનવસ્તે હિ ભવિષ્યાનાગતાન્તરે
આ મનુઓ ભવિષ્ય અને આવનારા અંતરાળ માટે જન્મે છે.
સાવર્ણા નામતઃ પઞ્ચ ચત્વારઃ પરમર્ષિજાઃ
પાંચ સાવર્ણિ નામે અને ચાર પરમ ઋષિથી જન્મેલા છે.
જ્યેષ્ઠઃ સંજ્ઞાસુતો નામ મુર્વૈવસ્વતઃ પ્રભુઃ
મૂર્વૈવસ્વતનો પુત્ર, સંજ્ઞાસુત નામે, મોટો અને પ્રભુ છે.