મન્વન્તરાણાં સપ્તાનાં સંતાનશ્ચ શ્રુતશ્ચ તે
સાત મન્વંતરનો વંશ કેવી રીતે ચાલ્યો તે તમે સાંભળ્યું છે.
યથા પ્રવૃત્તિસ્તેષાં વૈ પ્રવૃત્તાનાં તથા ક્ષયઃ
જે રીતે તેમનું કાર્ય શરૂ થાય છે, એ જ રીતે તેમનો અંત પણ આવે છે.
એતેન ક્રમયોગેન ઐલેક્ષ્વાક્વન્વયા દ્વિજાઃ
આ ક્રમ પ્રમાણે, દ્વિજો, ઐલ અને ઇક્ષ્વાકુ વંશ આગળ વધે છે.
અનુયાન્તિ યુગાખ્યાં તુ યાવન્મન્વન્તરક્ષયઃ
આ વંશો યુગોની ગણતરી પ્રમાણે મન્વંતર પૂરું થાય ત્યાં સુધી ચાલે છે.
કૃતેયં સંકુલા સર્વા ક્ષત્રિયૈર્વસુધાધિપૈઃ
કૃતયુગમાં આખી ધરતી ક્ષત્રિય રાજાઓથી ભરાઈ ગઈ હતી.
ઐલસ્યેક્ષ્વાકુનન્દસ્ય પ્રકૃતિઃ પરિવર્ત્તતે
ઐલ, ઇક્ષ્વાકુ અને નંદ વંશોની સ્થિતિ સમય સાથે બદલાય છે.
એલવંશસ્ય યે ખ્યાતાસ્તથૈવેક્ષ્વાકવો નૃપાઃ
ઈલા વંશના પ્રસિદ્ધ રાજાઓ અને એ જ રીતે ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાઓ,
તાવદેવ તુ ભોજાનાં વિસ્તરો દ્વિગુણઃ સ્મૃતઃ
ભોજ વંશનો વિસ્તાર એમના કરતાં બે ગણી વધારે કહેવાયો છે.
તેષ્વતીતાઃ સમાના યે બ્રુવતસ્તાન્નિબોધત
હવે એમાંથી જે ગયા ગયા, એમનું વર્ણન હું કરું છું, તે સાંભળો.
ધૃત રાષ્ટ્રશ્ચૈકશતમશીતિર્જનમેજયાઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર અને એકસો એંસી જનમેજયો,
તતઃ શતં તુ પૌલાનાં શ્વેતકાશ્ય કુશાદયઃ
પછી એકસો પૌલ, શ્વેતકાશ્ય, કુશ અને બીજા ઘણા.
ઈજિરે ચાશ્વમેધૈસ્તે સર્વે નિયુતદક્ષિણૈઃ
એ બધાએ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા હતા અને ઘણાં દાન આપ્યા હતા.
મનોર્વૈવસ્વતસ્યાસ્મિન્વર્ત્તમાનેંઽતરે તુ યે
આ મનુ વૈવસ્વતના વર્તમાન મન્વંતરમાં,
ન શક્યેવિસ્તરસ્તાસાં સંતતીનાં પરસ્પરમ્
એ વંશો એક પછી એક કેટલાં વિસ્તર્યા એનું સંપૂર્ણ વર્ણન શક્ય નથી.
અષ્ટાવિંશદ્યુગાખ્યાસ્તુ ગતા વૈવસ્વતેન્તરે
વૈવસ્વત મન્વંતરમાં અઠ્ઠાવીસ યુગો વીતી ગયા છે.
ચત્વારિંશત્ત્રયશ્ચૈવ ભવિષ્યાઃ સહ રાજભિઃ
અને ત્રેતાલીસ યુગો, એમના રાજાઓ સાથે, આવવાના બાકી છે.
એતદ્વઃ કથિતં સર્વે સમાસવ્યાસયોગતઃ
આ બધું તમને સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે કહ્યું છે.
એતે યયાતિપુત્રાણાં પઞ્ચ વંશા વિશાં હિતાઃ
યયાતિના પાંચ પુત્રોના આ પાંચ વંશો પ્રજાજનો માટે કલ્યાણકારી છે.
લભતે ચ વરાન્પઞ્ચ દુર્લભા નિહ લૌકિકાન્
અને એના શ્રવણ અને સ્મરણથી પાંચ દુર્લભ લોકિક વરદાન મળે છે.
ધારણાચ્છ્રવણાચ્ચૈવ પઞ્ચવંશસ્ય ધીમતઃ
પાંચ વંશોની વિદ્વાન કથા સાંભળવાથી અને મનમાં રાખવાથી એ વરદાન મળે છે.
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ કિં ભૂયો વર્ણયામ્યહમ્
હવે હું વધુ શું વિગતે અને ક્રમવાર વર્ણન કરું?
ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે વંશાનુવર્ણનં નામ ચતુઃસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રેરિત મધ્યમ ભાગના ત્રીજા ઉપોધાત પાદમાં 'વંશાનુવર્ણન' નામે ચૌહોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
તતશ્ચતુર્થં પપ્રચ્છુઃ પાદં વૈ ઋષિસત્તમાઃ
પછી શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ ચોથા પાદ વિશે પૂછ્યું.
ચતુર્થં વિસ્તરાત્પાદં સંહારં પારિકીર્ત્તય
તમે ચોથા પાદનું, એટલે કે સંહારનું, વિગતે વર્ણન કરો.
સપ્તર્ષીણામથૈતેષાં સાંપ્રતસ્યાન્તરે મનોઃ
હવે, આ સાત ઋષિઓ વિશે, વર્તમાન મન્વંતરમાં—
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ સર્વમેવ બ્રવીહિ નઃ
તમારે બધું જ અમને વિગતે અને ક્રમવાર કહો.
પાદં ત્વિમં સસંહારં ચતુર્થં મુનિસત્તમાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો, આ ચોથો પાદ અને તેમાં સંહાર—
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ નિસર્ગં શૃણુત દ્વિજાઃ
દ્વિજાતિઓ, તમે સર્જન વિશે વિગતે અને ક્રમવાર સાંભળો.
પ્રલયં ચૈવ લોકાનાં બ્રુવતો મે નિબોધત
હવે હું લોકોના સંહાર વિશે કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
મન્વન્તરાણિ સંક્ષેપાચ્છૃણુતા નાગતાનિ મે
આગળ આવતા મન્વંતરો વિશે હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, તમે સાંભળો.