અન્તર્વત્ન્યસ્મિ તે ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્યાસ્ય ચ ભામિની
એ સુંદર સ્ત્રી પોતાનાં મોટા ભાઈથી ગર્ભવતી હતી.
અજસ્રં બ્રહ્મ ચાભ્યસ્ય ષડઙ્ગં વેદમુદ્ગિરન્
એ સતત બ્રહ્મનું પઠન કરતો અને છ અંગવાળો વેદ ઉચ્ચારતો.
અસ્મિન્નેવ યથાકાલે યથા વા મન્યસે વિભો
જેમ સમય આવે, અથવા જેમ તમે ઇચ્છો, હે પ્રભુ,
કામાત્માનં મહાત્માપિ નાત્માનં સો ઽભ્યધારયત્
મહાન આત્માવાળો હોવા છતાં, કામવશ થઈને એ પોતાને રોકી શક્યા નહીં.
ઉત્સૃજન્તં તદા રેતો ગર્ભસ્થઃ સો ઽસ્ય ભાષત
જ્યારે એ રેતસ છોડતો હતો ત્યારે ગર્ભમાં રહેલો બાળક બોલ્યો.
અમોઘરેતાસ્ત્વં વાપિ પૂર્વં ચાહમિહાગતઃ
તું અમોઘ રેતાવાળો હોઈશ, પણ હું તો તારા પહેલા અહીં આવ્યો છું.
ઉશિજસ્ય સુતં ભ્રાતુર્ગર્ભસ્થં ભગવાનૃષિઃ
ઉશિજના ભાઈના ગર્ભમાં રહેલા પુત્ર રૂપે ભગવાન ઋષિ જન્મ્યા હતા.
મામેવમુક્તવાન્મોહાત્તમો દીર્ઘં ગ્રવેક્ષ્યસિ
મને ભ્રમથી એમ કહ્યું: 'તમે કબરમાં લાંબો અંધકાર જોશો.'
અથૌશિજો બૃહત્કીર્તિર્બૃહસ્પતિરિબૌજસા
પછી ઉશિજ, જે વિશાળ કીર્તિવાળા અને શક્તિશાળી હતા, પોતાની તાકાતથી બૃહસ્પતિ બન્યા.
ગોધર્મં સૌરભેયાત્તુ વૃષભાચ્છતવાન્પ્રભોઃ
પ્રભુ, તેમણે સૌરભેય નામના વાછરડા વાછરડાથી ગાયોનું ધર્મ પ્રાપ્ત કર્યું.
તસ્મિન્હિ તત્ર વસતિ યદૃચ્છાભ્યાગતો વૃષઃ
ત્યાં એ સ્થળે, એ વાછરડો સંયોગથી આવીને રહેવા લાગ્યો.
જગ્રાહ તં દીર્ઘ તમા વિસ્ફુરન્તં તુ શૃઙ્ગયોઃ
તે લાંબા અંધકારને, જે વાછરડાના શિંગ વચ્ચે ઝબકતો હતો, તેણે પકડી લીધો.
તતો ઽબ્રવીદ્ વૃષસ્તં વૈ સુંચ માં બલિનાં વર
પછી વાછરડાએ કહ્યું: 'મને છોડો, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ.'
ત્ર્યંબકં વહતા દેવં યતો જાતો ઽસ્મિ ભૂતલે
'હું ત્ર્યંબક દેવને લઈ જતો હતો, એથી પૃથ્વી પર જન્મ્યો છું.'
એવમુક્તો ઽબ્રવીદેનં જીવંસ્ત્વં મે ક્વ યાસ્યસિ
એ રીતે સંબોધન કર્યા પછી, તેણે કહ્યું: 'તમે જીવતા છો; મારા પાસેથી ક્યાં જશો?''
તતસ્તં દીર્ઘતમસં સ વૃષઃ પ્રત્યુવાચ હ
પછી વાછરડાએ એ લાંબા અંધકારને જવાબ આપ્યો.
ભક્ષ્યાભક્ષ્યં ન જાનીમઃ પેયાપેયં ચ સર્વશઃ
'શું ખાવું અને શું ન ખાવું, શું પીવું અને શું ન પીવું, એ બધું અમને ખબર નથી.'
ન પાપ્માનો વયં વિપ્ર ધર્મો હ્યેષ ગવાં શ્રુતઃ
'હું પાપી નથી, બ્રાહ્મણ; ગાયોનું ધર્મ એવું જ કહેવાય છે.'
ભક્ત્યા ચાનુશ્રવિકયા ગોસુતં વૈ પ્રસાદયન્
ભક્તિ અને પરંપરા દ્વારા, તેણે ગાયના પુત્રને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
મનસૈવ તદા દધ્રે તદ્વિધસ્તત્પરાયણઃ
પછી, મનથી જ એ જ્ઞાનમાં તનમનથી તલીન રહીને સંકલ્પ કર્યો.
વિચેષ્ટમાનાં રુદતીં દૈવાત્સંમૂઢચેતનઃ
એ રડતી અને હલનચલન કરતી હતી, અને ભાગ્યવશ મનથી મૂર્છિત થઈ ગઈ હતી.
ગોધર્મ વૈ બલં કૃત્વા સ્નુષાં સ હ્યભ્યમન્યત
ગાયોનું ધર્મ પોતાનું બળ બનાવી, તેણે પોતાની વહુ પાસે જવાનો વિચાર કર્યો.
ભવિષ્યમર્થં જ્ઞાત્વા ચ મહાત્મા ત્વવમત્ય તમ્
ભવિષ્યની વાત જાણીને, મહાત્માએ તેને અવગણના કરી.
ગમ્યાગમ્યં ન જાનીષે ગોધર્માત્પ્રાર્થયન્સ્રુષામ્
'તમે શું કરવું અને શું ટાળવું એ જાણતા નથી; ગાયોનું ધર્મ રાખીને વહુની ઇચ્છા રાખો છો.'
યસ્માત્ત્વમન્ધો વૃદ્ધશ્ચ ભર્ત્તવ્યો દુરનુષ્ઠિતઃ
કારણ કે તું અંધ છે, વૃદ્ધ છે, તને જાળવવું મુશ્કેલ છે અને તારો વર્તન યોગ્ય નથી,
કર્મણ્યસ્મિંસ્તતઃ ક્રૂરે તસ્ય બુદ્ધિરજાયત
આથી, આવી સ્થિતિમાં, તેના મનમાં કઠોર વિચાર ઊભો થયો.
કોષ્ટે સમુદ્રે પ્રક્ષિપ્ય ગઙ્ગાંભસિ સમુત્સૃજત્
તેને એક કોઠડીમાં મૂકી, દરિયામાં ફેંકી દીધો અને ગંગાજળમાં છોડી દીધો.
તં સસ્ત્રીકો બલિર્નામ રાજા ધર્માર્થતત્ત્વવિત્
તે વ્યક્તિનું નામ બલિ હતું, તેની પત્ની સાથે, અને તે ધર્મ અને ધનની સમજ ધરાવતો રાજા હતો.
તં ગૃહીત્વા સ ધર્માત્મા બલિર્વૈરોચનસ્તદા
પછી ધર્મનિષ્ઠ બલિ, વિરોચનપુત્ર, તેને પોતાના ઘરે લઈ ગયો.
પ્રીતઃ સ વૈ વરેણાથ ચ્છન્દયામાસ વૈ બલિમ્
તે પ્રસન્ન થઈ, બલિને વરદાન આપ્યું અને મનગમતું માંગવા કહ્યું.