કર્મણાશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ સત્ત્વમિહોચ્યતે
વિષ્ણુના કર્મો અદ્ભુત છે, તેથી અહીં તેમના સ્વરૂપને અદ્ભુત કહેવાયું છે.
અહં વઃ કીર્ત્તયિષ્યામિ પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ
હું હવે તમને એ મહાન આત્માના અવતારની વાત કહીશ.
ભૃગુસ્ત્રીવધદોષેણ ભૃગુશાપેન માનુષે
સ્ત્રીહત્યાના પાપ અને ભૃગુના શાપથી માનવલોકમાં—
તસ્ય દિવ્યાં તનું વિષ્ણોર્ગદતો મે નિબોધત
એ સંજોગમાં વિષ્ણુના દિવ્ય રૂપ વિશે હું કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
ભૃગોઃ શાપનિમિત્તેન દેવાસુરકૃતેન ચ
ભૃગુના શાપ અને દેવ-અસુરોના કર્મોથી—
એતદ્વેદિતુમિચ્છામો વૃત્તં દેવાસુરં કથમ્
અમે જાણવું ઇચ્છીએ છીએ કે દેવ અને અસુરો વચ્ચે શું થયું હતું.
દેવાસુરં યથાવૃત્તં બ્રુવતસ્તન્નિબોધત
હવે હું દેવ અને અસુરોની સાચી વાત કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
બલિનાધિષ્ઠિતં રાજ્યં પુનર્લોકત્રયે ક્રમાત્
બલિએ શાસન કરેલું રાજ્ય ધીરે-ધીરે ત્રણેય લોકમાં ફેલાયું.
યુગાખ્યા દશ સંપૂર્ણા હ્યાસીદવ્યાહતં જગત્
દસ યુગ પૂર્ણ થયા અને આખું જગત નિર્વિઘ્ન રહ્યું.
બદ્ધે બલૌ વિવાદો ઽથ સંપ્રવૃત્તઃ સુદારુણઃ
જ્યારે બલિને રોકાયો, ત્યારે ભયાનક ઝઘડો શરૂ થયો.
તેષાં દ્વીપનિમિત્તં વૈ સંગ્રામા બહવો ઽભવેન્
દ્વીપો માટે એમની વચ્ચે અનેક યુદ્ધો થયા.
નામતસ્તુ સમાસેન શૃણુધ્વં તાન્વિવક્ષતઃ
હવે, હું એમના નામ સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.
તૃતીયઃ સ તુ વારાહશ્ચતુર્થો ઽમૃતમન્થનઃ
ત્રીજું વરાહ અવતાર અને ચોથું અમૃતમંથન હતું.
ષષ્ઠો હ્યાડીબકસ્તેષાં સપ્તમસ્ત્રૈપુરઃ સ્મૃતઃ
છઠ્ઠું યુદ્ધ આડીબક હતું અને સાતમું ત્રિપુર યુદ્ધ કહેવાય છે.
વાર્ત્રશ્ચ દશમો ઘોરસ્તતો હાલાહલઃ સ્મૃતઃ
દસમું ઘોર વૃત્ર યુદ્ધ હતું; પછી હાળાહળનું સ્મરણ થાય છે.
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો નરસિંહેન સૂદિતઃ
હિરણ્યકશિપુ નામનો દૈત્ય નરસિંહ દ્વારા મારાયો હતો.
હિરણ્યાક્ષો હતો દ્વન્દ્વે પ્રતિવાદે ચ દૈવતે
હિરણ્યાક્ષ દેવતા સાથેની એકલ લડાઈમાં મારાયો હતો.
દંષ્ટ્રયા તુ વરાહેણ સ દૈત્યસ્તુ દ્વિધાકૃતઃ
એ દૈત્યને વરાહ અવતારની દાંતથી બે ભાગમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો હતો.
વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્લાદિર્નિત્યમિન્દ્રવધોદ્યતઃ
પ્રહલાદપુત્ર વિરોચન હંમેશા ઇન્દ્રને મારવા માટે તત્પર રહેતો હતો.
ભવાદવધ્યતાં પ્રાપ્ય વિશેષાસ્ત્રાદિભિસ્તુ યઃ
તેણે તારી કૃપાથી અને વિશેષ શસ્ત્રાદિ દ્વારા અવિનાશિતા મેળવી હતી.
અશક્નુવત્સુ દેવેષુ પરં સોઢુમદૈવતમ્
જ્યારે દેવતાઓએ અસુરોનું બળ સહન કરી શક્યા નહોતાં,
અથ દૈત્યાઃ સુરાશ્ચૈવ રાક્ષસાસ્ત્વન્ધકારિકે
ત્યારે દૈત્ય, દેવ, રાક્ષસ અને અંધક—all ભેગા થયા.
સવૃત્રાન્દાનવાંશ્ચૈવ સંગતાન્કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્
વૃત્ર અને દાનવો સહિત બધા એકઠા થયા હતા.
હતો ધ્વજે મહેન્દ્રેણ મયાછત્રશ્ચ યોગવિત્
મહેન્દ્રે યુદ્ધમાં તેમને મારી નાખ્યા અને યોગવિદ માયાછત્ર પણ મારાયો.
દૈત્યાંશ્ચ દાનવાંશ્ચૈવ સંહતાન્કૃત્સ્નશશ્ચ તાન્
દૈત્ય અને દાનવો, બધા ભેગા થયેલા, તેમને પણ પરાજય મળ્યો.
રજિઃ કોલાહલે સર્વાન્દૈત્યાન્પરિવૃતો ઽજયત્
કોલાહલમાં રાજી પોતાના સાથીઓ સાથે બધા દૈત્યોને જીત્યો.
એતે દેવાસુરા વૃત્તાઃ સંગ્રામા દ્વાદશૈવ તુ
આ રીતે દેવ અને અસુરો વચ્ચે બાર યુદ્ધો થયા.
હિરણ્યકશિપૂ રાજા વર્ષાણામર્બુદં બભૌ
હિરણ્યકશિપુ રાજાએ દસ હજાર વર્ષ સુધી તેજ પામ્યું.
અશીતિશ્ચ સહસ્રાણિ ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરો ઽભવત્
એણે એંસી હજાર વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનું રાજ કર્યું.
ષષ્ટિશ્ચૈવ સહસ્રાણિ ત્રિંશચ્ચ નિયુતાનિ ચ
છલ્લીસ હજાર અને ત્રીસ નિયુત વર્ષ પણ એના રાજ્યમાં ઉમેરાયા.