યઃ શેતેશશ્વતં યોગમાચ્છાદ્ય તિમિરં મહત્
જે મહાન અંધકારથી શાશ્વત યોગને ઢાંકી, શયન કરે છે—
શક્રં ચ યો દૈત્યગણં ચ રૂદ્ધં ગર્ભાવમાનેન ભૃશં ચકાર હ
જે ગર્ભમાં રહેલી અવગણનાની શક્તિથી ઇન્દ્ર અને દૈત્યગણને ભારે રોકી દીધા—
કૃત્વા ચ દેવાંસ્ત્રિદિવસ્ય દેવાંશ્ચક્રે સુરેશં પુરુહૂતમેવ
દેવલોકના દેવતાઓને સર્જી, તેણે પુરુહૂતને દેવોના સ્વામી બનાવ્યા—
ગાર્હપત્યેન વિધિના અન્વાહાર્યેણ કર્મણા
ગૃહ્ય અગ્નિ અને અન્વાહાર્ય હવનક્રિયાથી—
પ્રોક્ષણીયં શ્રુતં ચૈવ આવભૃથ્યં તથૈવ ચ
છાંટવું, પાઠ કરવો અને એ જ રીતે અભિષેક સ્નાન.
ભોગાર્થં યજ્ઞવિધિના યો યજ્ઞો યજ્ઞકર્મણિ
ભોગ માટે યજ્ઞવિધિથી કરાયેલો યજ્ઞ.
યજ્ઞિયાનિ ચ દ્રવ્યાણિ યજ્ઞિયાંશ્ચ તથાનલાન્
યજ્ઞમાં વપરાતા સામાન અને એ જ રીતે યજ્ઞના અગ્નિ.
વિચિત્રાન્રાજસૂયદીન્પારમેષ્ઠ્યેન કર્મણા
વિવિધ રાજસૂયાદિ યજ્ઞો, જે પરમવિધિથી પૂર્ણ થાય છે.
ક્ષણા નિમેષાઃ કાષ્ઠાશ્ચ કલાસ્ત્રૈકાલ્યમેવ ચ
પળો, પલક ઝપકાવાની ક્ષણો, સમયના ભાગો અને સમયની ત્રિવિધ એકતા.
ઋતવઃ કાલયોગાશ્ચ પ્રમાણં ત્રિવિધં ત્રિષુ
ઋતુઓ, સમયના સંયોગો અને ત્રણ પ્રકારના માપ ત્રણ ક્ષેત્રોમાં.
મેધાવિત્વં ચ શૌર્યં ચ શાસ્ત્રસ્યેવ ચ પારણમ્
બુદ્ધિ, શૌર્ય અને શાસ્ત્રનો પારંગતપણો.
ત્રૈકાલ્યં ત્રીણિ કર્માણિ તિસ્રો માત્રા ગુણાસ્ત્રયઃ
ત્રિવિધતા, ત્રણ કર્મો, ત્રણ માપ અને ત્રણ ગુણો.
સર્વભૂતગણાઃ સૃષ્ટાઃ સર્વભૂતગણાત્મના
બધા જીવગણો સર્વજીવનાં આત્માથી સર્જાયા છે.
ગતાગતાનાં યો નેતા સર્વત્ર વિવિધેશ્વરઃ
જોઈને આવવું-જવું એનો નેતા, સર્વત્ર વિવિધતાનો સ્વામી.
ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય પ્રભવશ્ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય રક્ષિતા
ચાતુર્વર્ણ્યનો ઉત્પત્તિકારક અને ચાતુર્વર્ણ્યનો રક્ષક.
દિગન્તરં નભો ભૂમિરાપો વાયુર્વિભાવસુઃ
દિશાઓ, આકાશ, પૃથ્વી, પાણી, પવન અને અગ્નિ.
યઃ પરં શ્રુયતે દેવો યઃ પરં શ્રૂયતે તપઃ
જે પરમ દેવ તરીકે સાંભળાય છે, અને જે પરમ તપ તરીકે ઓળખાય છે.
આદિત્યાદિસ્તુ યો દેવો યશ્ચ દૈત્યાન્તકો વિભુઃ
આદિત્યોમાં જે દેવ છે અને દૈત્યોના વિનાશક મહાન છે.
સેતુર્યો લોકસેતૂનાં મેધો યો મધ્યકર્મણામ્
જે લોકપુલોમાં પુલ છે, અને મધ્યમ કર્મોમાં જ્ઞાન છે.
સોમભૂતસ્તુ ભૂતાનામગ્નિભૂતો ઽગ્નિવર્ચસામ્
ભૂતોમાં ચંદ્રરૂપ અને અગ્નિમાં તેજસ્વી.
વિનયો નયતૃપ્તાનાં તેજસ્તેજસ્વિનામપિ
માર્ગદર્શનથી સંતોષ પામનારામાં વિનય, અને તેજસ્વીઓમાં પણ તેજ.
આકાશપ્રભવો વાયુર્વાયુપ્રાણો હુતાશનઃ
આકાશમાંથી જન્મેલો પવન, પવનમાંથી પ્રાણ અને હોમથી અગ્નિ.
રસાચ્છોણિતસંભૂતિઃ શોણિતાન્માસમુચ્યતે
રસમાંથી લોહી ઉત્પન્ન થાય છે અને લોહીમાંથી જે મહિનો કહેવાય છે તે થાય છે.
અસ્ય્નો મજ્જા સમભવન્મજ્જાતઃ શુક્રસંભવઃ
અસ્થિમજ્જામાંથી મજ્જા થાય છે અને મજ્જામાંથી શુક્ર ઉત્પન્ન થાય છે.
તત્રાપાં પ્રથમાવાપઃ સ સૌમ્યો રાશિરુચ્યતે
ત્યાં પાણીનું પહેલું પ્રાપ્ત થવું ચંદ્રરાશિ કહેવાય છે.
શુક્રં સોમાત્મકં વિદ્યાદાર્ત્તવં પાવકાત્મકમ્
શુક્રને ચંદ્રસ્વરૂપ જાણવું અને આર્તવને અગ્નિસ્વરૂપ સમજવું.
કફવર્ગે ભવેચ્છુક્રં પિત્તવર્ગે ચ શોણિતમ્
કફવર્ગમાં શુક્ર રહે છે અને પિત્તવર્ગમાં લોહી.
દેહસ્ય મધ્યે ત્દૃદયં સ્થાનં તુ મનસઃ સ્મૃતમ્
શરીરના મધ્યમાં હૃદય મનનું સ્થાન માનવામાં આવે છે.
મનઃ પ્રજાપતિર્જ્ઞેયઃ કફઃ સોમો વિભાવ્યતે
મનને પ્રજાપતિ જાણવું અને કફને ચંદ્રરૂપ માનવું.
એવં પ્રવર્ત્તિતે ગર્ભે વૃત્તે કર્કન્ધુસંનિભે
આ રીતે વિકસતા ગર્ભમાં, જે કર્કંડ ફળ જેવું રૂપ ધરાવે છે, વૃદ્ધિ થાય છે.