વારાણસ્યધિપો રાજા કથિતઃ પૂર્વ એવ હિ
વારાણસીનો રાજા, એ પહેલેથી જ ઉલ્લેખાયો છે.
દુર્મદસ્યસુતો ધીમાન્કનકો નામ વિશ્રુતઃ
દુર્મદનો બુદ્ધિશાળી પુત્ર, કનક નામે પ્રસિદ્ધ છે.
કૃતવીર્યઃ કૃતાગ્નિશ્ચ કૃતવર્મા તથૈવ ચ
કૃતવીર્ય, કૃતાગ્નિ અને કૃતવર્મા એમ ત્રણેય હતા.
જજ્ઞે બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ
હજાર હાથો ધરાવતો, સાત દ્વીપનો રાજા જન્મ્યો હતો.
દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યો ઽત્રિસંભવમ્
અત્રિથી જન્મેલા કાર્તવીર્યે દત્તાત્રેયની આરાધના કરી હતી.
પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે પ્રથમં વરમ્
પહેલાં તેણે હજાર હાથો મેળવવાનો વર માંગ્યો હતો.
ધર્મેણ પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણૈવાનુપાલનમ્
ધર્મથી પૃથ્વી જીતીને, ધર્મથી જ તેનું પાલન કર્યું હતું.
સંગ્રામે યુધ્યમાનસ્ય વધઃ સ્યાત્પ્રધને મમ
યુદ્ધમાં, મારું મૃત્યુ માત્ર મુખ્ય મથક પર જ થાય એવી ઈચ્છા હતી.
સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષત્રેણ વિધિના જિતા
સાત મહાસાગરથી ઘેરાયેલી ધરતીને ક્ષત્રિયે નિયમ પ્રમાણે જીતેલી હતી.
યોગો યોગેશ્વરસ્યેવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા
યોગ પણ યોગેશ્વર જેવો માયાથી પ્રગટ થાય છે.
કૃતાનિ વિધિના રાજ્ઞા શ્રૂયતે મુનિસત્તમાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો, રાજાએ નિયમથી કરેલા કાર્યોની કથા સાંભળાય છે.
સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ
બધા યજ્ઞવેદિકા સોનાની હતી અને બધા યૂપ પણ સોનાના હતા.
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓથી તે હંમેશા શોભાયમાન રહેતા.
ચરિતં તસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય ચ
તે રાજર્ષિના આચરણ અને મહિમા જોઈને,
યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ
યજ્ઞ, દાન, તપ, પરાક્રમ અને જ્ઞાનથી,
રથી રાજા સાનુચરો યોગાચ્ચૈવાનુદૃશ્યતે
રાજા રથ પર પોતાના સહયોગીઓ સાથે યોગથી દેખાય છે.
પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષિતઃ
મહાન રાજાના પ્રભાવથી પ્રજાનું રક્ષણ ધર્મથી થતું હતું.
સ સર્વરત્નભાક્સ મ્રાટ્ ચક્રવર્તી બભૂવ હ
તે સર્વ રત્નોનો ભોગ લેતો ચક્રવર્તી રાજા બન્યો હતો.
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનો ઽભવત્
એ જ યોગથી વર્ષાદ આપનાર અર્જુન બન્યો હતો.
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનૈવ ભાસ્કરઃ
શરદ ઋતુમાં જેમ સૂર્ય હજાર કિરણોથી તેજસ્વી બને છે.
કર્કોટકસભાં જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્
કર્કોટકની સભાને જીત્યા પછી, તેણે ત્યાં પોતાનું શહેર સ્થાપ્યું.
ક્રીડન્નેવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલં ચકાર હ
રમતાં રમતાં, આનંદમાં પણ ઉદ્વિગ્ન રહી, તેણે વરસાદી ઋતુ લાવી.
ઊર્મિમુક્તાર્ત્તસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા
લહેરોનો ગર્જન સાંભળીને, નર્મદા ડરીને આગળ વધે છે.
ચકારોદ્વૃત્તવેલં તમકાલે મારુતોદ્ધતમ્
એ સમયે પવનના જોરથી, નર્મદાએ પોતાનાં કાંઠા ઊંચા કરી દીધા.
ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ
પાતાળમાં રહેતા મહાન અસુરો ડૂબી જાય છે અને એકદમ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
પતિતાવિદ્ધફેનૌઘમાવર્ત્તક્ષિપ્તદુસ્સહમ્
પડેલી, ફેનના ઢગલાંએ ઘાયલ અને ઘુમ્મસમાં ફેંકાતી, નર્મદા સહન કરી શકાય એવી રહી નહોતી.
દેવાસુરપરિક્ષિપ્તં ક્ષીરોદમિવ સાગરમ્
દેવો અને અસુરોથી ઘેરાયેલી નર્મદા, દૂધના સમુદ્ર જેવી જણાય છે.
સહસા વિદ્રુતા ભીતા ભીમં દૃષ્ટ્વા નૃપોત્તમમ્
ભયાનક ભીમ રાજાને જોઈ, તેઓ અચાનક ડરીને ભાગી ગયા.
સાયાહ્ને કદલીખઞ્ચ નિવાતેસ્તમિતા ઇવ
સાંજના સમયે, કેળાના વાવટા પવનથી શાંત થાય એમ, બધું શાંત થઈ ગયું.
લઙ્કેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્
પછી, લંકાના રાજા રાવણ અને તેની સેનાને બળપૂર્વક મોહિત કરી દીધા.