તેષાં મધ્યે તુ પઞ્ચાનાં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
આ પાંચમાંથી યયાતિ પૃથ્વીનો રાજા થયો.
શર્મિષ્ઠામાસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વણઃ
તેને વૃષપર્વનની આસુર વંશની પુત્રી શર્મિષ્ઠા પણ પત્ની તરીકે મળી.
દ્રુહ્યું ચાનું ચ પૂરું ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
વૃષપર્વનકન્યા શર્મિષ્ઠાએ દુહ્યુ, અનુ અને પુરુને જન્મ આપ્યો.
રથં તસ્મૈ દદૌ શક્રઃ પ્રીતઃ પરમભાસ્વરમ્
ઇન્દ્રે પ્રસન્ન થઈને તેને તેજસ્વી રથ આપ્યો.
યુક્તં મનોજવૈરશ્વૈર્યેન કન્યાં સમુદ્વહત્
તે રથ મન જેટલા ઝડપી ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો, જેના દ્વારા તેણે કન્યાને લઈ ગયો.
યયાતિર્યુધિ દુર્દ્ધર્ષો દેવદાનવમાનવૈઃ
યયાતિ યુદ્ધમાં અપરાજિત હતો; દેવો, દાનવો અને મનુષ્યો તેને હરાવી શક્યા નહોતાં.
યાવત્સુદેશપ્રભવઃ કૌરવો જનમેજયઃ
સુદેશ સુધી કૌરવ વંશમાં જનમેજય નામે પુત્ર જન્મ્યો.
જગામ સરથો નાશં શાપાદ્ગાર્ગ્યસ્ય ધીમતઃ
તે પોતાના રથ સાથે જ્ઞાની ગાર્ગ્યના શાપથી વિનાશ પામ્યો.
દુર્બુદ્ધિર્હિંસયા માસ લોહગન્ધી નરાધિપઃ
દુર્ભાવનાવાળો અને હિંસક તે રાજા લોખંડ જેવી વાસણા ધરાવતો હતો.
પૌરજાનપદૈસ્ત્યક્તો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્
પૌર અને જનપદના લોકો તેને ત્યજી દીધો, અને તેને ક્યારેય સુખ મળ્યું નહીં.
સ પ્રાયાચ્છૌનકમૃષિં શરણં વ્યથિતસ્તદા
ત્યારે દુઃખી થઈને તે શૌનક ઋષિ પાસે શરણે ગયો.
યોજયામાસ ચૈન્દ્રોતઃ શૌનકો જનમેજયમ્
શૌનકે જનમેજયને ઇન્દ્રોત યજ્ઞ સાથે જોડ્યો.
સ લોહગન્ધો વ્યનશત્ત સ્યાવભૃથમેત્ય હ
તે લોહીની ગંધવાળું પદાર્થ, અંતિમ સ્નાનના સ્થળે પહોંચતાં, અદૃશ્ય થઈ ગયું.
દત્તઃ શક્રેન તુષ્ટેન લેભે તસ્માદ્બૃહદ્રથઃ
ઇન્દ્રે પ્રસન્ન થઈને આપેલું તે બ્રહદ્રથએ મેળવી લીધું.
પ્રદદૌ વાસુદેવાય પ્રીત્યા કૌરવનન્દનઃ
કૌરવોને આનંદ આપનારએ પ્રેમથી તે વાસુદેવને આપી દીધું.
પુત્રં શ્રેષ્ટં વરિષ્ઠં ચ યદુમિત્યબ્રવીદ્વચઃ
તેણે કહ્યું, 'આ પુત્ર શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ છે, તેનું નામ યદુ છે.'
કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તો ઽસ્મિ યૌવને
કાવ્ય ઉશનસના શાપથી હું યુવાનીમાં સંતોષ પામતો નથી.
જરાં મે પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ તં યદુઃ પ્રત્યુવાચ હ
'મારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકાર,' એમ તેણે કહ્યું; ત્યારે યદુએ જવાબ આપ્યો.
સા તુ વ્યાયામસાધ્યા વૈ ન ગ્રહીષ્યામિ તે જરામ્
'એ વૃદ્ધાવસ્થા તો મહેનતથી જ મળે છે, હું તારી વૃદ્ધતા સ્વીકારતો નથી.'
તસ્માજ્જરાં ન તે રાજન્ગ્રહીતુમહમુત્સહે
'એથી, રાજા, હું તારી વૃદ્ધાવસ્થા લેવાનો સમર્થ નથી.'
વલીસંતતગાત્રશ્ચ નિરાશો દુર્બલાકૃતિઃ
ગાઢ વાળીઓથી ભરેલા શરીરવાળો, આશા ગુમાવેલો અને દુર્બળ દેખાવવાળો,
સહોપવીતિભિશ્ચૈવ તાં જરાં નાભિકામયે
યજ્ઞોપવીત ધારણ કરનારા સાથે પણ, હું એ વૃદ્ધાવસ્થા ઇચ્છતો નથી.
પ્રતિગૃહ્ણન્તુ ધર્મજ્ઞ પુત્રમન્યં વૃણીષ્વ વૈ
'ધર્મ જાણનારા લોકો તેને સ્વીકારી લે, તું બીજો પુત્ર પસંદ કર.'
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ટો જ્યેષ્ઠં તં ગર્હયન્સુતમ્
વચન બોલનારા શ્રેષ્ઠએ, મોટા પુત્રને નિંદા કરતાં, એમ કહ્યું.
મામનાદૃત્ય દુર્બુદ્ધે યદહં તવ દેશિકઃ
'અરે મૂર્ખ, હું તારો ગુરુ છું છતાં તું મને અવગણે છે—'
યસ્ત્વં મે ત્દૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ
'તું તો મારા હૃદયમાંથી જન્મેલો છે, છતાં તું તારી યુવાની મને આપતો નથી.'
તુર્વસો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ
'તુર્વસુ, તું પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થા બંને સ્વીકાર.'
જરાયાં બહવો દોષાઃ પાનભોજન કારિતાઃ
વૃદ્ધાવસ્થામાં અનેક દુર્ગુણો છે, પીણાં અને ખોરાકથી થયેલા.
યસ્ત્વં મે ત્દૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ
'તું તો મારા હૃદયમાંથી જન્મેલો છે, છતાં તું તારી યુવાની મને આપતો નથી.'
સંકીર્ણેષુ ચ ધર્મેણ પ્રતિલોમનરેષુ ચ
મિશ્ર જાતિમાં અને વિપરીત વંશમાં, અધર્મથી—