ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે સોમસૌમ્યયોર્જન્મકથનં નામ પઞ્ચષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યમ ભાગના તૃતીય ઉપોધાત પાદમાં, વાયુ દ્વારા કહેવાયેલા, સોમ અને સૌમ્યના જન્મની વાર્તા નામે પંચપંસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
તેજસ્વી દાનશીલશ્ચ યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ
તે તેજસ્વી, દાનશીલ, યજ્ઞકર્તા અને વિશાળ દક્ષિણાવાળો હતો.
આહર્ત્તા જાગ્નિહોત્રસ્ય યજ્ઞાનાં ચ મહીપતિઃ
તે અગ્નિહોત્ર તથા અન્ય યજ્ઞો કરનાર અને ધરતીનો રાજા હતો.
અતીવ ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમો ઽભવત્
ત્રણે લોકમાં રૂપે તેવો બીજો કોઈ નહોતો.
ઉર્વશી વરયામાસ હિત્વા માનં યશસ્વિની
યશસ્વિ ઉર્વશીએ પોતાનો અભિમાન છોડીને તેને પસંદ કર્યો.
સપ્ત ષટ્સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ ચ વીર્યવાન્
તે બહાદુરને સાત, છ, સાત, આઠ, દસ અને આઠ એવા પુત્રો હતા.
અલકાયાં વિશાલાયાં નન્દને ચ વનોત્તમે
અલકા જેવી વિશાળ નગરીમાં અને ઉત્તમ નંદનવનમાં,
ઉત્તરાંશ્ચ કુરૂન્પ્રાપ્ય કલાપગ્રામમેવ ચ
ઉત્તર કુરુઓને અને કલાપા ગામને પામી,
ઉર્વશ્યા મહિતો રાજા રેમે પરમયા મુદા
ઉર્વશી દ્વારા બહુ માન પામેલા રાજાએ પરમ આનંદમાં વિહાર કર્યો.
ઉત્સૃજ્ય તં ચ સંપ્રાપ્તા તન્નો બ્રૂહિ ચ દુષ્કૃતમ્
પણ પછી તેણે તેને છોડી દીધી અને ચાલતી થઈ; હવે અમને કહો, કઈ ખોટ થઈ હતી.
આત્મનઃ શાપમોક્ષાર્થં નિયમં સા ચકાર તુ
પોતાના શાપમાંથી મુક્ત થવા માટે, તેણે એક વ્રત ધારણ કર્યું.
દ્વૌ મેષૌ શયનાભ્યાશે સા તાવદ્ધ્યવતિષ્ઠતે
એના શયન પાસે બે મેષ ઊભા રહ્યા, અને એ એજ જગ્યાએ રહી.
યદ્યેષ સમયો રાજન્યાવત્કાલશ્ચ તે દૃઢઃ
હે રાજા, જો આ વચન અને તેનો સમય તને પક્કો હોય,
તસ્યાસ્તં સમયં સર્વં સ રાજા પર્યપાલયત્
તો રાજાએ એના બધા નિયમો સંપૂર્ણ રીતે પાળ્યા.
વર્ષાણ્યથ ચતુઃષષ્ટિં તદ્ભક્ત્યા શાપમોહિતા
પછી ચૌસઠ વર્ષ સુધી, શાપના પ્રભાવે, તેણે ભક્તિપૂર્વક એની સેવા કરી.
ચિન્તયધ્વં મહાભાગા યથા સા તુ વરાઙ્ગના
હે મહાભાગ્યશાળીવો, વિચાર કરો કે એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ કેવી રીતે—
તતો વિશ્વાપસુર્નામ ગન્ધર્વઃ સુમહામતિઃ
પછી વિશ્વાવસુ નામનો, મહાન બુદ્ધિશાળી ગંધર્વ,
તસ્યાસ્તુ વિરહેણાસૌ ભ્રમમાણસ્ત્વથોર્વશીમ્
એના વિયોગથી દુઃખી થઈ, ઉર્વશીને શોધતો ફરતો રહ્યો.
ગન્ધર્વાનુપધાવેતિ સ તચ્ચક્રે ઽથ તે દદુઃ
તે ગંધર્વોને પછડયાં, અને એમ જ કર્યું; પછી તેઓએ તેને માર્ગદર્શન આપ્યું.
એકો ઽગ્નિઃ પૂર્વમાસીદ્વૈ ઐલસ્તં ત્રીનકલ્પયત્
એક વખત એક જ અગ્નિ હતો; ઐલએ તેને ત્રણ ભાગે વહેંચ્યો.
દેશે પુણ્યતમે ચૈવ મહર્ષિભિરલઙ્કૃતે
પવિત્ર એવા પ્રદેશમાં, જ્યાં મહર્ષિઓએ શોભા વધારી હતી,
ઉત્તરે યામુને તીરે પ્રતિષ્ઠાને મહાયશાઃ
યમુનાના ઉત્તર કાંઠે, પ્રસિદ્ધ પ્રતિષ્ઠાનમાં,
ગન્ધર્વલોકે વિદિતા આયુર્દ્ધીમાનમાવસુઃ
ગંધર્વલોકમાં આયુસ, ધીમાન અને આવસુ પ્રસિદ્ધ થયા.
અમાવ સોસ્તુ વૈ જાતે ભીમો રાજાથ વિશ્વચિત્
અમાવસુને ભીમ નામનો રાજા અને પછી વિશ્વચિત જન્મ્યા.
વિદ્વાંસ્તુ કાઞ્ચનસ્યાપિ સુહોત્રો ઽભૂન્મહાબલ
કાંચનના પુત્ર તરીકે વિદ્વાન અને પરાક્રમી સુહોત્ર જન્મ્યા.
પ્રતિગત્ય તતો ગઙ્ગા વિતતે ય૫કર્મણિ
પછી ગંગા પાછી આવી અને વિશાળ યજ્ઞમાં હાજર રહી.
ગઙ્ગયા પ્લાવિતં દૃષ્ટ્વા યજ્ઞવાટં સમન્તતઃ
ગંગાએ યજ્ઞસ્થળને ચારે બાજુથી પાણીથી ભરાઈ ગયું જોઈને,
તદારાજર્ષિણા પીતાં ગઙ્ગાં દૃષ્ટ્વા સુરર્ષયઃ
એ સમયે રાજર્ષિએ ગંગા પી લીધી તે જોઈને દેવઋષિઓએ—
યૌવનાશ્વસ્ય પૌત્રીં તુ કાવેરીં જહ્નુરાવહત્
યૌવનાશ્વની પૌત્રી કાવેરીને જહ્નુએ પોતાની કરી લીધી.
કાવેરીં સરિતાં શ્રેષ્ઠ જહ્નુભાર્યામનિન્દિતામ્
નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નિર્દોષ અને જહ્નુની પત્ની એવી કાવેરી,