સ હિ શિષ્યો મહાતેજાઃ પિતુઃ પૂર્વં બૃહસ્પતેઃ
એ મહાતેજસ્વી, પોતાના પિતા બૃહસ્પતિના શિષ્ય હતા.
પાર્ષ્મિગ્રાહો ઽભવદ્દેવઃ પ્રગૃહ્યાજગવં ધનુઃ
દેવતાએ બકરાના શિંગથી બનેલું ધનુષ્ય પકડી તૈયાર ઊભા રહ્યા.
ઉદ્દિશ્ય દેવાનુત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ
એણે દેવતાઓને નિશાન બનાવી તીણ છોડ્યું, જેના કારણે તેમનું યશ નષ્ટ થયું.
દેવાનાં દાનવાનાં ચ લોકક્ષયકરં મહત્
એ તીણે દેવો અને દાનવો બંનેમાં મહાન વિનાશ લાવ્યો.
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરાદિદેવં પિતામહમ્
દેવતાઓએ પ્રારંભિક દેવ, પિતામહ બ્રહ્માજી પાસે આશરો લીધો.
દદાવાઙ્ગિરસે તારાં સ્વયમેત્ય પિતામહઃ
પછી પિતામહે પોતે જ તારા અંગિરસને પરત આપી.
ગર્ભમુત્સૃજ સદ્યસ્ત્વં વિપ્રઃ પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ
'તુ તરત જ ગર્ભ ત્યાગ કર,' એમ બૃહસ્પતિ ઋષિએ કહ્યું.
અથો તારાસૃજદ્ગર્ભં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
પછી તારાએ અગ્નિ સમાન તેજસ્વી ગર્ભ ત્યાગ કર્યો.
તતઃ સંશયમાપન્નસ્તારામકથયન્સુરાઃ
પછી દેવતાઓએ શંકામાં પડી તારા ની વાર્તા કહી.
હ્રીયમાણા યદા દેવાન્નાહ સા સાધ્વસાધુ વા
જ્યારે દેવતાઓ શરમાઈ ગયા, ત્યારે તેણે એ સાચું કે ખોટું એ કશું કહ્યું નહીં.
તં નિવાર્ય તદાબ્રહ્મા તારાં પપ્રચ્છ સંશયમ્
પછી બ્રહ્માએ તેમને અટકાવ્યા અને તારા ને એ શંકા વિશે પૂછ્યું.
સા પ્રાઞ્જલિરુવાચેદં બ્રહ્માણં વરદં પ્રભુમ્
ત્યારે તારા એ હાથ જોડીને કૃપાળુ બ્રહ્માને 이렇게 કહ્યું.
તતઃ સુતમુપાઘ્રાય સોમો રાજા પ્રજાપતિઃ
પછી પ્રજાપતિ રાજા સોમ એ પોતાના પુત્ર ને સૂંઘ્યો.
પ્રતિઘસ્રં ચ ગગને સમભ્યુત્તિષ્ઠતે બુધઃ
બુધ આકાશમાં તેજથી ચમકી ઊભો થયો.
તસ્ય પુત્રો મહાતેજા બભૂવૈલઃ પુરૂરવાઃ
તેના પુત્ર મહાતેજસ્વી પુરૂરવા જન્મ્યા.
પ્રસહ્ય ધર્ષિતસ્તત્ર વિવશો રાજયક્ષ્મણા
ત્યાં તેને બળજબરીથી રોગે પીડ્યો અને તે બેફામ થઈ ગયો.
જગામ શરણાયાથ પિતરં સો ઽત્રિમેવ તુ
પછી તે શરણ માટે પોતાના પિતા અત્રિ પાસે ગયો.
સ રાજયક્ષ્મણા મુક્તઃ શ્રીયા જજવાલ સર્વશઃ
પછી તે રોગમાંથી મુક્ત થઈને સર્વત્ર કાંતિથી ચમકવા લાગ્યો.
વંશં તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠા કીર્ત્યમાનં નિબોધત
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો, હવે તેના વંશની પ્રસિદ્ધ વાર્તા સાંભળો.
સૌમ્યસ્ય ચન્મ શ્રુત્વૈવં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
આ રીતે સૌમ્ય નો જન્મ સાંભળવાથી સર્વ પાપો દૂર થાય છે.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે સોમસૌમ્યયોર્જન્મકથનં નામ પઞ્ચષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના મધ્યમ ભાગના તૃતીય ઉપોધાત પાદમાં, વાયુ દ્વારા કહેવાયેલા, સોમ અને સૌમ્યના જન્મની વાર્તા નામે પંચપંસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
તેજસ્વી દાનશીલશ્ચ યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ
તે તેજસ્વી, દાનશીલ, યજ્ઞકર્તા અને વિશાળ દક્ષિણાવાળો હતો.
આહર્ત્તા જાગ્નિહોત્રસ્ય યજ્ઞાનાં ચ મહીપતિઃ
તે અગ્નિહોત્ર તથા અન્ય યજ્ઞો કરનાર અને ધરતીનો રાજા હતો.
અતીવ ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમો ઽભવત્
ત્રણે લોકમાં રૂપે તેવો બીજો કોઈ નહોતો.
ઉર્વશી વરયામાસ હિત્વા માનં યશસ્વિની
યશસ્વિ ઉર્વશીએ પોતાનો અભિમાન છોડીને તેને પસંદ કર્યો.
સપ્ત ષટ્સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ ચ વીર્યવાન્
તે બહાદુરને સાત, છ, સાત, આઠ, દસ અને આઠ એવા પુત્રો હતા.
અલકાયાં વિશાલાયાં નન્દને ચ વનોત્તમે
અલકા જેવી વિશાળ નગરીમાં અને ઉત્તમ નંદનવનમાં,
ઉત્તરાંશ્ચ કુરૂન્પ્રાપ્ય કલાપગ્રામમેવ ચ
ઉત્તર કુરુઓને અને કલાપા ગામને પામી,
ઉર્વશ્યા મહિતો રાજા રેમે પરમયા મુદા
ઉર્વશી દ્વારા બહુ માન પામેલા રાજાએ પરમ આનંદમાં વિહાર કર્યો.
ઉત્સૃજ્ય તં ચ સંપ્રાપ્તા તન્નો બ્રૂહિ ચ દુષ્કૃતમ્
પણ પછી તેણે તેને છોડી દીધી અને ચાલતી થઈ; હવે અમને કહો, કઈ ખોટ થઈ હતી.