કથં સીતા સમુત્પન્ન કૃષ્યમાણ યશસ્વિની
કેવી રીતે યશસ્વિ સીતા ખેડતી વખતે જન્મી?
અગ્નિક્ષેત્રે કૃષ્યમાણે અશ્વમેધે મહાત્મનઃ
મહાન અશ્વમેઘ યજ્ઞ દરમિયાન અગ્નિક્ષેત્ર ખેડાતું હતું.
સીરધ્વજાનુજાતસ્તુ ભાનુમાન્નામ મૈથિલઃ
સીરધ્વજના નાના ભાઈ તરીકે ભાનુમાન મિથિલાના રાજા થયા.
તસ્ય ભાનુમતઃ પુત્રઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ પતાપવાન્
ભાનુમાનના પુત્ર તરીકે શક્તિશાળી પ્રદ્યુમ્ન થયો.
ઊર્જવહાત્સનદ્વાજઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
ઊર્જવહથી સનદ્વાજ અને તેના પુત્ર તરીકે શકુની થયો.
સુતોપસ્તસ્ય દાયાદઃ સુશ્રુતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ
સુતોપસ તેના વારસ તરીકે થયો અને સુતોપસનો પુત્ર સુશ્રુત હતો.
વિજયસ્ય ક્રતુઃ પુત્ર- ક્રતોશ્ચ સુનયઃ સ્મતઃ
વિજયનો પુત્ર ક્રતુ અને ક્રતુનો પુત્ર સુનય કહેવાય છે.
ધૃતેસ્તુ બહુલાશ્વો ઽભૂદ્બહુલાશ્વસુતઃ કૃતિઃ
ધૃતિથી બહુલાશ્વ અને બહુલાશ્વના પુત્ર તરીકે કૃતિ થયો.
ઇત્યેતે મૈથિલાઃ પ્રોક્તાઃ સોમસ્યાપિ નિબોધત
આ રીતે મિથિલાના વંશજ વર્ણવાયા; હવે સોમના વંશને સાંભળો.
એતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીયે ઉપોદ્ધાતપાદે નિમિવંશાનુકીર્તનં નામ ચતુઃષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં, વાયુ દ્વારા વર્ણવાયેલા મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોધાત પાદમાં, નિમિવંશાનુકીર્તન નામના ચૌસઠમા અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
તત્રાત્રિઃ સર્વલોકાનાં તસ્થૌ સ્વેનૌજસા વૃતઃ
ત્યાં અત્રિ પોતાના તેજથી ઘેરાઈને બધા લોકોમાં સ્થિર રહ્યો.
કાષ્ઠકુડ્યશિલાભૂત ઊર્દ્ધ્વબાહુર્મહાદ્યુતિઃ
તેના હાથ ઊંચા હતા, તે તેજસ્વી હતો અને લાકડું, દીવાલો અને પથ્થરથી બનેલો લાગતો હતો.
ત્રીણિ વર્ષસહસ્રાણિ દિવ્યાનીતિ હિ નઃ શ્રુતમ્
અમે સાંભળ્યું છે કે ત્રણ હજાર દૈવી વર્ષો થયા છે.
સોમત્વં તનુરાપેદે મહાબુદ્ધિઃ સ વૈ દ્વિજઃ
તે મહાન બુદ્ધિવાળા દ્વિજએ સોમનું રૂપ ધારણ કર્યું.
નેત્રાભ્યા મસ્રવત્સોમો દશધા દ્યોતયન્ દિશઃ
એના આંખોમાંથી સોમ વહેવા લાગ્યો અને દસ દિશાઓમાં પ્રકાશ ફેલાયો.
સમેત્ય ધારયામાસુર્ન ચ તાઃ સમશક્નુવન્
બધાએ ભેગા થઈ એને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ કોઈએ રોકી શક્યા નહીં.
પપાત ભાસયંલ્લોકાઞ્છીતાંશુઃ સર્વભાવનઃ
શીતલ કિરણોવાળો, સર્વ જીવોને પોષણ આપનાર, લોકોએ પ્રકાશિત કરતાં નીચે પડ્યો.
તતઃ સહાભિઃ શીતાંશુર્નિપપાત વસુંધરામ્
પછી પોતાના સાથીઓ સાથે એ શીતલ કિરણોવાળો પૃથ્વી પર આવી પડ્યો.
રથમારોપયામાસ લોકાનાં હિતકામ્યયા
એ લોકોએ કલ્યાણ થાય એ ઇચ્છાથી રથ પર ચડ્યો.
યુક્તે વાજિસહસ્રેણ રથે ઽધ્યાસ્તેતિ નઃશ્રુતમ્
અમે સાંભળ્યું છે કે એ હજાર ઘોડાઓ જોડાયેલા રથ પર બેઠો.
તુષ્ટુવુર્બ્રહ્મણઃ પુત્રા માનસાઃ સપ્ત વિશ્રુતાઃ
બ્રહ્માના પ્રસિદ્ધ મનથી જન્મેલા સાત પુત્રોએ એની સ્તુતિ કરી.
ઋગ્ભિર્યજુર્ભિર્બહુભિરથર્વાઙ્ગિરસૈરપિ
એમણે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને અથર્વાંગિરસના અનેક સ્તોત્રો દ્વારા સ્તુતિ કરી.
આપ્યાયમાનં લોકાંસ્ત્રીન્ભાવયામાસ સર્વશઃ
એણે ત્રણેય લોકોએ સંપૂર્ણ રીતે પોષણ આપ્યું અને વૃદ્ધિ કરી.
ત્રિઃસપ્તકૃત્વો ઽતિયશાશ્ચકારાભિપ્રદક્ષિણમ્
એણે બહુ મહાન યશ સાથે એકત્રીસ વાર એ લોકોએ પ્રદક્ષિણ કરી.
ઓષધ્યસ્તાઃ સમુદ્ભૂતાસ્તેજસા ખં જ્વલત્યુત
એના તેજથી ઉગેલી ઔષધિઓ આકાશમાં ઝગમગતી થઈ.
પોષ્ટા હિ ભગવાન્સોમો જગતો હિ દ્વિજોત્તમાઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠો, સોમ ભગવાન ખરેખર જગતના પોષક છે.
તવસ્તેપે મહાભાગઃ સમાનાં નવતીર્દશ
એ મહાભાગ્યવાને એમાં નવ્વદિવસ સુધી તપ કર્યું.
વિભુસ્તાસાં મુદા સોમઃ પ્રખ્યાતઃસ્વેન કર્મણા
વિભુ સોમે પોતાની કૃપાથી અને કર્મથી એમાં પ્રસિદ્ધિ મેળવી અને આનંદ અનુભવ્યો.
બીજૌષધીનાં વિપ્રાણામપાં ચ દ્વિજસત્તમાઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એ ઔષધિઓ, દ્વિજો અને જળનું બીજ છે.
લોકાન્વૈ ભાવયામાસ તેજસ્વી તપતાં વરઃ
તે તેજસ્વી અને તપમાં શ્રેષ્ઠ એણે લોકોએ પોષણ આપ્યું.