શ્રદ્ધા કામં પ્રજજ્ઞે ઽથ દર્પો લક્ષ્મી સુતઃ સ્મૃતઃ
શ્રદ્ધાએ કામને જન્મ આપ્યો, અને અહંકાર લક્ષ્મીનો પુત્ર કહેવાય છે.
પુષ્ટ્યા લાભઃ સુતશ્ચાપિ મેધાપુત્રઃ શ્રુતસ્તથા
પુષ્ટિમાંથી લાભ જન્મ્યો, અને મેધાથી જ્ઞાન તથા શીખવાની શક્તિ પેદા થઈ.
બુદ્ધેર્બોધઃ સુતશ્ચાપિ અપ્રમાદશ્ચ તાવુભૌ
બુદ્ધિમાંથી સમજ જન્મી, અને અપ్రమાદ તથા જાગૃતિ બંને પેદા થયા.
ક્ષેમઃ શાન્તેઃ સુતશ્ચાપિ સુખં સિદ્ધેર્વ્યજાયત
શાંતિમાંથી ક્ષેમ જન્મ્યો, અને સિદ્ધિમાંથી સુખ પેદા થયું.
કામસ્ય તુ સુતો હર્ષો દેવ્યાં સિદ્ધ્યાં વ્યજાયત
કામમાંથી હર્ષ જન્મ્યો, અને દેવીએ સિદ્ધિથી તેને પેદા કર્યો.
જજ્ઞે હિંસા ત્વધર્માદ્વૈ નિકૃતિં ચાનૃતં ચ તે
અધર્મમાંથી હિંસા જન્મી, સાથે સાથે કપટ અને અસત્ય પણ પેદા થયા.
માયા ચ વેદના ચાપિ મિથુનદ્વયમેતયોઃ
માયાં અને પીડા, આ બંને જોડી એમાંથી પેદા થઈ.
વેદનાયાં તતશ્ચાપિ જેજ્ઞ દુઃખં તુ રૌરવાત્
પીડામાંથી દુઃખ જન્મ્યું, જે રૌરવમાંથી આવ્યું.
દુઃખોત્તરાઃ સ્મૃતા હ્યેતે સર્વે ચાધર્મલક્ષણાઃ
આ બધાં દુઃખ પછીના છે અને અધર્મથી ઓળખાય છે.
ઇત્યેષ તામસઃ સર્ગો જજ્ઞે ધર્મનિયા મકઃ
આ રીતે તામસ સર્જન ધર્મના નિયામક હેઠળ પેદા થયું.
સો ઽભિધ્યાય સતીં ભાર્યાં નિર્મમે ચાત્મસંભવાન્
તેણે પોતાની સતી પત્નીનું ચિંતન કરીને, પોતે જ સંતાન પેદા કર્યા.
સહસ્રં ચ સહસ્રાણામસૃજત્કૃત્તિવાસસઃ
તેણે ચામડી પહેરનાર હજારો હજારો પેદા કર્યા.
પિઙ્ગલાન્સનિષઙ્ગાંશ્ચ કપર્દી નીલલોહિતાન્
તેણે પિંગળ, શસ્ત્રધારી, કપર્દી અને નીલ-લોહિત પેદા કર્યા.
મહારૂપાન્વિરૂપાંશ્ચ વિશ્વરૂપાશ્ચ રૂપિણઃ
તેણે મહાન આકારવાળા, વિકૃત, વિશ્વરૂપ અને સુંદર પેદા કર્યા.
સહસ્રશતબાહૂંશ્ચ દિવ્યભૌમાન્તરિક્ષગાન્
તેણે હજારો અને સૈંકડો હાથવાળા, સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને આકાશમાં વસતા પેદા કર્યા.
અન્નાદાન્પિશિતાદાંશ્ચ આજ્યપાન્સોમપોસ્તથા
તેણે અન્ન ખાવા વાળા, માંસ ખાવા વાળા, ઘી પીવા વાળા અને સોમ પાન કરનાર પેદા કર્યા.
સનિષઙ્ગતનુત્રાંશ્ચ ધન્વિનો હ્યસિચર્મિણઃ
પાતળા દેહ ધરાવનાર, ધનુષધારી, અને તલવાર તથા ઢાલવાળા લોકો.
અધીયાનાશ્ચ જપતો યુઞ્જતો ધ્યાયતસ્તથા
જે અભ્યાસ કરે છે, જપ કરે છે, યોગ સાધે છે અને ધ્યાનમાં તલિન રહે છે.
બુદ્ધાન્બુદ્ધતમાંશ્ચૈવ બ્રહ્મસ્વાન્ બ્રહ્મદર્શિનઃ
વિદ્વાન અને સૌથી વધુ જ્ઞાની, બ્રહ્મના ધારક અને બ્રહ્મને દર્શન કરનાર.
અદૃશ્યાન્સર્વભૂતાનાં મહાયોગાન્મહૌજસઃ
સર્વ જીવોથી અદૃશ્ય, અતિ તેજસ્વી મહાયોગી.
અયાતયામાન્ સૃજતં રુદ્રમેતાન્સુરોત્તમાન્
રુદ્રે એ ઉત્તમ દેવતાઓનું સર્જન કર્યું, જે હજી જન્મ્યા નહોતા.
ન સ્રષ્ટવ્યાત્મન સ્તલ્યા પ્રજા નૈવાધિકા તથા
અસ્થિર અથવા અતિશય પ્રજાનો સર્જન કરવો જોઈએ નહીં.
નારભન્તે હિ કર્માણિ પ્રજા વિગતમૃત્યવઃ
મૃત્યુથી મુક્ત પ્રજાઓ કોઈ કર્મ આરંભતી નથી.
પ્રજાઃ સ્રક્ષ્યામિ ભદ્રં તે સ્થિતો ઽહં ત્વં સૃજ પ્રભો
હું પ્રજાઓ સર્જીશ; તને શુભ રહે. હું સ્થિર છું, તું સર્જ, પ્રભુ.
સહસ્રં હિ સહસ્રાણામાત્મનો મમ નિઃસૃતાઃ
મારા અંદરથી હજારના હજાર પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ છે.
પૃથિવ્યામન્તરિક્ષે ચ રુદ્રાણ્યસ્તાઃ પરિશ્રુતાઃ
એ રુદ્રો પૃથ્વી અને આકાશમાં પ્રસિદ્ધ છે.
યજ્ઞભાજો ભવિષ્યન્તિ સર્વે દેવગણૈઃ સહ
તે બધા દેવતાઓ સાથે યજ્ઞમાં ભાગ લેશે.
તૈઃ સાર્દ્ધમિજ્યમાનાસ્તે સ્થાસ્યન્તીહાયુગક્ષયાત્
તેમની સાથે પૂજાયેલી એ અહીં યુગના અંત સુધી રહેશે.
પ્રત્યુવાચ તથા ભીમં ત્દૃષ્યમાણઃ પ્રજાપતિઃ
પૃથ્વીના પ્રજાપતિએ ભીમને જોઈને એમ જવાબ આપ્યો.
બ્રહ્મણા સમનુ જ્ઞાતે તતઃ સર્વમભૂત્કિલ
બ્રહ્માએ સર્વ જાણ્યા પછી બધું સર્જાયું.