આજગામ યુવા ચૈવ સ્વાં પુરીં યાદવૈર્વૃતામ્
પછી, તે હજુ યુવાન હતો ત્યારે, પોતાની યાદવોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં પાછો ફર્યો.
ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકૈર્ગુપ્તાં વસુદેવપુરોગમૈઃ
એ નગરીને ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકોએ, અને તેમના આગેવાન વસુદેવએ રક્ષી હતી.
દત્ત્વા જગામ શિખરં મેરોસ્તપસિ સંસ્થિતઃ
પોતાની દીકરીનું વિવાહ આપીને, તે મેરુ પર્વતની ચોટી પર તપ માટે ગયો.
તાં કથામૃષયઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છુક્તદનન્તરમ્
એ વાર્તા સાંભળ્યા પછી ઋષિઓએ તેને વધુ પ્રશ્નો પૂછ્યા.
એતચ્છુશ્રૂષમાણાન્નો ગાન્ધર્વં વદ ચૈવ હિ
અમે ઉત્સુક છીએ, તો કૃપા કરીને અમને ગાંધર્વ સંગીત વિશે પણ કહો.
ન ચ રોગઃ પ્રભવતિ બ્રહ્મલોકં ગતસ્ય હ
જે બ્રહ્માના લોકે પહોંચી જાય છે, તેને કોઈ રોગ લાગતો નથી.
તતો ઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યાથાતથ્યેન સુવ્રતાઃ
માટે, હે શુભવ્રતો, હવે હું તમને આ વાત સાચી રીતે સમજાવીશ.
તાનાશ્ચૈકોનપઞ્ચાશદિત્યેત્સ્વરમણ્ડલમ્
આવા એકાવન સ્વર છે, જેને સ્વરમંડળ કહે છે.
ધૈવતશ્ચાપિ વિજ્ઞેયસ્તથા ચાપિ નિષાદકઃ
એમાં ધૈવત અને નિષાદ નામના સ્વરો પણ ઓળખવા યોગ્ય છે.
સૌવીરા મધ્યમા ગ્રામા હરિણાશ્ચ તથૈવ ચ
સૌવીર, મધ્યમ, ગ્રામ અને હરિણ નામના સ્વરો પણ તેમાં આવે છે.
નગ્નિં ચ પૌષા વૈ દેવ દૃષ્ટ્વા કાઞ્ચ યથાક્રમઃ
નગ્નિ, પૌષ અને કાંચા સ્વરો પણ યોગ્ય ક્રમમાં જાણી લેવા.
ઉત્તરં મન્દ્રા રજની તથા વાચોન્નરાયતાઃ
ઉત્તર દિશાનો મન્દ્રા, રજની અને ઉણ્નરાયત સ્વરો પણ છે.
ગાન્ધારગ્રામિકા શ્યામા કીર્તિમાના નિબોધત
ગાંધાર, ગ્રામિક અને શ્યામા નામના પ્રસિદ્ધ સ્વરો પણ જાણો.
યવરાતસૂયસ્તુ ષષ્ઠવત્તુ સુવર્મકમ્
યવરાતસૂય છઠ્ઠો છે અને સુવર્મક પણ આવેછે.
નાગયક્ષાશ્રયં વિદ્વાન્ તદ્ગોત્તરતથૈવ ચ
જ્ઞાની લોકો નાગ અને યક્ષ આધારિત સ્વરો અને પછીના સ્વરો પણ જાણે છે.
સૂર્યકાન્તધરેણ્યૈવ સંતકોકિલવિશ્રુતઃ
સૂર્યકાંત, ધરેણ્ય અને પ્રસિદ્ધ સંતકોકિલ સ્વરો પણ તેમાં આવે છે.
સાવિત્રમર્ધસાવિત્રં સર્વતોભદ્રમેવ ચ
સાવિત્રી અને અર્ધ-સાવિત્રી, તેમજ સર્વતોભદ્ર પણ છે.
અલંબુષેસેષ્ટમથો વિષ્ણુવૈણવરાવુભૌ
અલંબુષા બહુ માન્ય છે, અને વિષ્ણુ તથા વૈણવ પણ છે.
હતોત્સૃષ્ટો વિજાનીત સ્કન્ધં તુ પ્રિયમેવ ચ
જે જ્યારે નાશ પામે અને છોડવામાં આવે, તે સ્કંધ ખાસ પ્રિય ગણાય છે.
અલંબુસેષ્ટસ્ય તથા નારદપ્રિય એવ ચ
અલંબુષા પણ એ જ રીતે માન્ય છે અને નારદને પણ પ્રિય છે.
વિકલોપનીતવિનતાશ્રીરાખ્યો ભાર્ગવપ્રિયઃ
વિકલોપ, જે લાવવામાં આવે અને નમ્ર બને, શ્રીરાખા કહેવાય છે અને ભારગવને પ્રિય છે.
સસૌવીરાં સુસોવીરા બ્રહ્મણો હ્યપગીયતે
સસૌવીરા અને સુસૌવીરા, બંને બ્રહ્માને ગાનમાં વખાણાય છે.
હરિદેશસમુત્પન્ના હરિણસ્યાવ્યજાયત
હરિ પ્રદેશમાં જન્મેલી, તે હરિ દ્વારા ઉત્પન્ન થઈ.
કરોપનીતા વિવૃતાવનુદ્રિઃ સ્વરમણ્ડલે
હાથ વડે લાવવામાં આવેલી, ખુલ્લી અને અવરોધ વિના, સ્વરમંડલમાં પ્રકાશિત થાય છે.
મનુદેશાઃ સમુત્પન્ના મૂર્ચ્છનાશુદ્ધમાત્મના
મનુ પ્રદેશો ઉત્પન્ન થયા, મોર્ચના સાથે, સ્વરૂપે શુદ્ધ.
સાવશ્રમસમાદ્યુમ્ના અનેકાપૌરુષાનખાન્
એમાં એ જ આશ્રમ અને સમાન તેજ છે, અનેક માનવ અને અમાનવ ગુણો ધરાવે છે.
તાનિ ઉત્તર મદ્રાંસપદ્ગદૈવતકં વિદુઃ
આને ઉત્તર મદ્ર અને પદગદૈવત તરીકે ઓળખાય છે.
તમોદુત્તરમૈદ્રોયદેવતાસ્યાદ્રુવેન ચ
તમોદુત્તર, માઇદ્રોય દેવતા અને સાથે જ સ્યાદ્રુ પણ છે.
સ્યાદિજમૂર્છનાહ્યેચ પિતરઃ શ્રાદ્ધદેવતાઃ
મોર્ચનાનો આરંભ પિતૃઓ છે, જે શ્રાદ્ધના દેવતા છે.
ઉપૈતિ તસ્માન્નજાની યાચ્છુદ્ધયચ્છિકરાસભા
તે નજીક આવે છે, પણ કોઈ જાણતો નથી; શુદ્ધ, કઠોર રડાવાળા અને ગધાની જેમ અવાજવાળા છે.