અનુકૂલં ભવેદેવં યદિ સ્યાત્સમયો મતઃ
જો સમય યોગ્ય હોય તો આવું થવું સહમતિપૂર્વક માન્ય રહે.
રૂપં વિવસ્વતસ્ત્વાસીત્તિર્યગૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા
વિવસ્વાનનું રૂપ બાજુઓમાં, ઉપર અને નીચે વ્યાપેલું હતું.
તસ્માત્તે સમચક્રં તુ વર્તતે રૂપમદ્ભુતમ્
તમાથી એક અદ્ભુત ગોળાકાર રૂપ ઉત્પન્ન થયું છે.
તતો ઽભ્યુપાગમત્ત્વષ્ટા માર્ત્તણ્ડસ્ય વિવસ્વતઃ
પછી તવષ્ટા માર્ડંડ વિવસ્વાન પાસે પહોંચ્યા.
તં નિર્મૂલિત તેજસ્કં તેજસાપહૃતેન તુ
તેણે તેને તેજ ગુમાવેલો, તેજહીન અવસ્થામાં જોયો.
દદર્શ યોગમાસ્થાય સ્વાં ભાર્યાં વડવાં તથા
યોગધ્યાનમાં સ્થિર રહીને તેણે પોતાની પત્ની વડવાને જોયા.
અશ્વરૂપેણ માર્ત્તણ્ડસ્તાં મુખે સમભાવયત્
માર્ડંડે ઘોડાના રૂપમાં રહીને તેના મુખમાં એકતાન અનુભવ્યો.
સા તં નિઃસારયામાસ નોભ્યાં શુક્રં વિવસ્વતઃ
તેણીએ વિવસ્વાનનું બીજ બંને નાસિકા દ્વારા બહાર કાઢ્યું.
નાસત્યશ્ચૈવ દસ્રશ્ચ સ્મૃતૌ દ્વાદશમૂર્તિતઃ
નાસત્ય અને દસ્રા એથી દ્વાદશ સ્વરૂપ તરીકે ઓળખાય છે.
તાં તુ રૂપેણ કાન્તેન દર્શયામાસ ભાસ્કરઃ
ભાસ્કરે તેને સુંદર રૂપમાં દર્શાવી.
યમસ્તુ તેન શાપેન ભૃશં પીડિતમાનસઃ
યમ તે શાપથી ખૂબ જ મનથી દુઃખી થયો.
સો ઽલભત્કર્મણાં તેન શુભેન પરમાં દ્યુતિમ્
તે શુભ કર્મથી તેને ઉત્તમ તેજ પ્રાપ્ત થયું.
મનુઃ પ્રજાપતિસ્ત્વેષ સાવર્ણિઃ સ મહાયશાઃ
આ મહાપ્રતિષ્ઠિત માનવ, સાવર્ણિ, પ્રજાપતિ છે.
મેરુપૃષ્ઠે તપો ઘોરમદ્યાપિ ચરતે પ્રભુઃ
મેરુ પર્વતની ચોટી પર આજેયે પ્રભુ ઘોર તપ કરે છે.
ત્વષ્ટા તુ તેન રૂપેણ વિષ્ણોશ્ચક્રમકલ્પયત્
તવષ્ટાએ એ રૂપ ધારણ કરીને વિષ્ણુનું ચક્ર બનાવ્યું.
યવીયસી તયોર્યા તુ યમુનાચ યશસ્વિની
બે બહેનોમાં નાની અને પ્રસિદ્ધ એવી યમુના જન્મી.
યસ્તુ જ્યેષ્ઠો મહાતેજાઃ સર્ગો યસ્યેતિ સાંપ્રતમ્
મોટી બહેન, જે મહાન તેજવાળી છે, તેની રચના આજકાલ જોવા મળે છે.
ઇદં તુ જન્મ દેવાનાં શૃણુયાદ્વા પઠેચ્ચ વા
દેવતાઓના આ જન્મની વાત જે સાંભળે કે વાંચે,
આપદં પ્રાપ્ય મુચ્યેત પ્રાપ્નુયાચ્ચ મહદ્યશઃ
એ દુઃખમાંથી છૂટકારો પામે છે અને મહાન યશ મેળવે છે.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે વૈવસ્વતોત્પત્તિર્નામૈકોનષષ્ટિતમોધ્યાયઃ
આ રીતે વાયુએ વર્ણવેલા શ્રી બ્રહ્માંડ મહાપુરાણના તૃતીય ઉપોધાતપાદના વૈવસ્વત ઉત્પત્તિ નામના ઓગણસાઠમા અધ્યાયનો અંત આવ્યો.
વૈવસ્વતાય મહતે પૃથિવીરાજ્યમાદિશત્
પૃથ્વીનું રાજય મહાન વૈવસ્વતને સોંપાયું.
ઇક્ષ્વાકુશ્ચ નૃગશ્ચૈવ ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેવચ
ઇક્ષ્વાકુ, નૃગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ પણ,
કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ નવૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ
કરુષ અને પૃષધ્રા—આ નવેય મનુના પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.
યષ્ટું પ્રજક્રમે કામં હયમેધેન ભૂપતિઃ
રાજાએ પોતાની ઈચ્છાથી અશ્વમેઘ યજ્ઞ શરૂ કર્યો.
મિત્રાવરુણયોરંશે અનલાહુતિમેવ યત્
મિત્ર અને વરુણના અંશમાંથી અનલાહુતિ જન્મ્યો.
દિવ્યાસંહનના ચૈવ ઇલા જજ્ઞ ઇતિ શ્રુતમ્
દિવ્ય રૂપાવાળી ઇલા પણ જન્મી, એવી વાત સાંભળવામાં આવે છે.
અનુગચ્છસ્વ ભદ્રં તે તમિલા પ્રત્યુવાચ હ
'જા, તારી ભલાઈ થાય,' એમ તમિલાએ તેને કહ્યું.
મિત્રાવરુણયોરંશે જાતાસ્મિ વદતાં વર
'હું મિત્ર અને વરુણના અંશમાંથી જન્મી છું, હે શ્રેષ્ઠ વક્તા,' એમ તેણે કહ્યું.
એવમુક્ત્વા પુનર્દેવી તયોરન્તિકમાગમત્
આ રીતે કહીને દેવી ફરીથી એ બંને પાસે પહોંચી.
અંશે ઽસ્મિન્યુવયોર્જાતા દેવૌ કિં કરવાણિ વામ્
'હું તમારાં અંશમાંથી જન્મી છું, હે દેવતાઓ, હું તમારે શું કરું?'