નૈતન્ન્યૂનં ભવાદણ્ડં માર્ત્તણ્ડસ્ત્વં ભવાનઘ
આ કોઈ રીતે ઓછું નથી; તમે તો અઘરાપાપ સૂર્યદેવ છો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નામાન્વર્થમુદાહરન્
તેના એ વચન સાંભળી, તેણે અર્થ પ્રમાણે નામ ઉચ્ચાર્યું.
તસ્માદ્વિવસ્વાન્માર્ત્તણ્ડઃ પુરાણજ્ઞૈર્વિભાવ્યતે
એથી પુરાણ જાણનારા વિવસ્વાનને માર્ડંડા નામથી ઓળખે છે.
વિજજ્ઞે સવિતુર્ભાર્યા સંજ્ઞા પુત્રાંસ્તુ ત્રીન્પુનઃ
સવિતૃની પત્ની સંજ્ઞાએ ફરી ત્રણ સંતાનોને જન્મ આપ્યો.
શનૈશ્ચરં તથૈવૈતે માર્ત્તણ્ડસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ
શનિ અને બીજા બંને માર્ડંડાના પુત્ર તરીકે જાણીતા છે.
તસ્ય સંજ્ઞાભવદ્ભાર્યા ત્વાષ્ટ્રી દેવી વિવસ્વતઃ
સંજ્ઞા, ત્વષ્ટ્રની પુત્રી અને દેવી, વિવસ્વાનની પત્ની બની.
સા તુ ભાર્યા ભગવતો માર્ત્તણ્ડસ્યાતિતેજસઃ
એ મહાતેજસ્વી અને પુણ્યવાન માર્ડંડાની પત્ની હતી.
અજાનન્કશ્યપઃ સ્નેહાત્ માર્ત્તણ્ડ ઇતિ ચોચ્યતે
કશ્યપએ સ્નેહવશે તેને માર્ડંડા કહીને બોલાવ્યા.
યેનાપિ તાપયામાસ ત્રીલ્લોઙ્કાન્કશ્યપાત્મજઃ
કશ્યપના પુત્રે ત્રણેય લોકને તાપ આપ્યો.
દ્વૌ સુતૌ તુ મહાવીર્યૌં કન્યૈકા વિદિતૈવ ચ
તેને બે મહાબળવાન પુત્રો અને એક પ્રસિદ્ધ પુત્રી હતી.
તતો યમો યમી ચૈવ યમજૌ સંબભૂવતુઃ
પછી યમ અને યમી, એ બંને જોડીના જન્મ્યા.
અસહન્તી સ્વકાં છાયાં સવર્ણાં નિર્મમે પુનઃ
પોતાની છાયાને સહન ન કરી શકી અને સમાન રૂપાવાળી બીજી એક રચી.
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતા ભૂત્વા પુનઃ સંજ્ઞામભાષત
હાથ જોડીને અને ભક્તિપૂર્વક, તેણે ફરી સંજ્ઞાને કહ્યું.
અહં યાસ્યાપિ ભદ્રં તે સ્વમેવ ભવનં પિતુઃ
હું હવે મારા પિતાના ઘરે જઇશ, તારો કલ્યાણ થાય.
ઇમૌ ચ બાલકૌ મહ્યં કન્યા ચ વરવર્ણિની
આ બે પુત્રો મારા છે અને સુંદર કન્યા પણ મારી જ છે.
ઇમૌ ચ બાલકૌ મહ્યં તથેત્યુક્તા તથા ચ સા
આ બે પુત્રો મારા છે, એમ તેણે કહ્યું અને એમ જ થયું.
પિતા તામાગતાં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધઃ સંજ્ઞામથાબ્રવીત્
પિતાએ તેને આવતી જોઈ, ગુસ્સાથી સંજ્ઞાને કહ્યું.
અગમદ્વડવા ભૂત્વાચ્છાદ્ય રૂપમનિન્દિતા
અનિન્દ્ય રૂપ છુપાવી, તે ઘોડીની આકૃતિ ધારણ કરીને ચાલી ગઈ.
દ્વિતીયાયાં તુ સંજ્ઞાયાં સંજ્ઞેયમિતિ ચિન્ત્ય તામ્
બીજી વાર સંજ્ઞા તરીકે ઓળખાવાની હતી — એવું વિચારાયું હતું.
પૂર્વજસ્ય મનોસ્તુલ્યૌ સાદૃશ્યેન તુ તૌ પ્રભૂ
એ બંને પહેલાં જન્મેલા મનુ જેવી જ સમાનતા ધરાવતા હતા, હે મહાનુભાવો.
શ્રુતશ્રવા મનુસ્તાભ્યાં સાવર્ણિર્વૈ ભવિષ્યતિ
એ બંનેમાંથી શ્રુતશ્રવા અને મનુથી, ભાવિ સમયમાં સાવર્ણિ જન્મશે.
મનુરેવાભવત્સો ઽપિ સાવર્ણિરિતિ ચોચ્યતે
એ પુત્ર પણ મનુ થયો અને સાવર્ણિ તરીકે ઓળખાય છે.
ચકારાભ્યધિકં સ્નેહં ત તથા પૂર્વજેષુ વૈ
એણે પહેલાં જન્મેલા સંતાનો કરતાં વધુ પ્રેમ બતાવ્યો.
બહુશો જલ્પમાનસ્તુ સાપત્ન્યાદતિદુઃખિતઃ
સહપત્ની સાથે વારંવાર વાત કરતાં, એ અત્યંત દુઃખી થયો.
યદા સંતર્જયામાસ ચ્છાયાં વૈવસ્વતો યમઃ
જ્યારે યમ, વૈવસ્વતનો પુત્ર, છાયાને ધમકાવતો હતો,
યદા તર્જયસે ઽકસ્માત્પિતૃભાર્યાં યશસ્વિનીમ્
જ્યારે તું અકારણે, પિતાની વિખ્યાત પત્નીને ધમકાવે છે,
યમસ્તુ તેન શાપેન ભૃશં પીડિતમાનસઃ
યમ એ શાપથી મનમાં ખૂબ જ પીડાયેલો હતો.
ભૃશં શાપભયોદ્વિગ્નઃ સંજ્ઞાવાક્યૈર્વિનિર્જિતઃ
શાપના ભયથી ખૂબ જ ગભરાયેલો, એ સંજ્ઞાના વચનોથી જીતાઈ ગયો.
બાલ્યાદ્વા યદિ વા મોહાત્તદ્ભવાન્ક્ષન્તુમર્હતિ
બાળપણ કે મોહને કારણે, એણે જે કર્યું તેને માફ કરવું જોઈએ.
તવ પ્રસાદો નસ્ત્રાતુમેતસ્માન્મહતો ભયાત્
માત્ર તારો કૃપા અમને આ મોટા ભયમાંથી બચાવી શકે છે.