યઃસર્વેષાં વિમાનાનિ દેવતાનાં ચકાર હ
તે જ દેવતાઓના બધા વિમાન બનાવનાર હતો.
પ્રહ્રાદી વિશ્રુતા તસ્ય પત્ની ત્વષ્ટુર્વિરોચના
તવષ્ટાની પત્ની પ્રસિદ્ધ અને વિખ્યાત પ્રહલાદી, જેને વિરોચના પણ કહે છે.
દેવાચાર્યસ્ય મહતો વિશ્વરૂપસ્ય ધીમતઃ
મહાન અને વિદ્વાન દેવાચાર્ય વિશ્વરૂપની
સુરેણુરિતિ વિખ્યાતા સ્વસા તસ્ય યવીયસી
તેની નાની બહેન સુરેણુ નામે જાણીતી હતી.
પ્રાસૂત સા મહાભાગં મનું જ્યેષ્ઠં વિવસ્વતઃ
તેણે વિવસ્વતના જ્યેષ્ઠ પુત્ર, મહાભાગી મનુને જન્મ આપ્યો.
સા તુ ગત્વા કુરૂન્દેવી વડવા રૂપધારિણી
એ દેવી ઘોડાની આકૃતિ ધારણ કરીને કુરુઓ પાસે ગઈ.
પ્રાસૂત સા મહાભાગ ત્વન્તરિક્ષે ઽશ્વિનૌ કિલ
ત્યાં, તે મહાભાગ્યવતી દેવીએ આકાશમાં અશ્વિનીકુમારોને જન્મ આપ્યો.
કસ્માન્માર્ત્તણ્ડ ઇત્યેષ વિવસ્વાનુદિતો બુધૈઃ
વિવસ્વત ઉગ્યો ન હોય ત્યારે તેને બુદ્ધિમાનો માર્દંડા કેમ કહે છે?
એતદ્વેદિતુમિચ્છામો સર્વં નો બ્રૂહિ પૃચ્છતામ્
આ બધું જાણવાની અમારી ઇચ્છા છે; કૃપા કરીને અમને બધું કહો.
ગર્ભવધં ભ્રાન્તઃ કશ્યપો વિદ્રુતો ભવેત્
કશ્યપે ગર્ભહિંસા કરી અને પછી ભટકતો રહ્યો.
નૈતન્ન્યૂનં ભવાદણ્ડં માર્ત્તણ્ડસ્ત્વં ભવાનઘ
આ કોઈ રીતે ઓછું નથી; તમે તો અઘરાપાપ સૂર્યદેવ છો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા નામાન્વર્થમુદાહરન્
તેના એ વચન સાંભળી, તેણે અર્થ પ્રમાણે નામ ઉચ્ચાર્યું.
તસ્માદ્વિવસ્વાન્માર્ત્તણ્ડઃ પુરાણજ્ઞૈર્વિભાવ્યતે
એથી પુરાણ જાણનારા વિવસ્વાનને માર્ડંડા નામથી ઓળખે છે.
વિજજ્ઞે સવિતુર્ભાર્યા સંજ્ઞા પુત્રાંસ્તુ ત્રીન્પુનઃ
સવિતૃની પત્ની સંજ્ઞાએ ફરી ત્રણ સંતાનોને જન્મ આપ્યો.
શનૈશ્ચરં તથૈવૈતે માર્ત્તણ્ડસ્યાત્મજાઃ સ્મૃતાઃ
શનિ અને બીજા બંને માર્ડંડાના પુત્ર તરીકે જાણીતા છે.
તસ્ય સંજ્ઞાભવદ્ભાર્યા ત્વાષ્ટ્રી દેવી વિવસ્વતઃ
સંજ્ઞા, ત્વષ્ટ્રની પુત્રી અને દેવી, વિવસ્વાનની પત્ની બની.
સા તુ ભાર્યા ભગવતો માર્ત્તણ્ડસ્યાતિતેજસઃ
એ મહાતેજસ્વી અને પુણ્યવાન માર્ડંડાની પત્ની હતી.
અજાનન્કશ્યપઃ સ્નેહાત્ માર્ત્તણ્ડ ઇતિ ચોચ્યતે
કશ્યપએ સ્નેહવશે તેને માર્ડંડા કહીને બોલાવ્યા.
યેનાપિ તાપયામાસ ત્રીલ્લોઙ્કાન્કશ્યપાત્મજઃ
કશ્યપના પુત્રે ત્રણેય લોકને તાપ આપ્યો.
દ્વૌ સુતૌ તુ મહાવીર્યૌં કન્યૈકા વિદિતૈવ ચ
તેને બે મહાબળવાન પુત્રો અને એક પ્રસિદ્ધ પુત્રી હતી.
તતો યમો યમી ચૈવ યમજૌ સંબભૂવતુઃ
પછી યમ અને યમી, એ બંને જોડીના જન્મ્યા.
અસહન્તી સ્વકાં છાયાં સવર્ણાં નિર્મમે પુનઃ
પોતાની છાયાને સહન ન કરી શકી અને સમાન રૂપાવાળી બીજી એક રચી.
પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતા ભૂત્વા પુનઃ સંજ્ઞામભાષત
હાથ જોડીને અને ભક્તિપૂર્વક, તેણે ફરી સંજ્ઞાને કહ્યું.
અહં યાસ્યાપિ ભદ્રં તે સ્વમેવ ભવનં પિતુઃ
હું હવે મારા પિતાના ઘરે જઇશ, તારો કલ્યાણ થાય.
ઇમૌ ચ બાલકૌ મહ્યં કન્યા ચ વરવર્ણિની
આ બે પુત્રો મારા છે અને સુંદર કન્યા પણ મારી જ છે.
ઇમૌ ચ બાલકૌ મહ્યં તથેત્યુક્તા તથા ચ સા
આ બે પુત્રો મારા છે, એમ તેણે કહ્યું અને એમ જ થયું.
પિતા તામાગતાં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધઃ સંજ્ઞામથાબ્રવીત્
પિતાએ તેને આવતી જોઈ, ગુસ્સાથી સંજ્ઞાને કહ્યું.
અગમદ્વડવા ભૂત્વાચ્છાદ્ય રૂપમનિન્દિતા
અનિન્દ્ય રૂપ છુપાવી, તે ઘોડીની આકૃતિ ધારણ કરીને ચાલી ગઈ.
દ્વિતીયાયાં તુ સંજ્ઞાયાં સંજ્ઞેયમિતિ ચિન્ત્ય તામ્
બીજી વાર સંજ્ઞા તરીકે ઓળખાવાની હતી — એવું વિચારાયું હતું.
પૂર્વજસ્ય મનોસ્તુલ્યૌ સાદૃશ્યેન તુ તૌ પ્રભૂ
એ બંને પહેલાં જન્મેલા મનુ જેવી જ સમાનતા ધરાવતા હતા, હે મહાનુભાવો.