કિઙ્કર્ત્તવ્યં મયાત્રેતિ મમ ડોલાયતે મનઃ
મારું મન અહીં વિચારે છે કે હવે શું કરવું?
તન્નચ્યાવયતે સત્યદ્યથોક્તં બ્રહ્મણા પુરા
પણ એ મને સત્યથી દૂર થવા દેતું નથી, જેમ બ્રહ્માએ પહેલાં કહ્યું હતું.
ધર્મ એવ મહાંસ્તેન ચરિતસ્તે ભવિષ્યતિ
એ મહાન ધર્મથી તમારું વર્તન પવિત્ર રહેશે.
તમનુદ્રુત્ય મેધાવી ધર્મમુદ્દિશ્ય કેવલમ્
માત્ર ધર્મને ધ્યાનમાં રાખીને, તે બુદ્ધિશાળી એ જ માર્ગે આગળ વધ્યો.
સમુદ્દિશ્ય ચચૌ રાજન્દ્રષ્ટુકામઃ સરિત્પતિમ્
મનમાં નિશ્ચય કરીને, હે રાજા, તે નદીનાથને જોવા માટે ગયો.
તત્પરં સરિતાં પત્યુસ્તીરં પ્રાપ મહામનાઃ
એ મહાન આત્માવાળાએ નદીનાથના શ્રેષ્ઠ તટ પર પહોંચ્યો.
આકરં સર્વરત્નાનાં પૂર્યમાણમનારતમ્
એ સ્થળ સર્વ રત્નોથી ભરપૂર અને સતત ભરાતું રહેતું હતું.
દુષ્પારપારં સર્વસ્ય વિવિધગ્રહસંહતિમ્
એ પાર કરવું અશક્ય હતું, કેમ કે તેમાં અનેક પ્રકારની પ્રબળ ધારો ભેગી થતી હતી.
આત્માનમિવ ચાત્મત્વે ન્યક્કૃતાખિલમુદ્ધતમ્
જેમ આત્મા પોતાનામાં મગ્ન હોય, તેમ એ ઉશ્કળાયેલું અને ગર્વિત હતું, બીજું બધું નાનું લાગતું હતું.
અત્યર્થચપલોત્તુગતરઙ્ગશતમાલિનમ્
એમાં અત્યંત ચંચળ અને ઊંચી તરંગોની શોભા હતી.
વિશીર્યમાણલહરીશતફેનૌઘસોભિતમ્
તૂટતી તરંગોના સેંકડો ફેનના ઢગલાંથી એ સુંદર લાગતું હતું.
સંસેવ્યમાનસ્તરલૈર્લહરીકણશીતલૈઃ
રમતી અને લહેરાતી તરંગોના ઠંડા બિંદુઓથી એ સ્થાન સુશોભિત હતું.
વિશશ્રમે મહાબાહુર્દ્રષ્ટુકામઃ પ્રચેતસમ્
મહાબળવાને થાક આવી ગયો, કારણ કે તે પ્રચેતસને જોવા ઇચ્છતો હતો.
મેઘગંભિરયા વાચા વરુણં વાક્યમબ્રવીત્
તેને વાદળ જેવી ઘેરા અવાજે વરુણને આ શબ્દો કહ્યું.
તસ્માત્સ્વરૂપધૃઙ્મહ્યં પ્રચેતો દેહિ દર્શનમ્
હું તને વિનંતી કરું છું, સ્વરૂપ ધારણ કરનાર, મને પ્રચેતસનું દર્શન કરાવ.
ન ચચાલ નિજસ્થાનાન્નૃપ ધીરતરસ્ત્વયમ્
રાજા, તે પોતાના સ્થાનેથી હલ્યો નહીં, કારણ કે તે ખૂબ જ સ્થિર હતો.
ન દદૌ દર્શનં તસ્મૈ પ્રતિવાચ્યં ચ નાભ્યધાત્
તેને દર્શન આપ્યું નહીં અને કોઈ જવાબ પણ ન આપ્યો.
અત્યન્તમિતિ કાર્યાર્થી વિદુષા સમુપેક્ષિતમ્
તે પોતાના કામમાં તત્પર રહ્યો, પણ વિદ્વાન દ્વારા સંપૂર્ણ અવગણવામાં આવ્યો.
ચુકોપ તમભિપ્રેક્ષ્ય રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ
આ જોઈને, શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ રામ ગુસ્સે થયો.
નિસ્તોયમર્ણવં કર્તુમિયેષ રુષિતો ભૃશમ્
તે ગુસ્સામાં નક્કી કર્યું કે સમુદ્રને પાણી વગરનો બનાવી દે.
તતઃ પ્રણમ્ય મનસા શર્વં રામો મહાદ્ધનુઃ
પછી મહાધનુધારી રામે મનથી શર્વને વંદન કર્યું.
અભિમૃશ્ય ધનુઃશ્રેષ્ઠં સગુણં ભૃગુસત્તમઃ
ભૃગુમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના ઉત્તમ અને તાણેલા ધનુષને સ્પર્શ કર્યો.
જ્યાઘોષઃ શુશ્રુવે તસ્ય દિવિસ્પૃગતિનિષ્ઠુરઃ
તેના ધનુષની તાણની કઠોર ધ્વનિ આકાશ સુધી સંભળાઈ.
તતઃ સરભસં રામશ્ચાપે કાલાનલોપમમ્
પછી રામે ઝડપથી પોતાના ધનુષ પર વિનાશની આગ જેવું બાણ ચડાવ્યું.
તસ્મિન્નસ્ત્રં મહાઘોરં ભાર્ગવં વહ્નિદૈવતમ્
તે પર તેણે ભયાનક ભાર્ગવ બાણ, અગ્નિદેવને સમર્પિત, ચડાવ્યું.
તતશ્ચચાલ વસુધા સશૈલવનકાનના
પછી પૃથ્વી, તેના પર્વતો, જંગલો અને વન સાથે, કાંપવા લાગી.
સંધિતાસ્ત્રં ભૃગુશ્રેષ્ઠં ક્રોધસંરક્તલોચનમ્
ભૃગુમાં શ્રેષ્ઠ, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થઈ, બાણ ચડાવ્યું.
સદિગ્દાહભ્રપટલૈરભવન્સંવૃતા દિશઃ
દિશાઓ ધુમ્મસ ભરેલા વાદળોથી ઢંકાઈ ગઈ.
મન્દરશ્મિરશીતાંશુરભૂતસંરક્તમણ્ડલઃ
સૂર્ય અને શીતળ કિરણોવાળો ચંદ્ર, લાલ રંગના ગોળ સાથે દેખાયા.
કિમેતદિતિ સંભ્રાન્તા ધૂમોદ્ગારાતિભીષણમ્
ધુમ્મસના ભયાનક ઉદ્ગારથી બધા ગભરાઈ ગયા અને પૂછ્યું, 'આ શું છે?'