સ્વકર્મવિષયં બ્રૂયુઃ સત્ત્વસ્થાઃ સમદર્શિનઃ
સત્સ્વભાવ અને સમદૃષ્ટિ ધરાવતા લોકો માત્ર પોતાના કર્મક્ષેત્રની વાત કરે છે.
વેદશબ્દેભ્ય એવાદૌ નિર્મમે સ મહેશ્વરઃ
શરૂઆતમાં મહેશ્વરે વેદના શબ્દોમાંથી સર્જન કર્યું.
શર્વર્યન્તે પ્રસૂતાનાં પુનસ્તેભ્યો દધાત્યજઃ
રાતના અંતે, અજ જન્મેલા બધાને ફરીથી ફરજ આપે છે.
પઞ્ચ કર્તૄન્ હિ સ તદા મનસા વ્યસૃજત્પ્રભુઃ
પછી, ભગવાને પોતાના મનથી પાંચ સર્જનહાર બનાવ્યા.
ઔષધીઃ પ્રતિસંધત્તે રુદ્રઃ ક્ષીણઃ પુનઃ પુનઃ
રુદ્ર, જ્યારે થાકે છે, ત્યારે ઔષધિઓ ફરી ફરી પુનઃસ્થાપિત કરે છે.
ત્રિભિરેવ કપાલૈસ્તુ ત્ર્યંબકૈરોષધીક્ષયે
ત્રયંબક, માત્ર ત્રણ કપાળથી, ઔષધિઓના નાશ પછી તેમને ફરીથી ઊભી કરે છે.
ગાયત્રીં ચૈવ ત્રિષ્ટુપ્ ચ જગતી ચૈવ તાઃ સ્મૃતાઃ
આ છંદો ગાયત્રી, તૃષ્ટુપ અને જગતી તરીકે ઓળખાય છે.
તાભિરેકત્વભૂતા ભિસ્ત્રિવિધાભિઃ સ્વવીર્યતઃ
આ ત્રણ રૂપો એકરૂપ બની, પોતાની શક્તિથી, તે કાર્ય કરે છે.
ત્ર્યંબકઃ સ પુરોડાશસ્તેનેહ ત્ર્યંબકઃસ્મૃતઃ
ત્રયંબક એ યજ્ઞમાં પકવાતી પૌરાણિક પકવાન છે, તેથી અહીં તેને ત્રયંબક કહેવામાં આવે છે.
આકૃતિઃ સુરુચે રૂપં રુચિઃ શ્રદ્ધાકરઃ સ્મૃતઃ
રૂપને આકૃતિ કહે છે, સુંદરતાને સુરુચિ કહે છે, તેજને રુચિ કહે છે; અને તે શ્રદ્ધા પ્રેરક તરીકે ઓળખાય છે.
અથાસ્ય સૃજતઃ સર્ગં પ્રજાનાં પરિવૃદ્ધયે
પછી, જ્યારે તે સર્જન કરી રહ્યો હતો, પ્રજાઓની વૃદ્ધિ માટે
તતઃ સ વિદધે બુદ્ધિમર્થનિશ્ચયગા મિનીમ્
ત્યારે તેણે બુદ્ધિ ઉત્પન્ન કરી, જે હેતુ નિર્ધારણમાં મદદ કરે છે.
રજઃ સત્ત્વં પરિત્યજ્ય વર્તમાનાં સ્વકર્મતઃ
રજ અને સત્વ ત્યાગી, તેણે પોતાના કર્મ અનુસાર વર્તન કર્યું.
તમશ્ચ વ્યનુદત્પશ્ચાદ્ રજસાતુ સમાવૃણોત્
પછી, તેણે અંધકાર દૂર કર્યો અને રજથી પોતાને ઢાંક્યો.
અધર્માચરણા ત્તસ્ય હિંસા શોકો વ્યજાયત
અધર્મના વર્તનથી તેના અંદર હિંસા અને દુઃખ જન્મ્યા.
તતઃ સ ભગવાનાસીત્ પ્રીતશ્ચૈતં હિ શિશ્રિયે
પછી એ ભગવંત પ્રસન્ન થયા અને તેને પોતાની તરીકે સ્વીકારી.
નારી પરમકલ્યાણી સર્વભૂતમનોહરા
એ સ્ત્રી સર્વોત્તમ સુંદરતા ધરાવતી, સર્વ જીવોને આકર્ષતી હતી.
શતરૂપેતિ સા પ્રોક્તા સા પ્રોક્તૈવ પુનઃ પુનઃ
તેને શતરૂપા કહેવામાં આવે છે, અને એ નામ વારંવાર લેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયાયાં યથા તુભ્યં ત્રેતામધ્યે મહાત્મનઃ
પ્રક્રિયામાં, જેમ ત્રેતાયુગના મધ્યમાં તને થયું હતું, એ રીતે
તતો ઽન્યાન્માનસાન્પુત્રાનાત્મનઃ સદૃશો ઽસૃજત
પછી તેણે પોતાના જેવી અન્ય માનસપુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ નિર્મમે માનસાન્સુતાન્
તેણે દક્ષ, અત્રિ અને વશિષ્ઠને માનસપુત્ર તરીકે ઉત્પન્ન કર્યા.
બ્રહ્મા યતાત્મકાનાં તુ સર્વેષામાત્મયોનિનામ્
બ્રહ્મા એ સર્વ આત્મયોનિ અને યતાત્મા લોકોનો મૂળ છે.
પ્રજાપતિં રુચિં ચૈવ પૂર્વેષામેવ પૂર્વજૌ
પ્રજાપતિ અને રુચિ, બંને, એ પહેલાંના લોકોના સૌથી જૂના પૂર્વજ છે.
મનસસ્તુ રુચિર્નામ જજ્ઞે જો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
મનમાંથી રુચિ નામે જન્મ્યો, જેનો ઉદ્ભવ અપ્રગટમાંથી થયો હતો.
પ્રાણાદ્દક્ષં સૃજન્બ્રહ્મા ચક્ષુર્ભ્યાં તુ મરીચિનમ્
પ્રાણમાંથી બ્રહ્માએ દક્ષને સર્જ્યા; અને આંખોમાંથી મરીચિનો જન્મ કર્યો.
શિરસોંગિરસં ચૈવ શ્રોત્રાદત્રિં તથૈવ ચ
માથામાંથી અંગિરસનો જન્મ થયો; અને કાનમાંથી અત્રિ ઉત્પન્ન થયો.
સમાનજો વસિષ્ઠશ્ચ હ્યપાનાન્નિર્મમે ક્રતુમ્
સમાન પ્રાણમાંથી વસિષ્ઠ જન્મ્યા અને અપાન પ્રાણમાંથી ક્રતુ સર્જાયા.
ધર્મસ્તેષાં પ્રથમજો દેવતાનાં સ્મૃતસ્તુ વૈ
એમાં ધર્મ દેવતાઓમાં પ્રથમ જન્મેલા તરીકે ઓળખાય છે.
ગૃહમેધિપુરાણાસ્તે ધર્મસ્તૈઃ પ્રાક્ પ્રવર્ત્તિતઃ
એ પ્રાચીન ગૃહસ્થોએ ધર્મની સ્થાપના પહેલા કરી હતી.
તેષાં દ્વાદશ તે વંશા દિવ્યા દેવગુણાન્વિતાઃ
એમાં બાર વંશ છે, જે દિવ્ય અને દેવતાના ગુણોથી યુક્ત છે.