સપ્તદ્વીપાબ્ધિનગરગ્રામાયતનમાલિનીમ્
સાત દ્વીપો અને મહાસાગર પર વસેલા શહેરો, ગામો અને મંદિરોની શોભા ધરાવતી,
એવં ગચ્છતિ કાલે ચ વસિષ્ઠો ભગવાનૃષિઃ
આ રીતે સમય પસાર થતો ગયો અને પૂજ્ય વશિષ્ઠ ઋષિ આવ્યા.
તમાયાન્તમતિપ્રેક્ષ્ય મુનિવર્યં સસંભ્રમઃ
એ મહાન મુનિને નજીક આવતા જોઈ, તે થોડો ગભરાઈ ગયો.
અર્ધ્યપાદ્યાદિભિઃ સમ્યક્પૂજયિત્વા મહામતિઃ
મહાન બુદ્ધિથી, તેણે પાદ્ય, અર્ધ્ય વગેરેથી યોગ્ય રીતે તેમની પૂજા કરી.
આશીર્ભિર્વર્દ્ધયિત્વા તં વસિષ્ઠઃ સગરં તદા
પછી વશિષ્ઠે સગરને આશીર્વાદ આપ્યા.
ઉપાવિશત્તતો રાજા કાઞ્ચને પરમાસને
પછી રાજાએ ઉત્તમ સુવર્ણાસન પર બેઠો.
આપવસ્તુનૃપશ્રેષ્ઠમુપાસીનમુપહ્વરે
શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતે શુદ્ધ થઈ, એકાંતમાં આસન ગ્રહણ કર્યું.
કુશલં નનુ તે રાજન્વાહ્યેષ્વાભ્યન્તરેષુ ચ
'રાજા, બહાર અને અંદર બધું સારું છે ને?'
દિષ્ટ્યા ચ વિજિતાઃ સર્વે સમગ્રબલવાહનાઃ
'શુભ છે કે, તમામ શત્રુઓ તેમની સેનાઓ સહિત જીતાઈ ગયા છે.'
દિષ્ટ્યારૂઢપ્રતિજ્ઞેન મમ માનયતા વચઃ
'શુભ છે કે, તમે પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરી અને મારા વચનનું માન રાખ્યું.'
તાન્વિજિત્યેતરાઞ્જેતું પુનર્દિગ્વિજયેચ્છયા
'તમે તેમને જીત્યા પછી, ફરી દિશાવિજયની ઇચ્છાથી બીજાઓને પણ જીતવા માંગો છો.'
જિતદિઙ્મણ્ડલં ભૂયઃ શ્રુત્વા ત્વાં નગરસ્થિતમ્
'જ્યારે સાંભળ્યું કે, તમે સર્વ દિશાઓ જીત્યા પછી હવે શહેરમાં નિવાસ કરો છો—'
વસિષ્ઠેનૈવમુક્તસ્તુ સગરસ્તાલજઙ્ઘજિત્
વશિષ્ઠે આવું કહ્યાનું સાંભળીને, તાળ અને જંઘાને જીતનાર સગરે ઉત્તર આપ્યો:
કુશલં નનુ સર્વત્ર મહર્ષે નાત્ર સંશયઃ
'મહર્ષિ, સર્વત્ર બધું સારું છે; તેમાં કોઈ શંકા નથી.'
ભવાન્ધ્યાયતિ કલ્યાણં મનસા યસ્ય સંતતમ્
'મહાનુભાવ, તમે હંમેશા મારા કલ્યાણ માટે મનથી ચિંતન કરો છો.'
ભવતાનુગૃહીતો ઽસ્મિ કૃતાર્થશ્ચાધુના કૃતઃ
'તમારી કૃપાથી હું અનુકૂળ થયો છું અને હવે મારું કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.'
યન્મહ્યમાહ ભગવાન્વિપક્ષવિજયાદિકમ્
'ભગવાને જે કંઈ મને કહ્યું, શત્રુવિજય વગેરે વિષયમાં—'
ભવત્પ્રસાદતઃ સર્વં મન્યે પ્રાપ્તં મહીક્ષિતામ્
'તમારી કૃપાથી હું માનું છું કે, પૃથ્વીનું રાજ્ય બધું પ્રાપ્ત થયું છે.'
અનલ્પી કુરુતે ફલ્યં યન્મે વ્યવસિતં ભવાન્
તમારા દ્વારા જે કાર્ય થયું છે, તે મારા મનમાં જે નક્કી કર્યું હતું, એનું ફળ થોડું નથી.
એવં સંભાવિતઃ સમ્યક્સગેરણ મહામુનિઃ
આ રીતે મહાન ઋષિ સગરને યોગ્ય રીતે સન્માન મળ્યો.
વસિષ્ટે તુ ગતે રાજા સગરઃપ્રીતમાનસઃ
વશિષ્ઠજી જતા રહ્યા ત્યારે રાજા સગરના હૃદયમાં આનંદ છવાયો.
ભાર્યાભ્યાં સમુપેતાભ્યાં રૂપશીલગુણાદિભિઃ
સુંદરતા, સ્વભાવ અને ગુણોથી યુક્ત પોતાની બે પત્નીઓ સાથે તેઓ હતા.
સુમતિઃ કેશિની ચોભે વિકસદ્વદનાંબુજે
સુમતિ અને કેશિની, બન્નેના ચહેરા ખીલેલા કમળ જેવા હતાં.
નીલકુઞ્ચિતકેશાઢ્યે સર્વાભરણભૂષિતે
ઘેરા વાળ અને દરેક પ્રકારના આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
પ્રિયે સન્નિહિતે તસ્ય નિત્યં પ્રિયહિતે રતે
પ્રીય પત્ની હંમેશા નજીક રહેતી, પતિના આનંદ અને કલ્યાણમાં તત્પર રહેતી.
સ ચાપિ ભરણોત્કર્ષપ્રતીતાત્મા મહીપતિઃ
અને એ રાજા પોતાના ધન-સંપત્તિ પર પૂર્ણ વિશ્વાસ રાખતો હતો.
અન્યેષાં ભુવિ રાજ્ઞાં તુ રાજશબ્દો ન ચાપ્યભૂત્
બીજા રાજાઓમાં 'રાજા' એવો ઉપાધિ કોઈને નહોતો.
અલ્પો ઽપિ ધર્મઃ સતતં યથા ભવતિ માનસે
જેમ મનમાં હંમેશા થતો ધર્મ થોડો હોય, તેમ પણ તે મહત્વનો હોય છે.
અલુબ્ધમાનસોર્ઽથં ચ ભેજે ધર્મમપીડયન્
લોભરહિત મનથી તેણે ધન મેળવ્યું, પણ ક્યારેય ધર્મને દુઃખ આપ્યો નહીં.
તદર્થમેવ રાજેન્દ્ર કામં ચાપીડયંસ્તયોઃ
એ જ હિત માટે, હે રાજા, તેણે પોતાની ઇચ્છાઓ પણ તેમને દુઃખ ન પહોંચાડે એ રીતે પૂર્ણ કરી.