ભારતાદીનિ વર્ષાણિ નદીભિઃ પર્વતૈસ્તથા
ભારત વગેરે પ્રદેશો, તેમની નદીઓ અને પર્વતો સાથે વર્ણવાયા છે.
જંબૂદ્વીપાદયો દ્વીપાઃ સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતાઃ
જાંબૂદ્વીપ અને બીજા દ્વીપો, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા, અહીં વર્ણવાયા છે.
સપ્રમાણા ઇમે લોકાઃ સપ્તદ્વીપા ચ મેદિની
આ બધા લોક અને સાત દ્વીપવાળી ધરતી, એમનું માપ સહિત વર્ણવાય છે.
સર્વં ચૈતત્પ્રધાનસ્ય પરિણામૈકદેશિકમ્
આ બધું પ્રધાન તત્વના ભાગરૂપે રૂપાંતર પામેલું છે.
સૂર્યાચન્દ્રમસોશ્ચૈવ પૃથિવ્યાશ્ચાપ્યશેષતઃ
સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વી, એમના સર્વાંગી રૂપે વર્ણવાય છે.
મહેન્દ્રાદ્યાઃ શુભાઃ પુણ્યા માનસોત્તરમૂર્ધનિ
મહેન્દ્રથી શરૂ થતા શુભ અને પવિત્ર પર્વતો, માનસોત્તર શિખરે વર્ણવાય છે.
નાગવીથ્યક્ષવીથ્યોશ્ચ લક્ષણં ચ પ્રકીર્ત્યતે
નાગમાર્ગ અને તારામાર્ગના લક્ષણો અહીં વર્ણવાય છે.
લોકાલોકસ્ય સન્ધ્યાયા અહ્નો વિષુવતસ્તથા
લોકાલોકની સીમા, સંધ્યા અને દિવસના વિષુવતનું વર્ણન થાય છે.
પિતૄણાં દેવતાનાં ચ પન્થાનૌ દક્ષિણોત્તરૌ
પિતૃઓ અને દેવતાઓના દક્ષિણ અને ઉત્તર માર્ગોનું વર્ણન થાય છે.
કીર્ત્યતે ચ પદં વિષ્ણોર્ધર્માદ્યા યત્ર ચ સ્થિતાઃ
વિષ્ણુનું સ્થાન વર્ણવાય છે, જ્યાં ધર્માદિ દેવતાઓ વસે છે.
કીર્ત્યતે ધૃતસામર્થ્યાત્પ્રજાનાં ચ શુભાશુભમ્
પ્રજાઓના સદગુણ અને દોષફળ તેમનાં શક્તિ અનુસાર વર્ણવાય છે.
કીર્ત્યતે ભગવાન્યેન પ્રસર્પ્પતિ દિવઃ ક્ષયમ્
જે ભગવાનથી આકાશમાં ગતિ થાય છે અને તેનું ક્ષય થાય છે, એમનું વર્ણન થાય છે.
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, મુખ્યો, સાપો અને રાક્ષસો સાથેનું વર્ણન થાય છે.
વૃદ્ધિક્ષયૌ ચ સોમસ્ય કીર્ત્યેતે સોમકારિતૌ
ચંદ્રના વધ-વધારા અને ઘટારા, જે ચંદ્રથી થાય છે, તેનું વર્ણન થાય છે.
કીર્ત્યતે શિશુમારસ્ય યસ્ય પુચ્છે ધ્રુવઃ સ્થિતઃ
શિશુમારનું રૂપ વર્ણવાય છે, જેના પૂંછડે ધ્રુવ સ્થિર છે.
નિવાસા યત્ર કીર્ત્યન્તે દેવાનાં પુણ્યકર્મણામ્
જ્યાં પુણ્યકર્મી દેવતાઓ વસે છે, એ નિવાસસ્થાનોનું વર્ણન થાય છે.
પ્રવિભાગશ્ચરશ્મીનાં નામતઃ કર્મતીર્થતઃ
રશ્મિઓના વિભાગો, નામ અને કર્મતીર્થ પ્રમાણે વર્ણવાય છે.
વેશ્યારૂપાત્પ્રધાનસ્ય પરિમાણો મહાદ્ભવઃ
પ્રધાન તત્વના વિશાળ રૂપનું, જે વેશ્યારૂપે છે, વર્ણન થાય છે.
પિતૄણાં દ્વિપ્રકારાણાં માહાત્મ્યં વા મૃતસ્ય ચ
પિતૃઓના બે પ્રકાર અને મૃત વ્યક્તિઓનું મહાત્મ્ય પણ વર્ણવાય છે.
સ્વર્ગલોકગતાનાઞ્ચ પ્રાપ્તાનાઞ્ચાપ્યધોગતિમ્
જે લોકોએ સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કર્યો છે અને જે નીચે ગતિ પામ્યા છે, તેમનું વર્ણન થાય છે.
યુગસંખ્યાપ્રમાણં ચ કીર્ત્યતે ચ કૃતં યુગમ્
યુગોની સંખ્યા અને માપ જણાવવામાં આવે છે, અને કૃતયુગનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ સંસ્થિતિર્ધર્મતસ્તથા
વર્ણો અને આશ્રમોની વ્યવસ્થા પણ ધર્મ અનુસાર સમજાવવામાં આવી છે.
શબ્દત્વં ચ પ્રધાનાત્તુ સ્વાયમ્ભુવમૃતે મનુમ્
શબ્દનું સ્વરૂપ પ્રધાનમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, સ્વાયંભુવ મનુ સિવાય.
દ્વાપરસ્ય કલેશ્ચાપિ સંક્ષેપેણ પ્રકીર્ત્તનમ્
દ્વાપર અને કલિયુગનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
મન્વન્તરાણાં સર્વેષામેતદેવ ચ લક્ષણમ્
આ બધું જ સર્વે મન્વંતરોનાં લક્ષણ છે.
તથા મન્વન્તરાણાં ચ પ્રતિસંધાનલક્ષણમ્
તેમજ મન્વંતરોનાં પરિવર્તનના વિશિષ્ટ લક્ષણો પણ જણાવવામાં આવ્યા છે.
ઋષીણાં ચ ગતિઃ પ્રોક્તા કાલજ્ઞાનગતિસ્તથા
ઋષિઓના માર્ગો અને સમયજ્ઞાનનો પ્રવાહ પણ વર્ણવાયો છે.
ત્રેતાયાં ચક્રવર્તીનાં લક્ષણં જન્મ ચૈવ હિ
ત્રેતાયુગમાં ચક્રવર્તી રાજાઓના લક્ષણો અને જન્મનું વર્ણન છે.
અઙ્ગુલૈર્હાસનં ચૈવ ભૂતાનાં યચ્ચ ચોચ્યતે
આંગળીથી માપવું અને જીવજાતિનું હાસ્ય પણ ઉલ્લેખાયું છે.
વાક્યં સપ્તવિધં ચૈવ ઋષિગોત્રાનુકીર્તનમ્
વાણીના સાત પ્રકારો અને ઋષિગોત્રોની ગણના કરવામાં આવી છે.