માર્ગે દદર્શ રાજેન્દ્રો વિપરીતાનિ ભૂપતે
માર્ગમાં રાજાએ અનેક અજીબ શકુન જોયા, રાજાધિરાજ.
મુક્તકેશાં છિન્નનાસાં રુદતીં ચ દિગંબરામ્
વિખૂટા વાળ, કપાયેલી નાક, રડતી અને નિર્વસ્ત્ર સ્ત્રી દેખાઈ.
કુચૈલં પતિતં ભગ્નં નગ્નં કાષાયવાસસમ્
ફાટેલા, પડેલા, તૂટી ગયેલા, નિર્વસ્ત્ર અને કાશાયવસ્ત્ર પહેરેલા દેખાયા.
ગોધાં ચ શશકં શલ્યં રિક્તકુમ્ભં સરીમૃપમ્
ગોધી, સસલું, કાંટો, ખાલી ઘડું અને મૃતદેહ દેખાયા.
સ્વદક્ષિણે શૃગાલં ચ કુર્વન્તં ભૈર્વં રવમ્
તેના જમણે શિયાળ ભયાનક રડવાનો અવાજ કરતો હતો.
દૃષ્ટ્વાપિ પ્રયયૌ યોદ્ધું કાલપાશાવૃતો હઝાત્
આ બધું જોઈને પણ, સમયના ફાંસામાં બંધાઈને તે યુદ્ધ કરવા નીકળી પડ્યો.
વટચ્છાયાસમાસીનો રામો ઽપશ્યદુપાગતમ્
વટવૃક્ષની છાંયામાં બેઠેલા રામે તેને નજીક આવતો જોયો.
સહસ્રાક્ષૌહિણીયુક્તં દૃષ્ટ્વા બભૂવ હ
હજારો સૈન્યદળ સાથે તેને જોઈને આશ્ચર્ય થયું.
યદ્દૃષ્ટિગોચરો જાતઃ કાર્તવીર્યો નૃપાધમઃ
કાર્તવીર્ય, રાજાઓમાં સૌથી નીચો, રામની નજરે પડ્યો.
વ્યઞ્જૃભતારિનાશાયસિંહઃ ક્રુદ્ધો યથા તથા
જેમ ક્રોધિત સિંહ હાથીઓના વિનાશ માટે આવે છે, તેમ દેખાયો.
ચકંપિરે ભૃશં સર્વે મૃત્યોરિવ શરીરિણઃ
બધા ભારે ધ્રૂજી ઉઠ્યા, જાણે મૃત્યુ સામે શરીરધારી જીવ હોય તેમ.
તતસ્તતશ્છિન્નભુજોરુકઙ્ઘરા નાગા હયાઃ શૂરનરા નિપેતુઃ
પછી અહીં-ત્યાં કાપાયેલા હાથ, જાંઘ અને પગવાળા હાથી, ઘોડા અને શૂરવીર પાડી પડ્યા.
તથૈવ રામો ઽપિ મનોનિલૌજા વિમર્દ્દયામાસ નૃપસ્ય સેનામ્
એ જ રીતે, રામે મન અને પવન જેવી શક્તિથી રાજાની સેના પર આક્રમણ શરૂ કર્યું.
ઉદ્યમ્ય ચાપં મહદાસ્થિતો રથં સૃજ્યં ચ કૃત્વા કિલમન્સ્યરાજઃ
મત્સ્યરાજાએ મોટું રથ ચઢી અને ધનુષ્ય હાથમાં લઈ તૈયાર ઊભો રહ્યો.
દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તમથો મહાત્મા રામો ગૃહીત્વા ધનુષં મહોગ્રમ્
તેને સામે આવતો જોઈ, મહાન આત્માવાળા રામે પોતાનું ભયાનક અને શક્તિશાળી ધનુષ્ય પકડી લીધું.
સ ચાપિ રાજાતિબલો મનસ્વી સસર્જ રામાય તુ પર્વતાસ્ત્રમ્
પછી એ શક્તિશાળી અને દૃઢ મનવાળો રાજા રામ સામે પર્વતાસ્ત્ર છોડ્યું.
રામો ઽપિ તત્રાતિબલં વિદિત્વા તં મત્સ્યરાજં વિવિધાસ્ત્રપૂગૈઃ
પણ રામે મત્સ્યરાજાની મહાન શક્તિ જાણી અને અનેક પ્રકારના અસ્ત્રો વડે જવાબ આપ્યો.
નારાયણાસ્ત્રે ભૃગુણા પ્રયુક્તે રામેણ રાજન્નૃપતેર્વધાય
ભૃગુવંશી રામે જ્યારે નારાયણાસ્ત્ર રાજાને સંહારવા માટે છોડ્યું ત્યારે—
રામસ્તુ તસ્યાથ વિલક્ષ્ય કમ્પં બાણૈશ્ચતુર્ભિર્નિજઘાન વાહાન્
પછી રામે તેની ગભરાટ જોઈને ચાર બાણથી ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા.
બાણેન ચૈકેન પ્રસહ્ય સારથિં નિપાત્ય ભૂમૌ રથમાર્દ્દયત્ત્રિભિઃ
અને એક બાણથી સાથીને જમીન પર પાડી દીધો અને ત્રણ બાણથી રથ તોડી નાખ્યો.
સ ભિન્નશીર્ષો રુધિરં વમન્મુહુર્મર્ચ્છામવાપ્યાથ મમાર ચ ક્ષણાત્
તેનું માથું ફાટી ગયું, વારંવાર લોહી ઉગળી પડ્યું, પછી બેભાન થઈને તરત મરી ગયો.
તસ્મિન્નિપતિતે રાજ્ઞિ ચન્દ્રવંશસમુદ્ભવે
ચંદ્રવંશમાં જન્મેલા એ રાજા પડી ગયો ત્યારે—
મઙ્ગલે નૃપતિશ્રેષ્ઠે રામો હર્ષમુપાગતઃ
શ્રેષ્ઠ રાજાનો અંત આવ્યો એ શુભ ક્ષણે રામ આનંદિત થયો.
ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે અષ્ટાત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
ઉપોદ્ધાત વિભાગમાં ભાર્ગવ કથા નો અડત્રીસમો અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે.
રાજેન્દ્રાન્પ્રેરયામાસ કાર્ત્તવીર્યો મહાબલઃ
મહાબલી કાર્તવીર્યે રાજાઓને મોકલ્યા.
નિષધાધિપતિશ્ચૈવ મગધાધિપતિસ્તથા
નિષધના રાજા અને એ જ રીતે મગધના રાજા પણ હતા.
વર્ષન્તઃ શરજાલાનિ નાનાયુદ્ધવિશારદાઃ
તે બધા વિવિધ યુદ્ધકૌશલ્યમાં પારંગત હતા અને બાણોની વરસાદ વરસાવતાં હતા.
પિનાકહસ્તઃ સ ભૃગુર્જ્વલદગ્નિશિખોપમઃ
પિનાક ધનુષ્ય ધરાવતો એ ભૃગુ અગ્નિના જ્વલતા શીખ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
તદસ્ત્રં ભાર્ગવે દ્રેણ ક્ષિપ્તં સંગ્રામમૂર્દ્ધનિ
ભાર્ગવ દ્રેણે એ અસ્ત્ર યુદ્ધના મધ્યમાં છોડ્યું.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાભાગો રામઃ શત્રુવિદારણઃ
પછી મહાતેજસ્વી અને શત્રુઓના વિનાશક રામ ક્રોધિત થયો.