સ મુનિર્જ્ઞાતતત્ત્વાર્થઃ સાનુકંપો ઽભયપ્રદઃ
એ ઋષિ, જે તત્વનો અર્થ જાણે છે, દયાળુ છે અને નિર્ભયતા આપે છે.
શ્રીકૃષ્ણચારિતં સર્વં નામભિર્ગ્રથિતં યતઃ
શ્રીકૃષ્ણના બધા ચરિત્રો નામોથી જોડાયેલા છે.
તતઃ સંસિદ્ધ કવચૌ રાજનં હૈહયાધિપમ્
પછી, પૂર્ણ કવચ સાથે, હૈહયોના રાજાને,
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યત્યવનીં પ્રિય
પ્રિયે, એ ત્રણ વખત સાત વખત પૃથ્વી રાજાઓથી ખાલી કરશે.
આત્મનો મૃગભાવસ્ય કારણં જ્ઞાતવાંશ્ચ હ
તેને પોતાની હરણની અવસ્થાનું કારણ સમજાયું હતું.
ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે ચતુસ્ત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
ઉપોદ્ધાત ભાગમાં ભૃગુવંશની વાર્તાનો ચોત્રીસમો અધ્યાય છે.
ભગવદ્ભક્તિસંલીનમાનસાનુગ્રહઃ કુતઃ
જેનું મન ભગવાનની ભક્તિમાં લીન નથી, તેને કૃપા કેમ મળે?
શ્રુત્વા મૃગમુખાત્સર્વં ભાર્ગવસ્ય વિચેષ્ટિતમ્
હરણના મોઢેથી ભૃગુવંશી જે કર્યું તે બધું સાંભળ્યું.
પુનઃ પ્રપચ્છ કિં નાથ તન્મે વદ સવિસ્તરમ્
પછી તેણે ફરી પુછ્યું: 'પ્રભુ, મને આ બધું વિસ્તૃત રીતે કહો.'
યથા પૃષ્ટં તયા સો ઽસ્યૈ વર્ણયામાસ તત્ત્વવિત્
તેણી જે રીતે પુછ્યું, તેમ તત્વજ્ઞાને તેને બધું સમજાવ્યું.
ભૂયઃ પ્રપચ્છ તં કાન્તં જ્ઞાનતત્ત્વાર્થમાદરાત્
પછી તેણે પોતાના પ્રિયને જ્ઞાનના સાચા અર્થ વિશે ફરી ઉત્સાહપૂર્વક પુછ્યું.
યદસ્ય દર્શનાત્તે ઽદ્ય જાતં જ્ઞાનમતીદ્રિયમ્
આજે તેને તેના દર્શનથી અવિરત જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું છે.
કર્મણા યેન સંપ્રાપ્તાવાવાં તિર્યગ્જનિં પ્રભો
પ્રભુ, કયા કર્મથી આપણે બંને પ્રાણીઓમાં જન્મ્યા છીએ?
વર્ણયામાસ ચરિતં મૃગ્યશ્ચૈવાત્મનસ્તદા
પછી તેણે પોતાનું અને હરણનું વર્તમાન વર્ણન કર્યું.
સંસારે ઽસ્મિન્નમહાભાગે ભાવો ઽસ્ય ભવકારણમ્
હે મહાભાગ્યશાળી, આ સંસારમાં તેની સ્થિતિ જ પુનર્જન્મનું કારણ છે.
પુરા દ્રવિડદેશે તુ નાનાઋદ્ધિસમાકુલે
પહેલાં દ્રવિડ દેશમાં, જ્યાં અનેક ચમત્કારો હતા,
પિતા મે શિવદત્તો ઽભૂન્નામ્ના શાસ્ત્રવિશારદઃ
મારા પિતાનું નામ શિવદત્ત હતું, જે શાસ્ત્રોમાં પારંગત હતા.
જ્યેષ્ઠો રામો ઽનુજસ્તસ્ય ધમસ્તસ્યાનુ જઃ પૃથુઃ
તેમનો મોટો દીકરો રામ હતો, નાના ધર્મ અને પછી પૃથુ.
ઉપનીય ક્રમાત્સર્વાઞ્છિવદત્તો મહાયશાઃ
મહાન યશસ્વી શિવદત્તે અમને ક્રમશઃ ઉપનયન સંસ્કાર કરાવ્યો.
ચત્વારો ઽપિ વયં તત્ર વેદાધ્યયનતત્પરાઃ
અમે ચારેય ત્યાં વેદના અભ્યાસમાં તત્પર હતા.
ગત્વારણ્યં ફલાન્યંબુસમિત્કુશમૃદો ઽન્વહમ્
અમે જંગલમાં જઈને રોજ ફળ, પાણી, લાકડું, સમિધ, કુશ અને માટી લાવતાં.
એકદા તુ વયં સર્વે સંપ્રાપ્તા પર્વતે વને
એક દિવસ અમે બધા પર્વતના જંગલમાં ગયા હતા.
સર્વે સ્નાત્વા મહાનદ્યામુષસિ પ્રીતમાનસાઃ
બધાએ વહેલી સવારમાં મહાનદીમાં સ્નાન કર્યું અને તેમના મન આનંદથી ભરાઈ ગયા.
શાલસ્તમાલૈઃ પ્રિયકૈઃ પનસૈઃ કોવિદારકૈઃ
તે સ્થળ શાલ, તમાલ, પ્રિયક, પનસ અને કોવિદારોના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.
જંબૂભિઃ સહકારૈશ્ચ કટ્ફલૈર્બૃહતીદ્રુમૈઃ
ત્યાં જાંબુ, સહકાર, કટફળ અને વિશાળ વૃક્ષો પણ હતા.
સ્નિગ્ધચ્છાયૈઃ સમાહૃષ્ટનાનાપક્ષિનિનાદિતૈઃ
ઘણી છાંયાવાળા, ખુશહાલ અને અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતું હતું.
ગચૈન્દ્રૈઃ શારભાદ્યૈશ્ચ સેવિતં કન્દરાગતૈઃ
એ સ્થળ હાથીઓ, શરભ અને અન્ય પ્રાણીઓથી, જે ગુફાઓમાં રહેતા, ભરેલું હતું.
સુગન્ધિભિર્વૃતં ચાન્યૈર્વાતોદ્ધૂતપરગિભિઃ
સુગંધિત ફૂલો અને અન્ય પાંદડાઓથી ઢંકાયેલું, જેના પર પવનથી પરાગ ઉડી રહ્યો હતો.
શૃઙ્ગૈઃ સમુલ્લિખન્તં ચ વ્યોમ કૌતુકસં યુતમ્
એના શિખરો આકાશને અડતાં અને આશ્ચર્યથી ભરેલા લાગતા.
ગર્જ્જતમિવ સંસક્તં વ્યાલાદ્યૈર્મૃગપક્ષિભિઃ
જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ સાથે મળીને, એ સ્થાન વીજળીના ગર્જન જેવું ગુંજતું હતું.