ગતં વર્ષશતં તત્ર ધ્યાનયુક્તસ્ય નિત્યદા
ત્યાં તે સતત ધ્યાનમાં લીન રહ્યો અને શતાબ્દી વીતી ગઈ.
મધ્યમં પુષ્કરં તત્ર દદર્શાશ્વર્યમુત્તમમ્
મધ્યમ પુષ્કર ખાતે તેને ઉત્તમ વૈભવ દેખાયું.
વ્યાધસ્ય મૃગયાં પ્રાપ્તો ધર્મતપ્તો ઽતિપીડિતઃ
ધર્મથી પીડિત એક શિકારી ત્યાં શિકાર માટે આવ્યો.
રામસ્ય પશ્યતસ્તત્ર સરસસ્તટમાગતઃ
ત્યાં રામ જોતા હતા ત્યારે, તે સરોવર કાંઠે પહોંચ્યો.
ઉભો તૌ પિબતસ્તત્ર જલં શઙ્કિતમાનસૌ
ત્યાં બંનેએ શંકાસ્પદ મનથી પાણી પીધું.
સ દૃષ્ટ્વા તત્ર સંવિષ્ટં રામં ભાર્ગવનન્દનમ્
ત્યાં બેઠેલા ભૃગુકુળના આનંદ રામને જોઈને,
સ ચિન્તયામાસ તદા શઙ્કિતો ભૃગુનન્દનાત્
ત્યારે તે ભૃગુનંદન પર શંકા કરીને વિચારી રહ્યો.
કથમેતસ્ય હન્મ્યેતૌ પશ્યતો મૃગયામૃગૌ
તેના નજર સામે હું કેવી રીતે આ બંને શિકારના હરણોને મારી શકું?
તસ્થૌ તત્રૈવ રામસ્ય ભયાત્સંત્રસ્તમાનસઃ
રામના ભયથી, મનમાં ડર ભરાઈને એ ત્યાં જ ઊભો રહ્યો.
તર્કયામાસ મેધાવી કિમત્ર ભયકારણમ્
બુદ્ધિશાળી એ વિચારી રહ્યો કે, 'અહીં ડરવાનું કારણ શું છે?'
કેનૈતૌ કારણેનાહો શઙ્કિતૌ ચકિતેક્ષણૌ
કયાં કારણથી આ બંને શંકિત થઈને ચારે બાજુ જોયા કરે છે?
ચેનૈતૌ જલપાને ઽપિ પશ્યતશ્ચકિતેક્ષણૌ
પાણી પીતા પીતા પણ, આ બંને ચેતન આંખે ચારે બાજુ જોતા રહે છે.
લક્ષયેતે ખિન્નસર્વાઙ્ગૌ કમ્પયુક્તૌ યતસ્ત્વિમૌ
સ્પષ્ટ દેખાય છે કે, બંનેના આખા શરીર થાકી ગયા છે અને અહીં ઊભા રહીને કાંપે છે.
શિષ્યેણ સંયુતો રામો યાવત્તૌ ચાપિ સંસ્થિતૌ
રામ પોતાના શિષ્ય સાથે રહ્યો અને એ બંને પણ ત્યાં જ ઊભા રહ્યા.
રામં દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં કથાં તૌ ચક્રતુર્મુદા
મહાન આત્માવાળા રામને જોઈને, એ બંને આનંદપૂર્વક વાતચીત કરવા લાગ્યા.
અસ્ય વીરસ્ય સાંનિધ્યે ભયં નૈવાવયોર્ભવેત્
આ વીરની હાજરીમાં, આપણને કોઈ ડર રહેશે નહીં.
દૃષ્ટમાત્રો હિ મુનિના ભસ્મીભૂતો ભવિષ્યતિ
કારણ કે, ઋષિએ માત્ર નજર નાખી તો પણ, કોઈ પણ ભસ્મ થઈ જાય.
મૃગશ્ચોવાચ હર્ષેણ સમાવિષ્ટઃ પ્રિયાં સ્વકામ્
હરખથી ભરાયેલા હરણએ પોતાની પ્રિયાને કહ્યું.
જાને ઽહમપિ રામસ્ય પ્રભાવં સુમહાત્મનઃ
હું પણ જાણું છું કે, રામ મહાન આત્માવાળા છે અને એમની શક્તિ કેટલી છે.
સચાને ન મહાભાગસ્ત્રાતો વ્યાઘ્રભયાતુરઃ
પણ જો એ મહાભાગ્યશાળી આપણને બચાવ્યા ન હોત, તો વાઘના ભયથી આપણે ગભરાઈ ગયા હોત.
પિતરં કાર્ત્તવીર્યેણ દૃષ્ટ્વા ચૈવ તિરસ્કૃતમ્
કર્તવીર્યે જ્યારે તેના પિતાને અપમાનિત કર્યો, ત્યારે તેણે જોયું હતું—
તત્પૂર્તિકામો હ્યગમદ્બ્રહ્મલોકં પુરા હ્યયમ્
પિતાનું માન ફરી અપાવવાની ઈચ્છાથી, એ પહેલાં બ્રહ્માના લોકમાં ગયો હતો.
તસ્ય ત્વાજ્ઞાં સમાદાય ગતો ઽસૌ શિવસન્નિધિમ્
ત્યાંથી આજ્ઞા મળ્યા પછી, એ પછી શિવજીની હાજરીમાં ગયો.
સ કૃપાલુર્મહાદેવઃ સભાજ્ય ભૃગુનન્દનમ્
દયાળુ મહાદેવે ભૃગુપુત્રનું સન્માન કરીને—
સ્વીયં પાશુપતં ચાસ્ત્રમન્યાસ્ત્રગ્રામમેવ ચ
પોતાનું પાશુપતાસ્ત્ર અને બીજા અનેક અસ્ત્રો એને આપ્યા.
સો ઽયમત્રાગતો ભદ્રે મેત્રસાધનતત્પરઃ
હવે એ અહીં આવ્યો છે, ઓ સુમધુરે, પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવા માટે.
શતવર્ષાણિ ચાપ્યસ્ય ગતાનિ સુમહાત્મનઃ
આ મહાન આત્માને સો વર્ષ વીતી ગયા છે.
આત્રાસ્તિ કારણં ભક્તિઃ સાવ વૈ ત્રિવિધા મતા
અહીં કારણ ભક્તિ છે, જેને ત્રણ પ્રકારની માનવામાં આવે છે.
શિવસ્ય નારદસ્યાપિ શુકસ્ય ચ મહાત્મનઃ
શિવજી, નારદજી અને મહાન આત્મા શુકજીની પણ,
બલેર્વિભીષણસ્યાપિ પ્રહ્લાદસ્ય મહાત્મનઃ
બલિ, વિભીષણ અને મહાન આત્મા પ્રહલાદની પણ,