ન ચુક્રોધાક્રોધનત્વં સતો હિ પરમં ધનમ્
તે ગુસ્સે થયો નહીં, કારણ કે ગુસ્સો ન રાખવો એ સારા લોકોનું સૌથી મોટું ધન છે.
જગત્સર્વં ક્ષયં તસ્ય ચિન્તયન્ન પ્રચુક્રુધે
એમ વિચારતાં કે મારા કારણે આખું જગત નાશ પામશે, તેણે ગુસ્સો કર્યો નહીં.
રામેણાભૂત્તતો નિત્યં શાન્ત એવ મહાતપાઃ
પછીથી રામના કારણે તે મહાન તપસ્વી હંમેશા શાંત રહ્યો.
નિપપાત મહાતેજા ધરણ્યાં ગતચેતનઃ
મહાન તેજવાળા એ પુરુષ ભૂમિ પર પડી ગયો અને બેભાન થઈ ગયો.
કિઙ્કરાનાદિશચ્છીઘ્રં ધેનોરાનયને બલાત્
પછી તેણે તુરંત સેવકોને આજ્ઞા આપી કે ગાયને જોરથી લાવી લાવો.
કશાભિરભિહન્યન્ત ચકૃષુશ્ચ નિનીષયા
તેમણે ગાયને કશાંથી માર મારી અને ચકકરથી ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
હન્યમાના ભૃશં તૈશ્ચ ચુક્રુધે ચ પયસ્વિની
તેમણે ગાયને બહુ મારતાં, દૂધ આપતી ગાય ગુસ્સે થઈ ગઈ.
આકૃષ્ય પાશાન્ સુદૃઢાન્ કૃત્વાત્માનમમોચયત્
મજબૂત દોરડા ખેંચી, તેણે પોતાને છુટાવી લીધી.
હુંહારવં પ્રકુર્વાણા સર્વતો ઽહ્યપતદ્રુષા
તે જોરથી 'હું' અવાજ કરતી અને બધે ઉગ્રતાથી દોડી.
રાજમન્ત્રિબલં સર્વં વ્યદ્રાવયદમર્ષિતા
ગાયે ગુસ્સામાં રાજા, મંત્રીઓ અને આખી સેના તોડી નાખી.
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં ગગનં પ્રત્યપદ્યત
બધા જીવજંતુઓ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, ગાય આકાશમાં ચડી ગઈ.
પ્રસહ્ય બદ્ધ્વા તદ્વત્સં જગ્મુરેવાતિનિર્ઘૃણાઃ
એ જ રીતે, ક્રૂર લોકો દૂધવતને બાંધીને જોરથી લઈ ગયા.
સ પાપસ્તરસા રાજ્ઞઃ સન્નિધિં સમુપાગમત્
એ પાપી ઝડપથી રાજાના દરબારમાં પહોંચ્યો.
તદ્વ્રત્તાન્તમશેષેણ વ્યાચચક્ષે સસાધ્વસઃ
કાંપતો કાંપતો, તેણે આખી ઘટના વિગતે કહી સંભળાવી.
ઉપોદ્ધાતપાદેર્ઽજુનોપાખ્યાને એકોનત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
ઉપોધાત વિભાગમાં અર્જુન કથા નો ઓગણત્રીસમો અધ્યાય
ઉદ્વિગ્નચેતાઃ સુભૃશં ચિન્તયામાસ નૈકધા
તેનું મન ખૂબ જ ઉથલપાથલ થતું હતું, અને એ અનેક રીતે વિચારવા લાગ્યો.
બ્રહ્મસ્વહરણે વાઞ્છા તદ્ધત્યા ચાતિગર્હિતા
બ્રાહ્મણનું ધન લૂંટવાની ઈચ્છા અને તેને મારી નાખવું, બંને બહુ જ નિંદનીય છે.
વચનં તર્હિ તાં જહ્યાં વિમૂઢાત્મા ગતત્રપઃ
તો પછી, શું હું એના શબ્દો છોડી દઉં, જ્યારે હું મૂર્ખ અને લાજવિહોણો બની ગયો છું?
સ્વપુરં પ્રતિચક્રામ સબલઃ સાનુગસ્તતઃ
પછી તે પોતાની સેનાઓ અને સાથીઓ સાથે પોતાના શહેર તરફ પાછો ફર્યો.
આશ્રમાત્સહસા રાજન્વિનિશ્ચક્રામ રેણુકા
હે રાજા, રેણુકા અચાનક આશ્રમમાંથી બહાર નીકળી ગઈ.
નિશ્ચેષ્ટં પરિતં ભૂમૌ દદર્શ પતિમાત્મનઃ
તેને પોતાના પતિને જમીન પર નિષ્પ્રાણ પડેલા જોયા.
અન્વાહતેવાશનિના મૂર્છિતાન્યપતદ્ભુવિ
જેમ કે વીજળી વાગી હોય તેમ, એ બેહોશ થઈને જમીન પર પડી ગઈ.
પતિત્વોત્થાય સા ભૂયઃ સુસ્વરં પ્રરુરોદ હ
પછી પડીને ફરી ઊભી થઈ અને સ્પષ્ટ અવાજે રડવા લાગી.
અશ્રુપૂર્મમુખી દીના પતિતા શોકસાગરે
આંસુઓથી ભરાયેલું મુખ, દુઃખી અને શોકના દરિયામાં ગરકાવ થઈ ગઈ.
હા ધિગત્યન્તશાન્ત ત્વં નૈવ કાઙ્ક્ષેત ચેદૃશમ્
હાય! ધિક્કાર છે! હે સંપૂર્ણ શાંત મનવાળા, તમે કદી આવું દુઃખ ઇચ્છ્યું જ ન હોત.
ક્ષિપ્ત્વાનાથામગાધે માં ક્વ ચ યાતો ઽસિ માનદ
મને આ અંધકારમાં એકલી છોડી, હે માન આપનાર, તમે ક્યાં ચાલ્યા ગયા છો?
યાસિ યત્ર ત્વમેકાકી તત્ર માં નેતુમર્હસિ
તમે જ્યાં એકલા જાઓ છો, ત્યાં મને પણ સાથે લઈ જવું જોઈએ.
ન દીર્યતે મહાભાગ કઠિનાઃ ખલુ યોષિતઃ
હે ધન્ય, સ્ત્રીઓનું હૃદય ખરેખર કઠોર હોય છે, કેમ કે એ તૂટતું નથી.
ચુક્રોશ રામરામેતિ ભૃશં દુઃખપરિપ્લુતા
ઘણું દુઃખ ભેગું થઈ ગયું હતું, તેથી એ વારંવાર 'રામા! રામા!' કહીને રડવા લાગી.
અકૃતવ્રણસંયુક્તઃ સ્વાશ્રમાય ન્યવર્ત્તત
કોઈ ઈજા વિના, તે પોતાના આશ્રમ તરફ પાછો વળ્યો.