આદાય ગોરત્નભૂતાં ધેનું મે દાતુમર્હસિ
તમે એ રત્નરૂપ ગાય લઈને મને આપવી જોઈએ.
રાજા વદાન્યઃ સ કથં બ્રહ્મસ્વમભિવાઞ્છતિ
એવો દાનશીલ રાજા બ્રાહ્મણનું માલ કેવી રીતે ઈચ્છી શકે?
ગવાયુતેન તસ્માત્ત્વં તસ્મૈ તાં દાતુમર્હસિ
તેથી, દસ હજાર ગાયના બદલે તમે એ ગાય તેને આપવી જોઈએ.
હવિર્ધાનીં ચ વૈ તસ્માન્નોત્સહે દાતુમઞ્જસા
હું એ હવન માટેની ગાય સીધી આપી શકતો નથી.
દેહિ ધેનુમિમામેકાં તત્તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ
આ એક ગાય આપી દો; એ જ તમારું કલ્યાણ લાવશે.
ગુરુણા યાચિતં કિં તે વચસા નૃપતેઃ પુનઃ
ગુરુએ માગ્યું છે ત્યારે, રાજાના શબ્દોની તમને શું જરૂર છે?
યથા બલેન નીતાયાં તસ્યાં ત્વં કિં કરિષ્યસિ
જો એ ગાય બળજબરીથી લઈ જવામાં આવે તો તમે શું કરશો?
વિપ્રો ઽહં કિં કરિષ્યામિ સ્વેચ્છાવિતરણં વિના
હું બ્રાહ્મણ છું; મારી મરજી વિના આપ્યા વગર હું શું કરી શકું?
પ્રસહ્ય નેતુમારેભે મુનેસ્તસ્ય પયસ્વિનીમ્
તે વ્યક્તિએ મુનિની દૂધ આપતી ગાયને બળજબરીથી ખેંચવાની શરૂઆત કરી.
ઉપોદ્ધાતપાદે ઽષ્ટાવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ
ઉપોદ્ધાત પાદના અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય.
બ્રહ્મસ્વં નાપહર્ત્તવ્યં પુરુષેણ વિજાનતા
જાણકાર મનુષ્યએ બ્રાહ્મણનું માલ ક્યારેય લઈ જવું નહીં.
આયુર્જાને પરિક્ષીણં ન ચેદેતત્કરિષ્યતિ
જો એવુ નહીં કરે તો, તેની આયુષ્ય ઘટી જાય છે.
સ્વયં વા યદિ સાયુચ્યેદ્વિનશિષ્યતિ પાર્થિવઃ
જો રાજા પોતે પાછું આપે તો પણ, તે નાશ પામે છે.
શતાયુષોર્ઽજુનાદન્યઃ કો ન્વિચ્છતિ જિજીવિષુઃ
શતાયુષ્ય અર્જુન સિવાય બીજું કોણ છે જે જીવવું ઈચ્છે છે?
બદ્ધ્વા તાં ગાં દૃઢૈઃ પાશૈર્વિચકર્ષ બલાન્વિતઃ
તેણે એ ગાયને મજબૂત દોરડાથી બાંધી અને બળપૂર્વક ખેંચી.
રુરોધ તં યથાશક્તિ વિકર્ષન્તં પાયસ્વિનીમ્
તે દૂધવાળી ગાયને ખેંચનારને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
જગ્રાહ સુદૃઢં કણ્ઠે વાહુભ્યાં તાં મહામુનિઃ
મહાન ઋષિએ બંને હાથથી તેની ગરદન મજબૂતીથી પકડી લીધી.
ઉત્સારયધ્વમિત્યેનમાદિદેશ સ્વસૈનિકાન્
પછી તેણે પોતાના સૈનિકોને આજ્ઞા આપી, 'આને અહીંથી હાંકી કાઢો!'
ભર્ત્રાજ્ઞયા પ્રસહ્યૈનં પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ
રાજાની આજ્ઞાથી તેઓએ તેને જોરથી ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
તે સમુત્સારયન્ ધેનોઃ સુદૂરતરમન્તિકાત્
તેમણે ગાયને ત્યાંથી બહુ દૂર હાંકી કાઢી.
ન ચુક્રોધાક્રોધનત્વં સતો હિ પરમં ધનમ્
તે ગુસ્સે થયો નહીં, કારણ કે ગુસ્સો ન રાખવો એ સારા લોકોનું સૌથી મોટું ધન છે.
જગત્સર્વં ક્ષયં તસ્ય ચિન્તયન્ન પ્રચુક્રુધે
એમ વિચારતાં કે મારા કારણે આખું જગત નાશ પામશે, તેણે ગુસ્સો કર્યો નહીં.
રામેણાભૂત્તતો નિત્યં શાન્ત એવ મહાતપાઃ
પછીથી રામના કારણે તે મહાન તપસ્વી હંમેશા શાંત રહ્યો.
નિપપાત મહાતેજા ધરણ્યાં ગતચેતનઃ
મહાન તેજવાળા એ પુરુષ ભૂમિ પર પડી ગયો અને બેભાન થઈ ગયો.
કિઙ્કરાનાદિશચ્છીઘ્રં ધેનોરાનયને બલાત્
પછી તેણે તુરંત સેવકોને આજ્ઞા આપી કે ગાયને જોરથી લાવી લાવો.
કશાભિરભિહન્યન્ત ચકૃષુશ્ચ નિનીષયા
તેમણે ગાયને કશાંથી માર મારી અને ચકકરથી ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
હન્યમાના ભૃશં તૈશ્ચ ચુક્રુધે ચ પયસ્વિની
તેમણે ગાયને બહુ મારતાં, દૂધ આપતી ગાય ગુસ્સે થઈ ગઈ.
આકૃષ્ય પાશાન્ સુદૃઢાન્ કૃત્વાત્માનમમોચયત્
મજબૂત દોરડા ખેંચી, તેણે પોતાને છુટાવી લીધી.
હુંહારવં પ્રકુર્વાણા સર્વતો ઽહ્યપતદ્રુષા
તે જોરથી 'હું' અવાજ કરતી અને બધે ઉગ્રતાથી દોડી.
રાજમન્ત્રિબલં સર્વં વ્યદ્રાવયદમર્ષિતા
ગાયે ગુસ્સામાં રાજા, મંત્રીઓ અને આખી સેના તોડી નાખી.