દત્ત્વા મૂલ્યં ગવાશ્વાદ્યમૃષેર્થેનુઃ પ્રગૃહ્યતામ્
ગાય, ઘોડા કે બીજું ધન આપી, ઋષિની ગાય લઈ લેવી.
તપોધનાનાં હિ કુતો રત્નસંગ્રહણાદરઃ
જે તપમાં ધનવાન છે, તેમને રત્ન એકઠાં કરવાની ઈચ્છા ક્યાંથી આવે?
તસ્માત્તે સર્વથા ધેનું યાચિતઃ સંપ્રદાસ્યતિ
એટલે, જ્યારે તું માગશે ત્યારે એ ચોક્કસ ગાય આપી દેશે.
સંગૃહ્ય વિત્તં વિપુલં ધેનું તાં પ્રતિદાસ્યતિ
ઘણું ધન મળ્યા પછી, એ ગાય પાછી આપી દેશે.
ઇતિ મે વર્ત્તતે બુદ્ધિઃ કથં વા મન્યતે ભવાન્
મારી સમજ તો આવી છે; પણ મહારાજ, આપ શું વિચારો છો?
દત્ત્વા ચાભીપ્સિતં તસ્મૈ તાં ગામાનય મન્ત્રિક
જે તે ઈચ્છે છે એ આપી, એ ગાય લાવી લેજે, મંત્રી.
નિવૃત્ય પ્રયયૌ શીઘ્રં જમદગ્નેરથાશ્રમમ્
પછી, ત્યાંથી પાછો ફરી, તે ઝડપથી જમદગ્નિના આશ્રમ તરફ ગયો.
સમિદાનયનાર્થાય રામો ઽપિ પ્રયયૌ વનમ્
રામ પણ સમિદ્ધ લેવા માટે વનમાં ગયો.
પ્રણમ્ય મુનિશાર્દૂલમિદં વચનમબ્રવીત્
મુનિમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહાત્માને વંદન કરીને, તેણે આ શબ્દો કહ્યા.
રત્નભૂતા ચ ધેનુઃ સા ભુવિ દોગ્ધ્રીષ્વનુત્તમા
એ ગાય રત્ન જેવી હતી અને પૃથ્વી પર દૂધ આપનારી ગાયોમાં શ્રેષ્ઠ હતી.
આદાય ગોરત્નભૂતાં ધેનું મે દાતુમર્હસિ
તમે એ રત્નરૂપ ગાય લઈને મને આપવી જોઈએ.
રાજા વદાન્યઃ સ કથં બ્રહ્મસ્વમભિવાઞ્છતિ
એવો દાનશીલ રાજા બ્રાહ્મણનું માલ કેવી રીતે ઈચ્છી શકે?
ગવાયુતેન તસ્માત્ત્વં તસ્મૈ તાં દાતુમર્હસિ
તેથી, દસ હજાર ગાયના બદલે તમે એ ગાય તેને આપવી જોઈએ.
હવિર્ધાનીં ચ વૈ તસ્માન્નોત્સહે દાતુમઞ્જસા
હું એ હવન માટેની ગાય સીધી આપી શકતો નથી.
દેહિ ધેનુમિમામેકાં તત્તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ
આ એક ગાય આપી દો; એ જ તમારું કલ્યાણ લાવશે.
ગુરુણા યાચિતં કિં તે વચસા નૃપતેઃ પુનઃ
ગુરુએ માગ્યું છે ત્યારે, રાજાના શબ્દોની તમને શું જરૂર છે?
યથા બલેન નીતાયાં તસ્યાં ત્વં કિં કરિષ્યસિ
જો એ ગાય બળજબરીથી લઈ જવામાં આવે તો તમે શું કરશો?
વિપ્રો ઽહં કિં કરિષ્યામિ સ્વેચ્છાવિતરણં વિના
હું બ્રાહ્મણ છું; મારી મરજી વિના આપ્યા વગર હું શું કરી શકું?
પ્રસહ્ય નેતુમારેભે મુનેસ્તસ્ય પયસ્વિનીમ્
તે વ્યક્તિએ મુનિની દૂધ આપતી ગાયને બળજબરીથી ખેંચવાની શરૂઆત કરી.
ઉપોદ્ધાતપાદે ઽષ્ટાવિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ
ઉપોદ્ધાત પાદના અઠ્ઠાવીસમો અધ્યાય.
બ્રહ્મસ્વં નાપહર્ત્તવ્યં પુરુષેણ વિજાનતા
જાણકાર મનુષ્યએ બ્રાહ્મણનું માલ ક્યારેય લઈ જવું નહીં.
આયુર્જાને પરિક્ષીણં ન ચેદેતત્કરિષ્યતિ
જો એવુ નહીં કરે તો, તેની આયુષ્ય ઘટી જાય છે.
સ્વયં વા યદિ સાયુચ્યેદ્વિનશિષ્યતિ પાર્થિવઃ
જો રાજા પોતે પાછું આપે તો પણ, તે નાશ પામે છે.
શતાયુષોર્ઽજુનાદન્યઃ કો ન્વિચ્છતિ જિજીવિષુઃ
શતાયુષ્ય અર્જુન સિવાય બીજું કોણ છે જે જીવવું ઈચ્છે છે?
બદ્ધ્વા તાં ગાં દૃઢૈઃ પાશૈર્વિચકર્ષ બલાન્વિતઃ
તેણે એ ગાયને મજબૂત દોરડાથી બાંધી અને બળપૂર્વક ખેંચી.
રુરોધ તં યથાશક્તિ વિકર્ષન્તં પાયસ્વિનીમ્
તે દૂધવાળી ગાયને ખેંચનારને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો.
જગ્રાહ સુદૃઢં કણ્ઠે વાહુભ્યાં તાં મહામુનિઃ
મહાન ઋષિએ બંને હાથથી તેની ગરદન મજબૂતીથી પકડી લીધી.
ઉત્સારયધ્વમિત્યેનમાદિદેશ સ્વસૈનિકાન્
પછી તેણે પોતાના સૈનિકોને આજ્ઞા આપી, 'આને અહીંથી હાંકી કાઢો!'
ભર્ત્રાજ્ઞયા પ્રસહ્યૈનં પરિવવ્રુઃ સમન્તતઃ
રાજાની આજ્ઞાથી તેઓએ તેને જોરથી ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધો.
તે સમુત્સારયન્ ધેનોઃ સુદૂરતરમન્તિકાત્
તેમણે ગાયને ત્યાંથી બહુ દૂર હાંકી કાઢી.