નિદ્રયા લં મહાબુદ્ધે પ્રતિવુધ્યસ્વ સાંપ્રતમ્
હે મહાન બુદ્ધિવાળા, હવે ઊંઘ છોડો અને આ ક્ષણે જાગી જાવ.
ક્ષીરાબ્દૌ શેષશયનાદ્યથાપઙ્કજલોચનઃ
જેમ પદ્મનેત્ર ભગવાન ક્ષીરસાગરમાં શેષનાગ પરથી ઊઠે છે—
ચકારાવહિતઃ સમ્યગ્જયાદિકમશેષતઃ
તેણે સંપૂર્ણ ધ્યાનપૂર્વક વિજય અને શુભ કાર્યોએ પૂર્ણપણે કર્યા.
કૃત્વા દૂર્વાઞ્જનાદર્શમઙ્ગલ્યાલમ્બનાનિ ચ
તેણે દુર્વા, કાજળ, દર્પણ અને બીજા શુભ ચીજવસ્તુઓથી પૂજા કરી.
નિષ્ક્રમ્ય ચ પુરાત્તસ્માદુપતસ્થે ચ ભાસ્કરમ્
તે શહેરમાંથી બહાર નીકળી, તેણે ભાનુદેવ પાસે જઈને વંદન કર્યું.
રચિતાઞ્જલયો રાજન્નેમુશ્ચ નૃપસત્તમમ્
હાથ જોડીને, રાજા, તેમણે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠને નમન કર્યું.
નનામ પાદયોસ્તસ્ય કિરીટેનાર્કવર્ચસા
તેના સૂર્ય જેવી તેજસ્વી મુગટ સાથે, તેણે તેના ચરણોમાં વંદન કર્યું.
પ્રશ્રયાવનતં સામ્ના તમુવાચાસ્યતામિતિ
વિનમ્રતાથી, તેણે મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'બેસો'.
ઉવાચ રજની વ્યુષ્ટા સુખેન તવ કિં નૃપ
તેને પૂછ્યું: 'રાત શાંતિથી વીતી? બધું સુખી છે ને, રાજા?'
શક્યં મૃગસધર્માણાં યેન કેનાપિ વર્ત્તિતુમ્
પશુ જેવી રીતે જીવતા હોય તેવા લોકો માટે કોઈ પણ રીતે ગુજરાન ચલાવવું શક્ય છે.
અનભ્યસ્તં હિ રાજેન્દ્ર નનુ સર્વં હિ દુષ્કરમ્
હા રાજાધિરાજ, જે કશું અજમાયેલું નથી, તે બધાને મુશ્કેલ જ લાગે છે.
આપ્તસ્તુ ભવતો નૂનં સા ગૌરવસમુન્નતિઃ
નિશ્ચિતપણે, તમે તે મહાન માન અને પ્રતિષ્ઠા મેળવી છે.
પ્રહસન્નિવ તં ભૂયો વચનં પ્રત્યભાષત
હસતાં હસતાં, તેણે ફરી તેને આ શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
અસ્માભિમહિમા યેન વિસ્મિતં સકલં જગત્
જેણા મહિમાથી આખું જગત આશ્ચર્યચકિત છે.
ઇતો ન ગન્તુમિચ્છન્તિ સૈનિકા મે મહામુને
મહામુનિ, મારા સૈનિકો અહીંથી જવા માંગતા નથી.
ધ્રિયન્તે સર્વદા નૂનમચિન્ત્યં બ્રહ્મવર્ચસમ્
નિશ્ચયે, અવિચલ બ્રહ્મતેજ હંમેશા ટકી રહે છે.
ધ્રુવં કર્ત્તું હિ લોકાનામવસ્થાત્રિતયં ક્રમાત્
નક્કી, લોકોના ત્રણ અવસ્થાઓ ક્રમશઃ સ્થાપિત થવી જ જોઈએ.
ગમિષ્યામિ પુરીં બ્રહ્મન્નનુજાનાતુ માં ભવાન્
બ્રહ્મન, હવે હું શહેર જઇશ; કૃપા કરીને મને અનુમતિ આપો.
સંભાવયિત્વા નિતરાં તથેતિ પ્રત્યભાષત
તેને ખૂબ આદર આપીને, તેણે કહ્યું: 'જેમ તમે કહો તેમ જ.'
સૈન્યૈઃ પરિવૃતઃ સર્વૈઃ સંપ્રતસ્થે પુરીં પ્રતિ
બધા સૈનિકો સાથે ઘેરાઈને, તે શહેર તરફ રવાના થયો.
અહો ઽસ્ય તપસઃ સિદ્ધિર્લોક વિસ્મયદાયિની
અરે, તેના તપની સિદ્ધિ તો આખા જગતને આશ્ચર્યમાં મૂકે છે.
કિં મે સકલરાજ્યેન યોગર્દ્ધ્યા વાપ્યનલ્પયા
મારે આખા રાજ્ય કે મહાન યોગસંપત્તિથી શું કામ?
અનયોત્પાદિતા નૂનં સંપત્સ્વર્ગસદામપિ
નિશ્ચયે, સ્વર્ગમાં વસતા લોકોની સંપત્તિ પણ એના દ્વારા જ પ્રાપ્ત થઈ છે.
અસ્યા ધેનોરહં મન્યે કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્
મને લાગે છે કે હું તો એ ગાયના સોળમા ભાગને પણ લાયક નથી.
ચન્દ્રગુપ્તો ઽબ્રવીન્મન્ત્રી કૃતાઞ્જલિ પુટસ્તદા
ત્યારે ચાણક્યે હાથ જોડીને ચંદ્રગુપ્તને કહ્યું.
રક્ષિતેન ચ રાજ્યેન પુર્યા વા કિં ફલં તવ
રક્ષાયેલું રાજ્ય કે શહેર તને શું લાભ આપે છે?
વર્ત્તતે નાર્દ્ધમપિ તે રાજ્યં શૂન્યં તવ પ્રભો
પ્રભુ, તું જે રાજ્ય ધરાવે છે એ તો ખાલી છે; તને તો અડધું પણ રાજ્ય બચ્યું નથી.
ભવનાનિ મનોજ્ઞાનિ મનોજ્ઞાશ્ચ તથા સ્ત્રિયઃ
મહેલો સુંદર છે અને સ્ત્રીઓ પણ મનમોહક છે.
ધેનો તસ્યાં ક્ષણેનૈવ વિલીનં પશ્યતો મમ
પણ એ બધું મારા નજર સામે જ એક પળમાં એ ગાયમાં સમાઈ ગયું.
એવંપ્રભાવા સા યસ્ય તસ્ય કિં દુર્લં ભવેત્
જેના પાસે આવો પ્રભાવ છે, એ માટે શું અશક્ય છે?