ઘ્રુવં મિથ્યાપ્રવૃત્તસ્ય ન હિ તુષ્યતિ શઙ્કરઃ
મિથ્યા રીતે વર્તન કરનારના કામોથી શંકર પ્રસન્ન થતા નથી.
પ્રતપત્યબુધો મર્ત્ત્યસ્ત્વાં વિના કઃ મુદુર્મતે
હે મંદબુદ્ધિ, તારી વિના અજ્ઞાન માણસોમાંથી કયો તેજ પામી શકે છે?
સંપૂજ્ય પૂજકવિદ્ધૌ શંભોસ્તવ ચ સંગમઃ
નિયમ મુજબ યોગ્ય રીતે પૂજા કરવાથી પૂજકને શંભુ સાથે એકત્વ મળે છે.
સંપૂજકો ઽપિ તસ્ય ત્વં યોગ્યો નાત્ર વિચારણા
તુ પણ એના પૂજક બનવા યોગ્ય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.
શિરશ્છિત્ત્વા પુનઃ શંભુર્બ્રહ્મહત્યામવાપ્તવાન્
શિર કાપ્યા પછી શંભુએ ફરી બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ મેળવ્યો.
ઉપદિષ્ટો ઽસિ તત્કર્તું નોચેદેવં કથં કૃથાઃ
તને એ કરવા માટે ઉપદેશ મળ્યો હતો; નહોતો તો તું આવું કેમ કર્યુ?
તપઃ સિદ્ધિરનુપ્રાપ્તા કોલેનાલ્પીયસા મુને
હે મુનિ, નાના કોલાએ તપ દ્વારા સિદ્ધિ મેળવી હતી.
તપોવ્યાજેન ગહને નિર્જને સંપ્રવર્ત્તસે
તપસ્યાના બહાને તું ઘન અરણ્યમાં, એકાંતમાં જાય છે.
તપશ્ચરસિ નાનેન તપસા તત્પ્રણશ્યતિ
તપ કરે છે, પણ આ તપથી તે પાપ નાશ પામતું નથી.
માતૃદ્રુહામવેહિ ત્વં ન ક્વચિત્કિલ નિષ્કૃતિઃ
માતાને દુઃખ આપનાર માટે ક્યાંયે કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી, એ જાણ.
સ્વહસ્તેન કથં રામ માતરં કૃત્તવાનસિ
હે રામ, તું પોતાની જ હાથથી માતાને કેમ ઘાયલ કરી?
ત્વં પુનર્ધાર્મિકો ભૂત્વા કામતો ઽન્યાન્વિનિન્દસિ
પછી ફરી ધર્મી બનીને તું મનમાની રીતે બીજાની નિંદા કરે છે.
અપર્યાપ્તમહં નન્યં પરં દોષવિમર્શનામ્
હું અધૂરો છું, બીજો નથી; બીજાના દોષ શોધવાનું કામ મારું જ છે.
તર્હિ ગર્હય માં કામં નિરુપ્ય મનસા સ્વયમ્
તો હવે, જો ઇચ્છા હોય તો, મનમાં વિચારીને મને નિંદા કર અથવા છૂટા મૂકી દે.
ક્રિયતે પ્રાણિહનનં નિજધર્મતયા મયા
મારે જીવહિંસા કરવી એ મારો પોતાનો ધર્મ છે.
વર્ત્તામિ સાપિ મે વૃત્તિર્વિધાત્રા વિહિતા પુરા
મારી એ રીત પણ વિધાતાએ પ્રારંભથી જ નક્કી કરી છે.
હનિષ્યે ચેત્તદધિકં તર્હિ યુજ્યેયમેનસા
જો હું એથી વધારે હત્યા કરું તો ખરેખર પાપી ગણાઈશ.
તદેતત્સંપ્રધાર્ય ત્વં નિન્દવા માં પ્રશંસ વા
આ બધું વિચાર્યા પછી, તું ઇચ્છે તો મને નિંદા કર, નહિ તો પ્રશંસા કર.
તદેવ તેન કર્ત્તવ્યમાપદ્યપિ કથઞ્ચન
તેને એ જ કરવું જોઈએ, ભલેને કોઈ મુશ્કેલી આવી પડે.
અહં તુ સર્વભાવેન મિત્રાદિભરણે રતઃ
હું તો આખા મનથી મિત્રો અને બીજાની સંભાળ લેવામાં તત્પર છું.
ભૂત્વા તુ ધાર્મિકસ્ત્વં તુ તપશ્ચર્તુમિહાગતઃ
તમે ધર્મી બનીને અહીં તપ કરવા આવ્યા છો.
યથાજિહ્વં ભવેન્નાત્ર વચસાપિ સમીહિતુમ્
જેમ જીભ ચાલે છે, એમ જ બોલવું જોઈએ; અહીં તો વાણી પણ રોકી શકાતી નથી.
તસ્માદલં તે તપસા નિષ્ફલેન ભૃગૂદ્વહ
એટલે, ભૃગુમાં શ્રેષ્ઠ, તમારું તપ વ્યર્થ છે; હવે પૂરતું થયું.
યાહિ રામ ત્વમન્યત્ર યત્ર વા ન વિદુર્જનાઃ
રામ, તમે અહીંથી ક્યાંક જાઓ, જ્યાં કોઈ તમને ઓળખતું ન હોય.
નિરૂપ્ય મનસા ભૂયસ્તમુવાચાભિવિસ્મિતમ્
મનથી ઊંડું વિચારીને, તેણે આશ્ચર્યથી તેને કહ્યું.
ઇન્દ્રસ્યેવાનુભાવેન વપુરાલક્ષ્યતે તવ
ઇન્દ્રની મહિમાથી, તમારું રૂપ ઓળખી શકાયું નથી.
સર્વજ્ઞસ્યૈવ તે વાણી શ્રૂયતે ઽતિમનોહરા
તમારી વાણી સર્વજ્ઞની છે અને ખૂબ મનમોહક લાગે છે.
ઈશાનસ્તપનો બ્રહ્મા વાયુઃ સોમો ગુરુર્ગુહઃ
ઈશાન, સૂર્ય, બ્રહ્મા, વાયુ, સોમ, ગુરુ અને ગુહા—
અનુભાવેન જાતિસ્તે હૃદિશઙ્કાં તનોતિ મે
તમારી મહિમાથી, તમારો જન્મ મારા મનમાં સંશય પેદા કરે છે.
કો વા ત્વં વપુષાનેન બ્રૂહિ માં સમુપાગતઃ
આ રૂપમાં તમે કોણ છો, જે મારા પાસે આવ્યા છો? મને કહો.