પિતરઃ પુષ્ટિકામસ્ય પ્રજાકામસ્ય વા પુનઃ
પિતૃઓ પુષ્ટિ ઇચ્છનારને કે સંતાન ઇચ્છનારને સુખ આપે છે.
દેવકાર્યાદપિ તથા પિતૃકાર્યં વિશિષ્યતે
દેવકાર્ય કરતાં પણ પિતૃકાર્ય શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
ન હિ યોગગતિઃ સૂક્ષ્મા પિતૄણાં જ્ઞાયતે નરૈઃ
પિતૃઓની યોગમાર્ગની સૂક્ષ્મતા મનુષ્યોને જાણી શકાય તેવી નથી.
સર્વેષાં રાજતં પાત્રમથ વા રજતાન્વિતમ્
બધા માટે ચાંદીનું પાત્ર કે ચાંદીથી શોભિત પાત્ર યોગ્ય ગણાય છે.
યેષાં દાસ્યન્તિ પિણ્ડાંસ્ત્રીન્બાન્ધવા નામગોત્રતઃ
જેઓના બાંધવો નામ અને ગોત્રથી ત્રણ પિંડ અર્પણ કરશે,
સર્વત્ર વર્ત્તમાનાસ્તે પિણ્ડાઃ પ્રીણન્તિ વૈ પિતૄન્
જે જગ્યાએ એ પિંડો અર્પણ થાય છે, ત્યાં પિતૃઓ સાચા અર્થમાં તૃપ્ત થાય છે.
યથા ગોષ્ઠે પ્રનષ્ટાં વૈ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્
જેમ ગાયોના ઝુંડમાં ખોવાયેલું વાછરું પોતાની માતાને શોધી લે છે,
નામગોત્રં ચ મન્ત્રં ચ દત્તમન્નં નયન્તિ તમ્
એ જ રીતે, નામ, કુળ, મંત્ર અને અર્પિત અન્ન પણ તેને ત્યાં પહોંચાડે છે.
એવમેષા સ્થિતા સત્તા બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ
આ રીતે, આ સૃષ્ટિ પરમેશ્વર બ્રહ્માથી ઊભી રહી છે.
ઇત્યેતે પિતરશ્ચૈવ લોકા દુહિતરસ્તથા
આ રીતે, આ પિતૃઓ, લોક અને દીકરીઓ ગણાય છે.
કીર્ત્તિતાઃ પિતરસ્તે વૈ તવ પુત્ર યથાક્રમમ્
પુત્ર, તને પિતૃઓનું વર્ણન યોગ્ય ક્રમમાં કર્યું છે.
લોકા દુહિતરશ્ચૈવ દોહિત્રાશ્ચ શ્રુતાસ્તથા
લોકો, દીકરીઓ અને પૌત્રીઓનું પણ વર્ણન થયું છે.
અદ્યપ્રભૃતિ કર્ત્તાસ્મિ સર્વમેતદ્યથાતથમ્
આજેથી હું આ બધું યોગ્ય રીતે કરીશ.
પૃષ્ટશ્ચ સંશયાન્સર્વાનૃષીનાહ નૃસંસદિ
સભામાં ઋષિઓએ પૂછેલા બધા સંશયોનો તેમણે ઉકેલ આપ્યો.
યસ્મિન્સદસ્પતિસ્નાતો બ્રહ્મા સીદ્દેવતાપ્રભુઃ
જે પવિત્ર સ્થળે દેવતાઓના સ્વામી બ્રહ્માએ સ્નાન કરીને આસન લીધું હતું,
શ્લોકાશ્ચાત્ર પુરા ગીતા ઋષિભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ
અહીં બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ પૂર્વે શ્લોકો ગાયા હતા.
લોકાનાં ચ હિતાર્થાય બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના
લોકોના કલ્યાણ માટે પરમેશ્વર બ્રહ્માએ આ કર્યું.
પ્રોવાચ પિતૃસર્ગં તુ યશ્ચૈવ સમુદાહૃત
તેમણે પિતૃસર્જનનું પણ વર્ણન કર્યું, જેમ જણાવાયું છે.
શ્રાદ્ધકલ્પો નામ વિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ
વિસમો અધ્યાય: શ્રાદ્ધવિધિ નામે.
વર્ષાણિ કતિચિદ્રાજન્વ્યતીયુરમિતૌજસઃ
રાજન, અમાપ શક્તિ ધરાવનારના કેટલાંક વર્ષો વીતી ગયા.
વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ
તે વેદ અને તેના અંગો જાણનાર અને બધા શાસ્ત્રોમાં પારંગત હતો.
પ્રીતિં ચ નિજચેષ્ટાભિરન્વહં પર્યવર્ત્તયત્
તેણે પોતાની ક્રિયાઓથી સૌને સતત આનંદ આપ્યો.
પિત્રોઃ શુશ્રૂષયાનૈષીદ્રામો મતિમતાં વરઃ
મતિશાળી લોકોમાં શ્રેષ્ઠ રામે પોતાના માતા-પિતાની સેવા કરવાનો ઇરાદો કર્યો.
ગન્તું વ્યવસિતો રાજન્દૈવેન ચ નિયોજિતઃ
રાજન, તેણે જવાનું નક્કી કર્યું અને ભાગ્યે તેને એ માટે પ્રેરણા આપી.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂતવા સપ્રશ્રયમિદં વચઃ
તેણે હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી અને આદરપૂર્વક વાત કરી.
વિજ્ઞાપયિતુમિચ્છામિ મમ તચ્છ્રોતુમર્હથઃ
હું તમને કંઈક કહેવા માંગું છું; તમે એ સાંભળવા યોગ્ય છો.
તસ્માત્તત્પાર્શ્વમધુના ગમિષ્યે વામનુજ્ઞયા
હવે, તમારી પરવાનગીથી, હું તેના પાસે જઇશ.
પિતામહ્યા બહુમુખૈરિચ્છન્ત્યા મમ દર્શનમ્
મારી દાદી, અનેક રૂપે, મને જોવા માટે આતુર છે.
સદીયં તેન તત્પાર્શ્વં ગન્તું મામનુજાનત
મારા પરિવાર સાથે, મને તેના પાસે જવા દો; કૃપા કરીને મને પરવાનગી આપો.
હર્ષેણ મહતા યુક્તૌ સાશ્રુનેત્રૌ બભૂવતુઃ
બન્નેને ખૂબ આનંદ થયો, તેમની આંખોમાં આનંદના આંસુ છલકાયા.