દેવતાનામૃષીણાં ચ દ્વે સૃતી પરિકીર્તિતે
દેવતાઓ અને ઋષિઓના બે માર્ગો અહીં વર્ણવાયા છે.
પશૂનાં પુરુષાણાં ચ સંભવઃ પરિકીર્ત્તિતઃ
પશુઓ અને મનુષ્યોની ઉત્પત્તિ અહીં વર્ણવાય છે.
નવ સર્ગાઃ પુનઃ પ્રોક્તા બ્રહ્મણો બુદ્ધિપૂર્વકાઃ
પછી ફરીથી, બ્રહ્માના વિચારપૂર્વક નવ પ્રકારની સૃષ્ટિઓનું વર્ણન થાય છે.
બ્રહ્મણો ઽવયવેભ્યશ્ચ ધર્માદીનાં સમુદ્ભવઃ
બ્રહ્માના અંગોમાંથી ધર્મ અને અન્ય ગુણોની ઉત્પત્તિ થાય છે.
કલ્પયોરન્તરે પ્રોક્તં પ્રતિસંધિશ્ચ યસ્તયોઃ
કલ્પોના વચ્ચેનું સમયાંતર અને બંને કલ્પો વચ્ચેનું જોડાણ અહીં વર્ણવાયું છે.
સત્ત્વોદ્રિક્તાચ્ચ દેહાચ્ચ પુરુષસ્ય ચ સંભવઃ
સત્ત્વગુણની પ્રાધાન્યતા અને શરીરથી પુરુષનો જન્મ કેવી રીતે થાય છે તે અહીં જણાવાયું છે.
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ પ્રસૂત્યાકૃતયઃ શુભાઃ
પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદના શુભ જન્મ અને સ્વરૂપોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
રુચેઃ પ્રજાપતેશ્ચોર્દ્ધમાકૂત્યાં મિથુનોદ્ભવઃ
રુચિ પ્રજાપતિથી, ઉપર આકૂતિમાંથી, પુરૂષ અને સ્ત્રીનું જન્મ થયું તે જણાવાયું છે.
દાક્ષાયણીષુ વાપ્યૂર્ધ્વંશબ્દાદ્યાસુ મહાત્મનઃ
પછી દક્ષની પુત્રીઓમાં, શબ્દા વગેરેમાંથી મહાન આત્માવાનના સંતાનોનું વર્ણન છે.
તથાધર્મસ્ય હિંસાયાં તમસો ઽશુભલક્ષણઃ
એ જ રીતે, હિંસામાં અધર્મ અને અંધકારથી ભરેલા અશુભ લક્ષણોનું વર્ણન છે.
બ્રહ્મર્ષેશ્ચ વસિષ્ઠસ્ય યત્ર ગોત્રાનુકીર્ત્તનમ્
બ્રહ્મર્ષિ વસિષ્ઠના વંશોની ગણતરી અહીં આપવામાં આવી છે.
પિતૄણાં દ્વિપ્રકારાણાં સ્વધાયાં તદનન્તરમ્
પછી, પિતૃઓના બે પ્રકાર અને સ્વધા સાથે તેમનો સંબંધ વર્ણવાયો છે.
દક્ષસ્ય શાપઃ સત્યાશ્ચ ભૃગ્વાદીનાં ચ ધીમતામ્
દક્ષનો શાપ, સત્યાના વિષય અને ભૃગુ વગેરે વિદ્વાનોના સત્યનું વર્ણન છે.
પ્રતિષેધશ્ચ વૈરસ્ય કીર્ત્યતે દોષદર્શનાત્
શત્રુતા કે દુશ્મનાવટના દોષને જાણી તેના નિષેધનું વર્ણન છે.
પ્રજાપતેઃ કર્દ્દમસ્ય કન્યાયાઃ શુભલક્ષણમ્
પ્રજાપતિ કર્દમની પુત્રીના શુભ લક્ષણોનું વર્ણન અહીં છે.
તેષાં નિયોગો દ્વીપેષુ દેશેષુ ચ પૃથક્ પૃથક્
તેમની નિમણૂક દ્વીપો અને જુદા જુદા પ્રદેશોમાં અલગ અલગ રીતે વર્ણવાઈ છે.
વર્ષાણાં ચ નદીનાં ચ તદ્ભેદાનાં ચ સર્વશઃ
ભૂમિઓ, નદીઓ અને તેમનાં વિવિધ પ્રકારોનું સંપૂર્ણ વર્ણન છે.
વિસ્તરાન્મણ્ડલં ચૈવ જંબૂદ્વીપસમુદ્રયોઃ
જાંબૂદ્વીપ અને સમુદ્રોના વિસ્તાર અને પ્રદેશોનું વિગતવાર વર્ણન છે.
નીલઃ શ્વેતશ્ચ શૃઙ્ગી ચ કીર્ત્યન્તે સપ્ત પર્વતાઃ
નીલ, શ્વેત અને શ્રૃંગી—આ સાત પર્વતોનું નામ લેવામાં આવ્યું છે.
તેષામન્તરવિષ્કંભા ઉચ્છ્રાયાયામવિસ્તરાઃ
આ પર્વતોના આંતરિક આધાર, ઊંચાઈ અને પહોળાઈનું વર્ણન છે.
ભારતાદીનિ વર્ષાણિ નદીભિઃ પર્વતૈસ્તથા
ભારત વગેરે પ્રદેશો, તેમની નદીઓ અને પર્વતો સાથે વર્ણવાયા છે.
જંબૂદ્વીપાદયો દ્વીપાઃ સમુદ્રૈઃ સપ્તભિર્વૃતાઃ
જાંબૂદ્વીપ અને બીજા દ્વીપો, સાત સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા, અહીં વર્ણવાયા છે.
સપ્રમાણા ઇમે લોકાઃ સપ્તદ્વીપા ચ મેદિની
આ બધા લોક અને સાત દ્વીપવાળી ધરતી, એમનું માપ સહિત વર્ણવાય છે.
સર્વં ચૈતત્પ્રધાનસ્ય પરિણામૈકદેશિકમ્
આ બધું પ્રધાન તત્વના ભાગરૂપે રૂપાંતર પામેલું છે.
સૂર્યાચન્દ્રમસોશ્ચૈવ પૃથિવ્યાશ્ચાપ્યશેષતઃ
સૂર્ય, ચંદ્ર અને પૃથ્વી, એમના સર્વાંગી રૂપે વર્ણવાય છે.
મહેન્દ્રાદ્યાઃ શુભાઃ પુણ્યા માનસોત્તરમૂર્ધનિ
મહેન્દ્રથી શરૂ થતા શુભ અને પવિત્ર પર્વતો, માનસોત્તર શિખરે વર્ણવાય છે.
નાગવીથ્યક્ષવીથ્યોશ્ચ લક્ષણં ચ પ્રકીર્ત્યતે
નાગમાર્ગ અને તારામાર્ગના લક્ષણો અહીં વર્ણવાય છે.
લોકાલોકસ્ય સન્ધ્યાયા અહ્નો વિષુવતસ્તથા
લોકાલોકની સીમા, સંધ્યા અને દિવસના વિષુવતનું વર્ણન થાય છે.
પિતૄણાં દેવતાનાં ચ પન્થાનૌ દક્ષિણોત્તરૌ
પિતૃઓ અને દેવતાઓના દક્ષિણ અને ઉત્તર માર્ગોનું વર્ણન થાય છે.
કીર્ત્યતે ચ પદં વિષ્ણોર્ધર્માદ્યા યત્ર ચ સ્થિતાઃ
વિષ્ણુનું સ્થાન વર્ણવાય છે, જ્યાં ધર્માદિ દેવતાઓ વસે છે.