એતેષાં ચાન્વયે જાતાન્વિનીતાંસ્ત્રિદશા દદુઃ
આ વંશમાં જન્મેલા સુશિક્ષિત હાથીઓ દેવતાઓએ ત્રૈત્રીશ દેવતાઓને આપ્યા.
દ્વિરદો રદનદ્વાભ્યાં હસ્તી હસ્તાત્કરાત્કરી
હાથીને દ્વિરદ કહે છે કારણ કે તેની બે દાંત છે; હસ્તી કહે છે કારણ કે તેની સુંડ હાથ જેવી છે; અને કરાત્કરી પણ એ જ કારણથી કહેવાય છે.
કુઞ્જરઃ કુઞ્જચારિત્વાન્નાગો નગમ્યમસ્ય યત્
કુંજર કહે છે કારણ કે તે કુંજ જેવું વર્તન કરે છે; અને નાગ કહે છે કારણ કે તે પર્વતોમાં રહેવા યોગ્ય છે.
સામજઃ સામજાતત્વાદિતિ નિર્વચનક્રમઃ
સામજ કહે છે કારણ કે તેનો જન્મ સામનમાંથી થયો છે; એ રીતે નામોની વ્યાખ્યા છે.
બલસ્યાનવબોધો યો યા ચૈષાં ગૂઢમુષ્કતા
હાથીઓનું સાચું બળ કોઈ જાણતું નથી અને તેમનાં ગુપ્ત અંડકોષ પણ ખાસ છે.
દેવદાનગન્ધર્વપિશાચોરગરક્ષસામ્
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, પિશાચ, સર્પ અને રાક્ષસ—
સંભૂતિશ્ચ પ્રસૂતિશ્ચ નામનિર્વચનં તથા
તેમનો ઉદ્ભવ, જન્મ અને નામોની વ્યાખ્યા પણ આવી રીતે વર્ણવાય છે.
કૌશિક્યા હ્યાસમુદ્રાત્તુ ગઙ્ગાયશ્ચ યદુત્તરમ્
ગંગાના ઉત્તર તરફ, દરિયા સુધીનું પ્રદેશ કૌશિકીનું છે.
ઉત્તરં ચૈવ વિધ્યસ્ય ગઙ્ગાયા દક્ષિણં ચ યત્
વિંધ્યના ઉત્તર તરફ અને ગંગાના દક્ષિણ તરફ,
અપરેણોત્કલં ચૈવ કાવેરીભ્યશ્ચ પશ્ચિમમ્
અને આગળ ઉત્કલ સુધી, તથા કાવેરીથી પશ્ચિમ તરફ,
અપરેણતુ લૌહિત્યમાસિંધોઃ પશ્ચિમેન તુ
પછી લૌહિત્ય તરફ અને સિંધુના પશ્ચિમ તરફ,
ભૂતા વિજજ્ઞે ભૂતાંસ્તુ રુદ્રસ્યાનુચરાનિહ
ત્યાં વિવિધ જીવો જન્મ્યા, એ બધા ભૂતો અહીં રુદ્રના સહાયકો છે.
લંબકર્ણાન્પ્રલંબૌષ્ઠાન્ લંબજિહ્વાંસ્તનૂદરાન્
કેટલાંકના લાંબા કાન, લટકતા હોઠ, લાંબી જીભ અને પાતળી પેટ છે,
સકૃષ્ણગૌરાન્નીલાંશ્ચ શ્વેતાન્વૈ લોહિતાનનાન્
કેટલાંક કાળા, પીળા, વાદળી, સફેદ અને લાલ ચહેરાવાળા છે,
મુઞ્જકેશાન્ત્દૃષ્ટરોમ્ણઃ સર્વયજ્ઞોપવીતિનઃ
કેટલાંના મુંજ જેવા વાળ, સ્પષ્ટ શરીરનાં વાળ અને બધા યજ્ઞોપવીતધારી છે,
ચણ્ડાંશ્ચ વિકટાંશ્ચૈવ નિર્મિતાંશ્ચ દ્વિજિહ્વકાન્
કેટલાંક ઉગ્ર સ્વભાવના, વિકૃત આકારવાળા અને બે જીભવાળા છે,
સરઃ શ્રેષ્ઠસમુદ્રાદ્રિનદીપુલિનસેવિનઃ
એ બધા શ્રેષ્ઠ સરોવર, સમુદ્ર, પર્વતો, નદીઓ અને કિનારાઓ પર ફરતા રહે છે,
દંષ્ટ્રિણો નખિનશ્ચૈવ નિર્દન્તાંશ્ચ વિજિહ્વકાન્
કેટલાંક દાંતવાળા, કેટલાંક નખવાળા, કેટલાંક દાંત વિના અને કેટલાંક ફાટેલી જીભવાળા છે,
એકપાદાન્દ્વિપાદાંશ્ચ ત્રિપાદાન્બહુપાદકાન્
કેટલાંક એક પગવાળા, બે પગવાળા, ત્રણ પગવાળા અને ઘણા પગવાળા છે,
સર્વત્રગાતપ્રતિઘાતબ્રહ્મજ્ઞાન્કામરૂપિણઃ
એ બધા સર્વત્ર ફરતા, અવરોધ વિના, બ્રહ્મજ્ઞાની અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે છે,
કૂટદન્તાન્મહાજિહ્વાન્વિકેશાન્વિકૃતાનનાન્
કેટલાંક વાંકા દાંતવાળા, મોટી જીભવાળા, વીખરેલા વાળવાળા અને વિકૃત ચહેરાવાળા છે,
ધન્વિનો મુદ્ગરધરા નસિશૂલધરાંસ્તથા
કેટલાંક ધનુષ્યધારી, મુગદર પકડીને અને નાકમાં શૂળ ધારણ કરનારા છે,
અન્નાદાન્પિશિતાદાંશ્ચ સુરાપાન્સોમપાંસ્તથા
કેટલાંક અન્ન ખાવા વાળા, કેટલાંક માંસ ખાવા વાળા, કેટલાંક મદિરા પીતા અને કેટલાંક સોમ પીતા છે,
નક્તઞ્ચરાઃ ખરસ્પર્શા ઘોરાસ્તેષાં નિશાચરાઃ
કેટલાંક રાતે ફરનારા, કઠણ સ્પર્શવાળા અને ભયાનક સ્વભાવના છે—એ બધા રાત્રિમાં ફરતા ભૂતો છે.
નૈષાં ભાર્યાસ્તિ પુત્રા વા સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ
એમાં કોઈની પત્ની કે પુત્ર નથી; બધા ઉર્ધ્વરેતસ છે.
ભવપારિષદાસ્તે વૈ સર્વે ભૂતાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ
આ બધા વર્ણવાયેલા ભૂતો ભવના પરિષદ છે.
મિથુનેન પિશાચાંશ્ચ વર્ણેન કપિશેન તુ
મીઠુન સાથે કપીલા રંગના પિશાચો પણ હતા.
યુગ્માનિ ષોડશાદ્યાનિ વર્ત્તમાનસ્તદન્વયઃ
આ પ્રથમ સોળ જોડી અને પછીના તેમના વંશજ હતા.
છગલશ્છગલા ચૈવ વક્રો વક્રમુખી તથા
બકરો અને બકરી, વાંકા અને વાંકી મોઢાવાળી પણ હતી.
વિપાદશ્ચ વિપાદી ચ જ્વાલા ચાઙ્ગારકસ્તથા
વાંકડા પગવાળો, વાંકડા પગવાળી, જ્વાળા અને અંગારથી બનેલા પણ હતા.