શ્યામત્વગ્રસનાશુણ્ડા નાગાઃ પીનાયતા નનાઃ
કાળી ચામડી, પહોળા મોઢા અને જાડા, લાંબા સુંડવાળા હાથીઓ.
ભાર્યા ચૈવાઙ્ગના તસ્ય નીલવલ્લક્ષણૌ સુતૌ
એની પત્ની સ્ત્રી છે અને એના બે પુત્રો છે, જેમના શરીરે નીલાવર્ણના ચિહ્નો છે.
નીચૈર્બદ્ધાઃ કુલે તસ્ય જાયન્તે નિબિડા ગજાઃ
એના કુળમાં હાથીઓ ઘનિષ્ઠ રીતે જોડાયેલા અને પરિવારના બંધનથી એકઠા જન્મે છે.
તસ્ય પ્રહારી સંપાતિઃ પૃથુશ્ચેતિ સુતાસ્ત્રયઃ
એના ત્રણ પુત્રો છે: પ્રહારિ, સંપાતિ અને પૃથુ.
જાયન્તે મૃદુસંભોગા વંશે તસ્ય મતઙ્ગજાઃ
એના વંશમાં હાથીઓ મૃદુ સ્વભાવવાળા અને મીઠા વ્યવહારવાળા જન્મે છે.
સુતૌ જાતૌ તયોશ્ચાપિ પ્રમાથિપુરુષૌ સ્મૃતૌ
એ બંનેને બે પુત્રો થયા, જે શક્તિશાળી અને પ્રસિદ્ધ પુરુષો તરીકે ઓળખાય છે.
સુદર્શનાઃ સુવર્ષ્માણઃ પદ્માભાઃ પરિમણ્ડલાઃ
તે સુંદર, સુગઠિત, કમળ જેવા અને ગોળાકાર છે.
જજ્ઞે ચાન્દ્રમસઃ સામ્નઃ કુમુદઃ કુમુદદ્યુતિઃ
ચંદ્રના સામનમાંથી કમુદ નામનો, કમુદફૂલ જેવો તેજસ્વી પુત્ર જન્મ્યો.
શૈલજીમૂતસંકાશાન્સુબુદ્ધાન્બલિનો વરાન્
તે લોકો પર્વત અને મેઘ જેવાં છે, અને તેઓમાં ઉત્તમ બુદ્ધિ અને બળ છે.
એતાન્દેવાસુરે યુદ્ધે જયાર્થં જગૃહુઃ સુરાઃ
દેવતાઓએ દેવ-અસુરના યુદ્ધમાં વિજય માટે આ હાથીઓને સ્વીકાર્યા.
એતેષાં ચાન્વયે જાતાન્વિનીતાંસ્ત્રિદશા દદુઃ
આ વંશમાં જન્મેલા સુશિક્ષિત હાથીઓ દેવતાઓએ ત્રૈત્રીશ દેવતાઓને આપ્યા.
દ્વિરદો રદનદ્વાભ્યાં હસ્તી હસ્તાત્કરાત્કરી
હાથીને દ્વિરદ કહે છે કારણ કે તેની બે દાંત છે; હસ્તી કહે છે કારણ કે તેની સુંડ હાથ જેવી છે; અને કરાત્કરી પણ એ જ કારણથી કહેવાય છે.
કુઞ્જરઃ કુઞ્જચારિત્વાન્નાગો નગમ્યમસ્ય યત્
કુંજર કહે છે કારણ કે તે કુંજ જેવું વર્તન કરે છે; અને નાગ કહે છે કારણ કે તે પર્વતોમાં રહેવા યોગ્ય છે.
સામજઃ સામજાતત્વાદિતિ નિર્વચનક્રમઃ
સામજ કહે છે કારણ કે તેનો જન્મ સામનમાંથી થયો છે; એ રીતે નામોની વ્યાખ્યા છે.
બલસ્યાનવબોધો યો યા ચૈષાં ગૂઢમુષ્કતા
હાથીઓનું સાચું બળ કોઈ જાણતું નથી અને તેમનાં ગુપ્ત અંડકોષ પણ ખાસ છે.
દેવદાનગન્ધર્વપિશાચોરગરક્ષસામ્
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, પિશાચ, સર્પ અને રાક્ષસ—
સંભૂતિશ્ચ પ્રસૂતિશ્ચ નામનિર્વચનં તથા
તેમનો ઉદ્ભવ, જન્મ અને નામોની વ્યાખ્યા પણ આવી રીતે વર્ણવાય છે.
કૌશિક્યા હ્યાસમુદ્રાત્તુ ગઙ્ગાયશ્ચ યદુત્તરમ્
ગંગાના ઉત્તર તરફ, દરિયા સુધીનું પ્રદેશ કૌશિકીનું છે.
ઉત્તરં ચૈવ વિધ્યસ્ય ગઙ્ગાયા દક્ષિણં ચ યત્
વિંધ્યના ઉત્તર તરફ અને ગંગાના દક્ષિણ તરફ,
અપરેણોત્કલં ચૈવ કાવેરીભ્યશ્ચ પશ્ચિમમ્
અને આગળ ઉત્કલ સુધી, તથા કાવેરીથી પશ્ચિમ તરફ,
અપરેણતુ લૌહિત્યમાસિંધોઃ પશ્ચિમેન તુ
પછી લૌહિત્ય તરફ અને સિંધુના પશ્ચિમ તરફ,
ભૂતા વિજજ્ઞે ભૂતાંસ્તુ રુદ્રસ્યાનુચરાનિહ
ત્યાં વિવિધ જીવો જન્મ્યા, એ બધા ભૂતો અહીં રુદ્રના સહાયકો છે.
લંબકર્ણાન્પ્રલંબૌષ્ઠાન્ લંબજિહ્વાંસ્તનૂદરાન્
કેટલાંકના લાંબા કાન, લટકતા હોઠ, લાંબી જીભ અને પાતળી પેટ છે,
સકૃષ્ણગૌરાન્નીલાંશ્ચ શ્વેતાન્વૈ લોહિતાનનાન્
કેટલાંક કાળા, પીળા, વાદળી, સફેદ અને લાલ ચહેરાવાળા છે,
મુઞ્જકેશાન્ત્દૃષ્ટરોમ્ણઃ સર્વયજ્ઞોપવીતિનઃ
કેટલાંના મુંજ જેવા વાળ, સ્પષ્ટ શરીરનાં વાળ અને બધા યજ્ઞોપવીતધારી છે,
ચણ્ડાંશ્ચ વિકટાંશ્ચૈવ નિર્મિતાંશ્ચ દ્વિજિહ્વકાન્
કેટલાંક ઉગ્ર સ્વભાવના, વિકૃત આકારવાળા અને બે જીભવાળા છે,
સરઃ શ્રેષ્ઠસમુદ્રાદ્રિનદીપુલિનસેવિનઃ
એ બધા શ્રેષ્ઠ સરોવર, સમુદ્ર, પર્વતો, નદીઓ અને કિનારાઓ પર ફરતા રહે છે,
દંષ્ટ્રિણો નખિનશ્ચૈવ નિર્દન્તાંશ્ચ વિજિહ્વકાન્
કેટલાંક દાંતવાળા, કેટલાંક નખવાળા, કેટલાંક દાંત વિના અને કેટલાંક ફાટેલી જીભવાળા છે,
એકપાદાન્દ્વિપાદાંશ્ચ ત્રિપાદાન્બહુપાદકાન્
કેટલાંક એક પગવાળા, બે પગવાળા, ત્રણ પગવાળા અને ઘણા પગવાળા છે,
સર્વત્રગાતપ્રતિઘાતબ્રહ્મજ્ઞાન્કામરૂપિણઃ
એ બધા સર્વત્ર ફરતા, અવરોધ વિના, બ્રહ્મજ્ઞાની અને ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકે છે,