ગૃહેષુ ગૃહગર્ભેષુ ગૃહવાસાવલંબિનઃ
કેટલાક ઘરોમાં, ઘરના અંદર અને ઘરજીવન પર આધાર રાખીને રહે છે.
તથા વનચરાશ્ચૈવ સ્વભાવાત્સમવસ્થિતાઃ
એ જ રીતે, કેટલાક પોતાના સ્વભાવથી જંગલમાં રહે છે.
નીલજીમૂતવર્ણાશ્ચ કપિલા કેકરારુણાઃ
કેટલાક વાદળી મેઘ જેવા, કાંસિયા, ચિતરેલા કે લાલચી રંગના હોય છે.
નખદંષ્ટ્રાયુધા ઘોરા મયૂરસમભાષણાઃ
કેટલાક ભયાનક છે, નખ અને દાંતથી સજ્જ છે અને મોર જેવી બોલી બોલે છે.
શ્યામશ્ચ શબલશ્ચૈવ યમસ્યાનુચરૌ સ્મૃતૌ
કાળા અને ચિતરેલા, બંને યમના સેવક તરીકે ઓળખાય છે.
શ્રુતિમાપ્તઃ પુનર્વંશઃ સારમેયેષુ સર્વદા
કૂતરાઓમાં વંશ હંમેશા પરંપરા પ્રમાણે જાળવાય છે.
વિષાદયન્તિ ચ નરાન્સર્વજાતિસમન્વિતાન્
તેઓ વિવિધ સ્વભાવ ધરાવતાં માણસોને દુઃખ આપે છે.
ય ઇદં શૃણુયાજ્જન્મ દંષ્ટ્રિણાં શ્રાવયેત્તુ યઃ
જે કોઈ દાંતીવાળા પ્રાણીઓના જન્મની આ વાર્તા સાંભળે કે સંભળાવે,
તાત્કાલમરણં ચૈવ ભવતીતિ વિનિર્ણયઃ
ત્યાં જ મૃત્યુ થવાનું નિશ્ચિત થાય છે.
વાનપ્રસ્થા શ્રિતં ધર્મમાપ્નોતિ મુનિસેવિતમ્
જે વાનપ્રસ્થ ધર્મને અપનાવે છે, તેને ઋષિઓએ માન્ય એવા પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
ચ્યવતે ન ચ જ્ઞાનેન જાયતે દેવયોનિષુ
એવો માણસ જ્ઞાનથી કદી ચ્યૂત થતો નથી અને દેવયોનિમાં જન્મે છે.
ઋક્ષા માર્જારલોહાસા વાનરા માયવસ્તથા
ભાલુ, બિલાડી, લાલચી, વાંદરો અને માયાવાન પણ એમ જ ગણાય છે.
એષાં પ્રણેતા સર્વેષાં વાલી રાજા પ્રતાપવાન્
આ બધાના નેતા પ્રભાવી રાજા વાલી છે.
પ્રસહ્ય હન્તા રૌદ્રાણામસુરાણાં બલીયસામ્
એણે ભયાનક અને શક્તિશાળી અસુરોને જોરથી મારી નાખ્યા હતા.
પક્ષ એષ સમુદ્દિષ્ટો મહેન્દ્રસ્ય સહાયવાન્
આ જૂથ મહેન્દ્રના સાથી તરીકે ઓળખાય છે.
ઇત્યેતે હરયઃ પ્રોક્તા ઇરાવત્યા નિબોધત
આ રીતે ઇરાવતીના વાનરોનું વર્ણન થયું; હવે આગળ સાંભળો.
હસ્તાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રથન્તરમગાયત
પછી બંને હાથથી પકડીને તેમણે રથંતર ગાયું.
સંપ્રાયચ્છદિરાવત્યૈ પુત્રાર્થં સ તુ ભૌવનઃ
ભૂતોના સ્વામી એણે પુત્ર માટે ઇરાવતીને આ આપ્યું.
દેવરાજોપવાહ્યત્વાત્પ્રથમઃ સ મતઙ્ગરાટ્
દેવરાજે સૌપ્રથમ જેને જોતડાવ્યો, તેને મતંગરાજ કહે છે.
અઞ્જનસ્યૈકમૂલસ્ય સુવર્ણાભસ્ય હસ્તિનઃ
અંજના એ એકમૂળ અને સુવર્ણવર્ણના હાથી છે.
તસ્ય પુત્રોંઽજનશ્ચૈવ સુપ્રતીકશ્ચ વામનઃ
એના પુત્રો અંજના, સુપ્રતીક અને વામન છે.
દિગ્ગજાન્બલિનશ્ચૈવાભ્રમુર્જ નયતાપ્સુગાન્
એણે બળવાન દિગ્ગજ અને મેઘ જેવો જળવાહક જૂથ નેતૃત્વ કર્યું.
સંકીર્ણો હ્યઞ્જનો યો ઽસાવૌપવાહ્યો યમસ્ય સઃ
જે અંજના રંગબેરંગી છે, એ યમના રથમાં જોડાય છે.
પદ્મો મન્દસ્તુ યો ગૌરો દ્વિપો હ્યૈલવિલસ્ય ચ
પદ્મ, મંદ અને ઐલવિલાનો ધોળો હાથી.
પદ્મોત્તમઃ પદ્માગુલ્મો ગજો વાતગજો ગજઃ
પદ્મોત્તમ, પદ્માગુલ્મ, પદ્મ અને વાયુહાથી.
ઉદગ્રભાવેનો પેતા જાયન્તે તસ્ય ચાન્વયે
એના વંશમાં જન્મેલા બધા ઊંચા સ્વભાવ ધરાવે છે.
સામજાંસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ નાગાનન્યાનપિ ક્રમાત્
હવે હું ક્રમશઃ સામજ હાથીઓ અને બીજા નાગોનું વર્ણન કરું છું.
જાતૌ નામ્ના શ્રુતૌ તાભ્યાં સુપ્રતીકપ્રમર્દનૌ
એ બંનેમાં સુપ્રતીક અને પ્રમર્દન જન્મથી અને નામથી પ્રસિદ્ધ છે.
બલિનઃ શઙ્કિતાશ્ચૈવ સ્મૃતાસ્તદ્વંશિનો ગજાઃ
એ વંશના હાથીઓ બળવાન અને સાવધાન તરીકે જાણીતા છે.
તામ્ર પર્ણશ્ચ તત્પુત્રાઃ સંઘચારિવિષાણિનઃ
તેમના પુત્રો તામ્ર અને પર્ણ છે, જે ટેડા દાંતવાળા અને જૂથમાં ફરતા હોય છે.