કથ્યતે વા કથા યસ્ય ન તં વિદ્ધિ સમાનકમ્
જેની વાર્તા કહેવામાં આવે છે, એ તમારો સમાન નથી, એ જાણો.
ઋક્ષસ્ય ભગિની રક્ષા વાનરસ્ય બલીયસઃ
ભાલુની બહેન કે શક્તિશાળી વાનરનો રક્ષક.
ઋક્ષરાજં મહાપ્રાજ્ઞં જાંબવન્તં યશસ્વિનમ્
ભાલુઓના વિદ્વાન અને પ્રસિદ્ધ રાજા, જાંબવાન.
વાસુદેવસ્ય સા દત્તા પિત્રા રાજીવલોચના
એને એના પિતાએ કમળની આંખો ધરાવનારા વાસુદેવને આપી હતી.
જયન્તો ઽથ ચ સર્વજ્ઞો મૃગરાટ્ સંકૃતિર્જયઃ
જયંત, પછી સર્વજ્ઞ, પશુઓના રાજા, સંકૃતિ અને જયાનો ઉલ્લેખ થાય છે.
ભોજો રાક્ષસજિચ્ચૈવ પિશાચવનગોચરૌ
ભોજ, રાક્ષસોને મારનાર, અને જેઓ ભૂતો તથા જંગલોમાં રહે છે, તેઓ પણ અહીં આવે છે.
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
તેમના પુત્રો અને પૌત્રો સૈંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં છે.
માર્જારસ્ય તુ માર્જારા વાદ્યાઃ પુત્રા મહાબલાઃ
મારજારના સંતાનો પણ બિલાડીઓ જ છે, જે પ્રસિદ્ધ અને બહુ બળવાન છે.
આચાર્યાઃ શ્વાપદાદીનાં શરભાણાં મહૌજસઃ
જંગલી પ્રાણીઓના ગુરુઓ એટલે શરભ, જેઓ મહાન તાકાત ધરાવે છે.
લાઘવે પ્લવને યુક્તાઃ સર્વસત્ત્વાવસાદકાઃ
તેઓ ચપળતા અને ઉછાળવામાં નિપુણ છે અને બધા જીવોને વશમાં રાખી શકે છે.
ગૃહેષુ ગૃહગર્ભેષુ ગૃહવાસાવલંબિનઃ
કેટલાક ઘરોમાં, ઘરના અંદર અને ઘરજીવન પર આધાર રાખીને રહે છે.
તથા વનચરાશ્ચૈવ સ્વભાવાત્સમવસ્થિતાઃ
એ જ રીતે, કેટલાક પોતાના સ્વભાવથી જંગલમાં રહે છે.
નીલજીમૂતવર્ણાશ્ચ કપિલા કેકરારુણાઃ
કેટલાક વાદળી મેઘ જેવા, કાંસિયા, ચિતરેલા કે લાલચી રંગના હોય છે.
નખદંષ્ટ્રાયુધા ઘોરા મયૂરસમભાષણાઃ
કેટલાક ભયાનક છે, નખ અને દાંતથી સજ્જ છે અને મોર જેવી બોલી બોલે છે.
શ્યામશ્ચ શબલશ્ચૈવ યમસ્યાનુચરૌ સ્મૃતૌ
કાળા અને ચિતરેલા, બંને યમના સેવક તરીકે ઓળખાય છે.
શ્રુતિમાપ્તઃ પુનર્વંશઃ સારમેયેષુ સર્વદા
કૂતરાઓમાં વંશ હંમેશા પરંપરા પ્રમાણે જાળવાય છે.
વિષાદયન્તિ ચ નરાન્સર્વજાતિસમન્વિતાન્
તેઓ વિવિધ સ્વભાવ ધરાવતાં માણસોને દુઃખ આપે છે.
ય ઇદં શૃણુયાજ્જન્મ દંષ્ટ્રિણાં શ્રાવયેત્તુ યઃ
જે કોઈ દાંતીવાળા પ્રાણીઓના જન્મની આ વાર્તા સાંભળે કે સંભળાવે,
તાત્કાલમરણં ચૈવ ભવતીતિ વિનિર્ણયઃ
ત્યાં જ મૃત્યુ થવાનું નિશ્ચિત થાય છે.
વાનપ્રસ્થા શ્રિતં ધર્મમાપ્નોતિ મુનિસેવિતમ્
જે વાનપ્રસ્થ ધર્મને અપનાવે છે, તેને ઋષિઓએ માન્ય એવા પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
ચ્યવતે ન ચ જ્ઞાનેન જાયતે દેવયોનિષુ
એવો માણસ જ્ઞાનથી કદી ચ્યૂત થતો નથી અને દેવયોનિમાં જન્મે છે.
ઋક્ષા માર્જારલોહાસા વાનરા માયવસ્તથા
ભાલુ, બિલાડી, લાલચી, વાંદરો અને માયાવાન પણ એમ જ ગણાય છે.
એષાં પ્રણેતા સર્વેષાં વાલી રાજા પ્રતાપવાન્
આ બધાના નેતા પ્રભાવી રાજા વાલી છે.
પ્રસહ્ય હન્તા રૌદ્રાણામસુરાણાં બલીયસામ્
એણે ભયાનક અને શક્તિશાળી અસુરોને જોરથી મારી નાખ્યા હતા.
પક્ષ એષ સમુદ્દિષ્ટો મહેન્દ્રસ્ય સહાયવાન્
આ જૂથ મહેન્દ્રના સાથી તરીકે ઓળખાય છે.
ઇત્યેતે હરયઃ પ્રોક્તા ઇરાવત્યા નિબોધત
આ રીતે ઇરાવતીના વાનરોનું વર્ણન થયું; હવે આગળ સાંભળો.
હસ્તાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રથન્તરમગાયત
પછી બંને હાથથી પકડીને તેમણે રથંતર ગાયું.
સંપ્રાયચ્છદિરાવત્યૈ પુત્રાર્થં સ તુ ભૌવનઃ
ભૂતોના સ્વામી એણે પુત્ર માટે ઇરાવતીને આ આપ્યું.
દેવરાજોપવાહ્યત્વાત્પ્રથમઃ સ મતઙ્ગરાટ્
દેવરાજે સૌપ્રથમ જેને જોતડાવ્યો, તેને મતંગરાજ કહે છે.
અઞ્જનસ્યૈકમૂલસ્ય સુવર્ણાભસ્ય હસ્તિનઃ
અંજના એ એકમૂળ અને સુવર્ણવર્ણના હાથી છે.