અગ્નિષ્ટોમાશ્વમેધાંશ્ચ રાજસૂયાન્નૃમેધકાન્
તેણે અગ્નિષ્ટોમ, અશ્વમેધ, રાજસૂય અને નૃમેધ જેવા યજ્ઞો કરાવ્યા.
તર્પયિત્વાથ દેવાંશ્ચ દેવેન્દ્રંબહુભિસ્તથા
પછી તેણે અનેક ભેટો આપી દેવતાઓ અને દેવેન્દ્રને પ્રસન્ન કર્યા.
સુગ્રીવેણ સહ ભ્રાત્રા સુખી ભૂત્વા યવીયસા
તે પોતાના નાના ભાઈ સુગ્રીવ સાથે સુખથી રહ્યો.
બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મપરમો ધર્મસેતુઃ ક્રિયાપરઃ
તે બ્રહ્મણપ્રેમી, બ્રહ્મવિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મનો આધાર અને કર્મમાં નિષ્ઠાવાન હતો.
યસ્ય દેવમુનિર્ગાથાં જગૌ યજ્ઞેષુ નારદઃ
જેનાં યજ્ઞોમાં દેવમુનિ નારદે ગીત ગાયું હતું.
તુલ્યો ઽસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ વાલિનોહેમમાલિનઃ
ત્રણે લોકમાં સુવર્ણમાળાધારી વાલી જેવો બીજો કોઈ નથી.
વાલી યજ્ઞસહસ્રાણાં યજ્વા પરમદુર્જયઃ
હજારો યજ્ઞો કરનાર વાલી અતિ દુર્જય હતો.
નિરુક્તમસ્ય તુ વિભો યાથાતથ્યેન સુવ્રત
હે સુવ્રત, હવે તેની સાચી વાર્તા તને યથાર્થ રીતે કહી છે.
સૃત્યમાનેષુ ભૂતેષુ પ્રજાપતિરથ સ્વયમ્
જ્યારે સર્વ જીવોનું સર્જન થતું હતું, ત્યારે પ્રજાપતિએ પોતે,
પ્રવેશાયામાસ તદા યોગેન મહતા વૃતાઃ
મહાન યોગથી તેમને અંદર પ્રવેશાડ્યા અને આવરણ આપ્યું.
તત્રાવર્ત્તત ગર્ભો વૈ અણ્ડસ્યાભ્યન્તરે બલી
ત્યાં અંડાના અંદર એક શક્તિશાળી ગર્ભ વિકસ્યો.
સર્વતો નિર્મિતં જ્ઞાત્વા ગર્ભં તે ત્દૃતતેજસઃ
જ્યારે જાણ્યું કે ગર્ભ સર્વ બાજુથી રચાયો છે, ત્યારે તેજથી ભરેલા તેમણે કહ્યું:
બલં તેજો ઽસ્ય ભવિતા નિર્મિતસ્યાધિકં વિભો
હે પ્રભુ, જન્મેલા પછી તેની શક્તિ અને તેજ સર્વ સર્જિત કરતાં વધારે હશે.
સર્વભૂતાનિ યાનીહ સ્યાવરાણિ ચરણિ ચ
અહીંના બધા જીવો, નીચા કે ચાલતા,
યદેડે સ્થાપિતં તેજો બલં ચ દ્વિજસત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે જે તેજ અને બળ સ્થાપિત થયું હતું,
શ્રુતિતેજઃ પ્રભાવશ્ચ ધક્ષતે સર્વતોંઽજસા
તેના શ્રુતિથી પ્રાપ્ત તેજનો પ્રભાવ તરત જ સર્વને દહન કરી દેશે.
બલં ચાણ્ડે ચકારાથ તતસ્ત્વણ્ડાન્તરે શિશુઃ
પછી અંડાના અંદર એ બાળકે પોતાની તાકાત બતાવી.
તત્તૂદરાદ્વિનિષ્ક્રાન્તં મૃતપિણ્ડોપમં સ તુ
એના પેટમાંથી એક મરેલા ગાંઠ જેવું કંઈક બહાર આવ્યું.
શકલે દ્વે સમાસ્થાય સ એકસ્મિન્નપશ્યત
એણે એ અંડાના બે ભાગ પકડીને, એમાંથી એક ભાગને ધ્યાનપૂર્વક જોયો.
તત્સમુદ્યમ્ય ચોત્થાયાદિન્યુત્સંગે નિવેદ્ય ચ
પછી એ ભાગને ઉંચકીને ઊભો રહી, એણે એ પોતાના ખોળામાં મૂકી રજૂ કર્યું.
તેન માર્ત્તણ્ડ ઇતિ વૈ કથ્યતે સવિતા બુધૈઃ
એ કારણે જ વિદ્વાનો સવિતાને 'માર્તંડ' કહે છે.
યે તે અણ્ડકપાલે દ્વે તદ્બલં પરમં મતમ્
એ અંડાના બે ખોળા સર્વશક્તિમાન માનવામાં આવે છે.
ઉદરે પ્રવેશયામાસ તસ્યાઃ સ જનનેચ્છયા
એ જન્મવાની ઈચ્છાથી એના પેટમાં પ્રવેશ્યો.
દેવોપવાહ્યા રાજાનો હસ્તિનો બલવત્તરાઃ
દેવતાઓથી પણ વધારે શક્તિશાળી રાજાઓ અને હાથીઓ પણ વહેંચાઈ જાય છે.
ઉત્તરત્ર ચ વો ભૂયસ્તેષાં વક્ષ્યામિ વિસ્તરમ્
પછી હું તમને એ બધાની વિગતથી વાત કરીશ.
ભગવાન્સવિતા સાક્ષાત્પ્રભાસયતિ રશ્મિભિઃ
ભગવાન સવિતા પોતાની કિરણોથી સીધો પ્રકાશ ફેલાવે છે.
બાહ્યં તમોવૃતં સર્વં તત્પ્રમાણમશેષતઃ
એ બધું બહારનું અંધકાર સંપૂર્ણપણે દૂર કરે છે.
શ્રુતં ભગવતો વ્યાસાત્પારાશર્યાન્મહાત્મનઃ
આ બધું મહાન આત્મા પરાશરપુત્ર વ્યાસજી પાસેથી સાંભળ્યું છે.
વિમૃશ્ય બહુધા તત્તુ પુનરન્યૈઃ પૃથક્પૃથક્
આ વિષયને ઘણા રીતે વિચારી, બીજાઓએ અલગ અલગ રીતે તપાસ્યું છે.
અભયો વિચરત્યેવ જાત્યન્તરશતં ગતઃ
નિર્ભય એ અનેક જન્મો પસાર કરીને સતત ફરતો રહે છે.