દેવર્ષિભ્યસ્તયોર્જન્મ યસ્માન્નારદપર્વતૌ
કારણ કે તેઓ દેવઋષિઓમાંથી જન્મ્યા, તેથી નારદ અને પર્વત કહેવાય છે.
વિનતાયાશ્ચ પુત્રૌ દ્વૌ અરુણૌ ગરુડશ્ચ હ
વિનતાથી બે પુત્રો જન્મ્યા: અરુણ અને ગરુડ.
વ્યવહાર્યાણિ સર્વાણિ ઋજુસન્નિહિતાનિ ચ
બધી બાબતો સરળ અને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ થયેલી છે.
અનેકશિરસાં તેષાં ખેચરાણાં મહાત્મનામ્
આ મહાન આત્માવાળા આકાશમાં વિહરનારા અનેકના અનેક માથા છે.
તેષાં પ્રધાના નાગાનાં શેષવાસુકિતક્ષકાઃ
આ સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ છે શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક.
ઐરાવતો મહાપદ્મઃ કંબલાશ્વતરાવુભૌ
એમાં ઐરાવત, મહાપદ્મ, તેમજ કમ્બલ અને અશ્વતર બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
મહાકર્ણમહાનીલૌ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ
મહાકર્ણ, મહાનિલ, ધૃતરાષ્ટ્ર અને બલાહક પણ ગણાય છે.
સૂનામુખો દધિમુખઃ કાલિયશ્ચાલિપિણ્ડકઃ
સૂનામુખ, દધિમુખ, કાળિય અને અલિપિંડક પણ છે.
પ્રહ્રાદસ્તુ બ્રહ્મણાશ્ચ ગન્ધર્વો ઽથ મણિસ્થકઃ
પ્રહલાદ, બ્રહ્મણ, ગંધર્વ અને મણિષ્ઠકનું પણ ઉલ્લેખ થયો છે.
કાદ્રવેયાઃ સમાખ્યાતાઃ ખશાયાસ્તુ નિબોધત
આ બધા કાદ્રવેય સર્પો કહેવાય છે; હવે ખશાય વિશે સાંભળો.
શ્રેષ્ઠં પશ્ચિમસંધ્યાયાં પૂર્વસ્યાં ચ કનીયસમ્
પશ્ચિમ સંધ્યામાં શ્રેષ્ઠ છે અને પૂર્વ સંધ્યામાં નાનો છે.
ચતુર્ભુજં ચતુષ્પાદં કિઞ્ચિત્સ્પન્દં દ્વિધાગતિમ્
ચારે હાથ, ચારે પગ, થોડું હલનચલન અને બે પ્રકારની ચાલ ધરાવે છે.
સ્વચ્છશીર્ષં મહાકર્ણં મુઞ્જકેશં મહાબલમ્
પારદર્શક માથું, મોટા કાન, મુંજ જેવી વાળ અને ભારે બળ ધરાવે છે.
રક્તપિઙ્ગાક્ષપાદં ચ સ્થૂલભ્રૂદીર્ઘનાસિકમ્
લાલ અને પીળા આંખો તથા પગ, જાડા ભ્રૂ અને લાંબી નાક છે.
એવંવિધં ખશાપુત્રં જજ્ઞે ઽસાવતિભીષણમ્
આવો ખશાનો પુત્ર જન્મ્યો, જે અતિ ભયાનક હતો.
ત્રિશીર્ષં ચ ત્રિપાદં ચ ત્રિહસ્તં કૃષ્ણલોચનમ્
ત્રણ માથાં, ત્રણ પગ, ત્રણ હાથ અને કાળી આંખો ધરાવતો.
હ્રસ્વકાયં પ્રબાહું ચ મહાકાય મહારવમ્
નાનું શરીર, લાંબા હાથ, મોટું શરીર અને ગર્જનાવાળો અવાજ.
સ્થૂલૌષ્ઠમષ્ટદંષ્ટ્ર ચ જિહ્માસ્યં શઙ્કુકર્ણકમ્
જાડા હોઠ, આઠ દાંત, વાંકું મોઢું અને શંખ જેવા કાન ધરાવતો.
મહાસ્કન્ધં મહોરસ્કં પૃથુઘોણં કૃશોદરમ્
પહોળા ખભા, પહોળું છાતી, પહોળી નાક અને પાતળી પેટ ધરાવતો.
એવંવિધં કુમારં સા કનિષ્ઠં સમસૂયત
આવો પુત્ર, સૌથી નાનો, તેણે જન્માવ્યો.
ઉપયૌગસમર્થાભ્યાં શરીરાભ્યાં વ્યવસ્થિતૌ
બન્ને શરીરો સંગમ માટે યોગ્ય અને સ્થિર હતા.
તયોઃ પૂર્વસ્તુ યઃ ક્રૂરો માતરં સો ઽભ્ય કર્ષત
એ બંનેમાં, મોટો અને ક્રૂર, પોતાની માતાને ખેંચી ગયો.
ન્યષેધયત્પુનર્હ્યેનં સ્વયં સ તુ કનિષ્ઠકઃ
પછી તેણે પોતે જ, જે સૌથી નાનો હતો, તેને ફરીથી રોકી લીધો.
બાહુભ્યાં પરિગૃહ્યૈનં માતરં સો ઽભ્યભાષયત્
તેણે પોતાની માતાને બંને હાથથી ભેળવીને કહ્યું.
તૌ દૃષ્ટ્વા વિકૃતા કારૌ ખશાં તામભ્યભાષત
એ બે વિકૃત હાથોને જોઈને, તેણે ખશા સ્ત્રીને સંબોધી કહ્યું.
માતુરેવ પુનશ્ચાઙ્ગે પ્રલીયેતાં સ્વમાયયા
માતા, એ બંને અંગો ફરીથી તમારી અંદર તમારી જ માયાથી વિલીન થઈ જાય.
સર્વમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન તવૈવાયં વ્યતિક્રમઃ
મને બધું સાચું-સાચું કહો; આ ભૂલ તો તમારી જ છે.
યથાશીલા ભવેન્માતા તથાશીલો ભવેત્સુતઃ
માતાનો સ્વભાવ જેવો હોય છે, એ જ રીતે પુત્રનો પણ સ્વભાવ બને છે.
માતૄણાં શીલદોષેણ તથા રૂપગુણૈઃ પુનઃ
માતાના સ્વભાવની ખામીથી, તેના રૂપ અને ગુણ પણ એવા જ થઈ જાય છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ખશામપ્રતિમસ્તદા
આ રીતે કહ્યા પછી, તે સમયે અપ્રતિમ ખશા ભગવાને