આહૃત્યઃ શોભવત્યશ્ચ વેગવત્યસ્તથૈવ ચ
આહૃત્યા, શોભાવતી અને વેગવતી પણ,
વર્હયશ્ચામૃતાશ્ચૈવ મુદાશ્ચ મૃગવો રુચઃ
વર્હયા, અમૃતા, મુદા, મૃગવા અને રૂચા,
બ્રહ્મણો માનસાહૃત્યઃ શોભવત્યો મરુત્સુતાઃ
બ્રહ્માના મનથી જન્મેલી આ શોભાવતીઓ મરુતોની પુત્રીઓ કહેવાય છે.
યુવત્યશ્ચ તથા સૂર્યરશ્મિજાતાઃ સુશોભનાઃ
સૂર્યની કિરણોમાંથી જન્મેલી યુવાન અને અત્યંત સુંદર યુવતીઓ પણ છે.
યજ્ઞોત્પન્ના સ્રુચો નામ કુશવત્યાં ચ બર્હયઃ
યજ્ઞમાંથી જન્મેલી 'સ્રુચો' નામની અને કુશવતીઓમાં વર્હયા કહેવાય છે.
વાયૂત્પનાના મુદા નામ ભૂમિજા મૃગવસ્તથા
વાયુમાંથી જન્મેલી મુદા નામની અને ભૂમિમાંથી મૃગવા કહેવાય છે.
શોભયન્ત્યશ્ચ કામસ્ય ગણાઃ પ્રોક્તાશ્ચતુર્દશ
કામદેવના ચમકતા સહચર ગણ ચૌદ ગણાય છે.
દેવતાનામૃષીણાં ચ પત્ન્યશ્ચ માતરશ્ચ હ
આ દેવતાઓ અને ઋષિઓની પત્નીઓ અને માતાઓ છે.
સંપ્રયોગસ્તુ કામેન માદ્યં દિવિ હરં વિના
કામદ્વારા સંયોગ સ્વર્ગમાં થયો, હરાને છોડીને.
પર્વતસ્તત્ર સંભૂતો નારદશ્ચૈવ તાવુભૌ
ત્યાં પર્વત અને નારદ—બન્ને જન્મ્યા.
દેવર્ષિભ્યસ્તયોર્જન્મ યસ્માન્નારદપર્વતૌ
કારણ કે તેઓ દેવઋષિઓમાંથી જન્મ્યા, તેથી નારદ અને પર્વત કહેવાય છે.
વિનતાયાશ્ચ પુત્રૌ દ્વૌ અરુણૌ ગરુડશ્ચ હ
વિનતાથી બે પુત્રો જન્મ્યા: અરુણ અને ગરુડ.
વ્યવહાર્યાણિ સર્વાણિ ઋજુસન્નિહિતાનિ ચ
બધી બાબતો સરળ અને સ્પષ્ટ રીતે રજૂ થયેલી છે.
અનેકશિરસાં તેષાં ખેચરાણાં મહાત્મનામ્
આ મહાન આત્માવાળા આકાશમાં વિહરનારા અનેકના અનેક માથા છે.
તેષાં પ્રધાના નાગાનાં શેષવાસુકિતક્ષકાઃ
આ સર્પોમાં શ્રેષ્ઠ છે શેષ, વાસુકિ અને તક્ષક.
ઐરાવતો મહાપદ્મઃ કંબલાશ્વતરાવુભૌ
એમાં ઐરાવત, મહાપદ્મ, તેમજ કમ્બલ અને અશ્વતર બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
મહાકર્ણમહાનીલૌ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ
મહાકર્ણ, મહાનિલ, ધૃતરાષ્ટ્ર અને બલાહક પણ ગણાય છે.
સૂનામુખો દધિમુખઃ કાલિયશ્ચાલિપિણ્ડકઃ
સૂનામુખ, દધિમુખ, કાળિય અને અલિપિંડક પણ છે.
પ્રહ્રાદસ્તુ બ્રહ્મણાશ્ચ ગન્ધર્વો ઽથ મણિસ્થકઃ
પ્રહલાદ, બ્રહ્મણ, ગંધર્વ અને મણિષ્ઠકનું પણ ઉલ્લેખ થયો છે.
કાદ્રવેયાઃ સમાખ્યાતાઃ ખશાયાસ્તુ નિબોધત
આ બધા કાદ્રવેય સર્પો કહેવાય છે; હવે ખશાય વિશે સાંભળો.
શ્રેષ્ઠં પશ્ચિમસંધ્યાયાં પૂર્વસ્યાં ચ કનીયસમ્
પશ્ચિમ સંધ્યામાં શ્રેષ્ઠ છે અને પૂર્વ સંધ્યામાં નાનો છે.
ચતુર્ભુજં ચતુષ્પાદં કિઞ્ચિત્સ્પન્દં દ્વિધાગતિમ્
ચારે હાથ, ચારે પગ, થોડું હલનચલન અને બે પ્રકારની ચાલ ધરાવે છે.
સ્વચ્છશીર્ષં મહાકર્ણં મુઞ્જકેશં મહાબલમ્
પારદર્શક માથું, મોટા કાન, મુંજ જેવી વાળ અને ભારે બળ ધરાવે છે.
રક્તપિઙ્ગાક્ષપાદં ચ સ્થૂલભ્રૂદીર્ઘનાસિકમ્
લાલ અને પીળા આંખો તથા પગ, જાડા ભ્રૂ અને લાંબી નાક છે.
એવંવિધં ખશાપુત્રં જજ્ઞે ઽસાવતિભીષણમ્
આવો ખશાનો પુત્ર જન્મ્યો, જે અતિ ભયાનક હતો.
ત્રિશીર્ષં ચ ત્રિપાદં ચ ત્રિહસ્તં કૃષ્ણલોચનમ્
ત્રણ માથાં, ત્રણ પગ, ત્રણ હાથ અને કાળી આંખો ધરાવતો.
હ્રસ્વકાયં પ્રબાહું ચ મહાકાય મહારવમ્
નાનું શરીર, લાંબા હાથ, મોટું શરીર અને ગર્જનાવાળો અવાજ.
સ્થૂલૌષ્ઠમષ્ટદંષ્ટ્ર ચ જિહ્માસ્યં શઙ્કુકર્ણકમ્
જાડા હોઠ, આઠ દાંત, વાંકું મોઢું અને શંખ જેવા કાન ધરાવતો.
મહાસ્કન્ધં મહોરસ્કં પૃથુઘોણં કૃશોદરમ્
પહોળા ખભા, પહોળું છાતી, પહોળી નાક અને પાતળી પેટ ધરાવતો.
એવંવિધં કુમારં સા કનિષ્ઠં સમસૂયત
આવો પુત્ર, સૌથી નાનો, તેણે જન્માવ્યો.