ખ્યાતાતપા વિનિર્મુક્તાઃ શુભયા ચાતિબન્ધયા
પ્રસિદ્ધ તાપથી અને શુભ બંધનોથી મુક્ત થાય છે,
ઉષિત્વા રજનીં તે ચ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
અને બ્રહ્માની અજ્ઞાત જન્મવાળી રાત્રિ પસાર કરે છે,
તતસ્તેષુ પ્રપન્નેષુ જનૈસ્ત્રૈલોક્યવાસિષુ
પછી, જ્યારે ત્રણેય લોકના રહેવાસીઓ ત્યાં પ્રવેશી જાય છે,
વૃષ્ટ્યા ક્ષિતૌ પ્લાવિતાયાં વિજનેષ્વર્ણવેષુ વા
જ્યારે પૃથ્વી વરસાદથી પૂરાઈ જાય છે, અથવા સુનસાન સમુદ્રોમાં,
શરમાણા વ્રજન્ત્યેવ સલિલાખ્યાસ્તથાચલાઃ
ત્યારે પાણી વહેવા લાગે છે, અને પર્વતો પણ સાથે જાય છે.
સંછાદ્યેમાં સ્થિતાં ભૂમિમર્ણવાખ્યં તદાભવત
ત્યારે એ સમુદ્ર આ પૃથ્વીને ઢાંકી લે છે અને એ જ સમયે સમુદ્ર બની જાય છે.
સ સર્વઃ સમનુપ્રાપ્તા માસાં ભાભ્યો વિભાવ્યતે
આ બધું એકઠું થઈને માસો અને તેજ રૂપે ઓળખાય છે.
ધાતુસ્તનોતિ વિસ્તારં તતોપતનવઃ સ્મૃતાઃ
તત્વ ફેલાઈ જાય છે અને એમાંથી સૂક્ષ્મ તત્વો ઉદ્ભવે છે.
એકાર્ણવે ભવન્ત્યાપો ન શીર્ણાસ્તેન તા નરાઃ
એકમાત્ર સમુદ્રમાં પાણી જ રહે છે; એ નાશ પામતા નથી, અને તેથી લોકો,
તાવત્કાલં રજન્યાં ચ વર્તન્ત્યાં સલિલાત્મનઃ
જ્યાં સુધી એ રાત્રિ ચાલે છે, ત્યાં સુધી પાણીના સ્વરૂપે રહે છે.
પ્રશાન્તવાતે ઽન્ધકારે નિરાલોકે સમન્તતઃ
જ્યારે પવન શાંત હોય, બધે અંધકાર અને પ્રકાશ ન હોય,
વિભાગમસ્ય લોકસ્ય પ્રકર્તું પુનરૈચ્છત
ત્યારે એ ફરીથી આ જગતનું વિભાજન કરવા ઇચ્છે છે.
તદા ભવતિ સ બ્રહ્મા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્
પછી એ બ્રહ્મા બને છે, જેને હજાર આંખો અને હજાર પગ છે.
બ્રહ્મા નારાયણા ખ્યસ્તુ સુષ્વાપ સલિલે તદા
બ્રહ્મા, જેને નારાયણ તરીકે ઓળખાય છે, એ સમયે પાણી પર સુઈ રહ્યો હતો.
અનેનાદ્યેન પાદેન પુરાણં પરિકીર્તિતમ્
આ પ્રથમ પગલાથી પુરાતન કથા જણાવવામાં આવી છે.
શ્રુત્વા તુ સંહૃષ્ટમનાઃ કાપેયઃ સંશયાયતિ
આ સાંભળીને, કાપેયનું મન આનંદિત થયું અને તેણે પ્રશ્નો પૂછવા શરૂ કર્યા.
અથ પ્રબૃતિ કલ્પજ્ઞઃ પ્રતિસંધિઃ પ્રચક્ષતે
પછી, ત્યાંથી ચક્રોને જાણનાર એ અનુક્રમ સમજાવવાનું શરૂ કરે છે.
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ યથાવત્કુશલો હ્યસિ
હું આ બધું સારી રીતે જાણવું છું છું, કેમ કે તમે ખરેખર નિપુણ છો.
ત્રૈલોક્યસ્યોદ્ભવં કૃત્સ્નમાખ્યાતુમુપચક્રમે
તેને ત્રણેય લોકની સંપૂર્ણ ઉત્પત્તિ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
કલ્પં ભૂતં ભવિષ્યં ચ પ્રતિસંધિશ્ચ યસ્તયોઃ
ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને એ બંને વચ્ચેના ચક્રોની કથાઓ.
યશ્ચાયં વર્તતે કલ્પો વારાહઃ સાંપ્રતઃ શુભઃ
અને આ વર્તમાન ચક્ર, શુભ વારાહ કલ્પ, હાલમાં ચાલી રહ્યો છે.
તસ્ય ચાસ્ય ચ કલ્પસ્ય મધ્યાવસ્થાં નિબોધત
આ અને એ કલ્પની મધ્યાવસ્થાને સમજજો.
અન્યઃ પ્રવર્ત્તતે કલ્પો જનલોકાદયઃ પુનઃ
બીજો ચક્ર શરૂ થાય છે, જનલોક અને બીજા લોક સાથે ફરીથી.
વ્યુચ્છિદ્યન્તે પ્રજાઃ સર્વાઃ કલ્પાન્તે સર્વશસ્તદા
કલ્પના અંતે, બધી પ્રજાઓ સંપૂર્ણ રીતે નાશ પામે છે.
મન્વન્તરે યુગાખ્યાનામવિચ્છિન્નાસ્તુ સંધયઃ
મન્વંતરોમાં, યુગોના સંધિ સતત અવિરત રહે છે.
ઉક્તા યે પ્રક્રિયાર્થેન પૂર્વકલ્પાઃ સમાસતઃ
જે પૂર્વ કલ્પો સંક્ષિપ્તમાં વિધિ માટે કહેવામાં આવ્યા છે.
આસીત્કલ્પે વ્યતીતે વૈ પરર્દ્ધાત્પરમસ્તુ યઃ
પહેલાના સમયના કલ્પો હતા, જે મહાન અર્ધકાળ પછીના હતા.
પ્રથમઃ સાંપ્રતસ્તેષાં કલ્પોં યો વર્તતે દ્વિજાઃ
એમાં પ્રથમ કલ્પ એ છે, જે હાલમાં ચાલી રહ્યો છે, હે દ્વિજો.
એષ સંસ્થિતકાલસ્તુ પ્રત્યાહારસ્તતઃ સ્મૃતઃ
આ સ્થિરતાનો સમય છે; પછી પાછો ખેંચાવાનો સમય આવે છે.
ચતુર્યુગસહસ્રતિ સહ મન્વન્તરૈઃ પુરા
પહેલાના સમયમાં, ચાર યુગના હજાર સમૂહો મન્વંતરો સાથે હતા.