કશ્યપસ્યાત્મજૌ તૌ તુ સર્વેભ્યઃ પૂર્વજૌ સ્મૃતૌ
કશ્યપના એ બે પુત્રો બધા કરતાં મોટા ગણાય છે.
હિરણ્યકશિપુર્નામ પ્રથિતં પૃથગાસનમ્
હિરણ્યકશિપુ નામે પ્રસિદ્ધ દૈત્ય અલગ બેઠો હતો.
હિરણ્ય કશિપુસ્તસ્માત્ કર્મણા તેન સ સમૃતઃ
એ કાર્યના કારણે તેને હિરણ્યકશિપુ નામ મળ્યું.
પ્રભાવં ચૈવ દૈત્યસ્ય વિસ્તારાદ્બ્રૂહિ નઃ પ્રભો
હે પ્રભુ, એ દૈત્યની શક્તિ વિગતે અમને કહો.
ઋષિભિદેંવતાભિશ્ચ ગન્ધર્વૈરુપશોભિતઃ
એ ઋષિઓ, દેવતાઓ અને ગંધર્વોથી શોભિત હતો.
આસનાન્યુપકૢપ્તાનિ સૌવર્ણાનિ તુ પઞ્ચ વૈ
પાંચ સોનાની બેઠકો તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
મુખ્યર્ત્વિજસ્તુ ચત્વારસ્તેષાં તાન્યુપકલ્પયન્
મુખ્ય ચાર યજ્ઞકર્તાઓએ એ બેઠકો તૈયાર કરી.
નિષસાદ સગર્ભો ઽત્ર તત્રાસીનઃ શશંસ ચ
ત્યાં એ પત્ની સાથે બેઠો અને બેઠા બેઠા બોલવા લાગ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા ઋષયસ્તસ્ય નામ કુર્વન્તિ વર્દ્ધિતમ્
એને જોઈને ઋષિઓએ તેનું નામ 'વર્ધિત' રાખ્યું.
હિરણ્યક્ષો ઽનુજસ્તસ્ય સિંહિકા તસ્ય ચાનુજા
હિરણ્યકશિપુનો નાનો ભાઈ હિરણ્યાક્ષ અને નાની બહેન સિંહિકા હતી.
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યશ્ચચાર પરમં તપઃ
દૈત્ય હિરણ્યકશિપુએ ઉન્નત તપ કર્યુ.
વરયામાસ બ્રહ્માણં તુષ્ટં દૈત્યો વરેણ તુ
દૈત્યએ પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્માને વરદાન માંગવા પસંદ કર્યો.
યોગદ્દેવાન્ વિનિર્જિત્ય સર્વદેવત્વમાસ્થિતઃ
યોગશક્તિથી તેણે બધા દેવતાઓને જીત્યા અને સર્વ દેવતાઓ પર રાજ કર્યું.
દાનવાસ્ત્વસુરાશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સહ ચારણૈઃ
દાનવો, અસુરો અને દેવતાઓ ચરણો સાથે મળીને—
એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્માનુજજ્ઞે સાંતરં વરમ્
આ રીતે કહેતાં, બ્રહ્માએ તેને ઇચ્છિત વર આપ્યું.
એહી દાનીં પ્રતિજ્ઞાનં ભવિષ્યત્યેવમેવ તુ
હવે આવો, પ્રતિજ્ઞા કરીએ; એવું જ થશે.
સો ઽપિ દૈત્યસ્તદા સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્
પછી એ દૈત્યે આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—શાસન કર્યું.
સ એવ તપતિ વ્યોમ્નિ ચન્દ્રસૂર્યત્વમાસ્થિતઃ
એ જ આકાશમાં ચમકે છે, ચંદ્ર અને સૂર્યરૂપે પ્રગટ થયો છે.
સ ગોપાલો ઽવિપાલશ્ચ કર્ષકશ્ચ સ એવ હ
એ જ ગોપાળ, ગાયોનાં રક્ષક અને ખેડૂત છે—એ જ છે.
નેતા ગોપ્તા ગોપયિતા દીક્ષિતો યાજકઃ સ તુ
એ નેતા, રક્ષક, સંરક્ષક, દીક્ષિત અને યજમાન છે.
એવંપ્રભાવો દૈત્યો ઽસાવતો ભૂયો નિબોધત
આ દૈત્યની એવી શક્તિ છે; હવે આગળ સાંભળો.
હિરણ્યકશિપોર્દૈત્યૈઃ શ્લોકો ગીતઃ પુરા ત્વિહ
અહીં દૈત્યોએ હિરણ્યકશિપુ વિશે એક શ્લોક ગાયો હતો.
તસ્યૈ તસ્યૈ તદા દેવા નમશ્ચક્રુર્મહર્ષિભિઃ
ત્યારે દેવતાઓ અને મહર્ષિઓએ તેમને નમસ્કાર કર્યા.
નરાત્તુ યસ્માજ્જન્માસ્ય નરમૂર્ત્તિશ્ચ યત્પ્રભુઃ
કારણ કે તેનો જન્મ મનુષ્યમાંથી થયો અને તેનું રૂપ પણ મનુષ્યનું હતું, એ પ્રભુ છે.
સાગરસ્ય ચ વેલાયામુચ્છ્રિત સ્તપસો વિભુઃ
સમુદ્રના કિનારે, મહાન તપસ્વી અને શક્તિશાળી—
નામ્ના સુદર્શનં ચૈવ વિશ્રુતશ્ચ મહાબલઃ
સુદર્શન નામે, પ્રસિદ્ધ અને મહાબળવાન.
નખૈર્બિભદ સંક્રુદ્ધો નાર્દ્રાઃ શુષ્કા નખા ઇતિ
ક્રોધથી તેણે નખોથી ફાડી નાખ્યું—ભેજા કે સુકા, એ બધાંને નખ કહેવાય છે.
શંબરઃ શકુનિશ્ચૈવ કાલનાભસ્તથૈવ ચ
શમ્બર, શકુની અને કાલનાભ પણ—
હિરણ્યક્ષસુતા હ્યેતે દેવૈરપિ દુરાસદાઃ
આ બધા હિરણ્યાક્ષના પુત્રો છે, જેમને દેવતાઓ પણ જીતવામાં અસમર્થ છે.
સ શતાનિ સહસ્રાણિ નિહતાસ્તારકામયે
તારકાસુર સાથેના યુદ્ધમાં એમાંથી સૈંકડો અને હજારો માર્યા ગયા.