હરયોનામ તે દેવા યજ્ઞભાજસ્તદાભવન્
ત્યારે, હરિ નામના એ દેવતાઓ યજ્ઞના ભાગીદાર બન્યા.
વિકુણ્ઠાયાં પુનસ્તે વૈ વરિષ્ઠા જજ્ઞિરે સુરાઃ
પછી વિકુણ્ઠ મન્વંતરમાં, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ ફરી જન્મ્યા.
તતસ્તે વૈ પુનર્દેવા વૈકુણ્ઠાઃ પ્રાપ્ય ચાક્ષુષમ્
પછી એ દેવતાઓ વૈકુંઠને પામી, ચાક્ષુષ મન્વંતરમાં પ્રવેશ્યા.
ઉપસ્થિતે પુનઃ સર્ગે મનોર્વૈવસ્વતસ્ય હ
પછી, જ્યારે મનુ વૈવસ્વતની સૃષ્ટિ ફરી પ્રગટ થઈ,
જજ્ઞિરે દ્વાદશાદિત્યા વર્ત્તમાનેન્તરં સુરાઃ
બાર અદિત્યોએ જન્મ લીધો અને સાથે વર્તમાન મન્વંતરનાં દેવતાઓ પણ પ્રગટ થયા.
શપ્તાઃ સ્વયંભુવા સાધ્યા જજ્ઞિરે દ્વાદશામરાઃ
સ્વયંભૂએ શાપ આપ્યા પછી સાધ્યદેવતાઓ બાર અમરરૂપે જન્મ્યા.
જયાનાં શ્રદ્ધયા યુક્તઃ પ્રત્યધ્યાયં તુ ગચ્છતિ
જે માણસ વિજયમાં શ્રદ્ધા રાખે છે, તે દરેક પાઠને સારી રીતે સમજે છે.
પરિક્રાન્તા મયા વો ઽદ્યા કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છથ
હું હવે બધું કહી દીધું છે, હવે તમે વધુ શું સાંભળવા ઈચ્છો છો?
સર્પભૂતાપિશા ચાનાં વસૂનાં પક્ષિવીરુધામ્
સર્પો, ભૂતો, પિશાચો, વસુઓ, પક્ષીઓ અને વનસ્પતિઓની વાત છે—
એવમુક્તસ્તદા સૂતઃ પ્રત્યુવાચર્ષિસત્તમમ્
એ રીતે કહેતાં, ત્યારે સૂતાએ મહાન ઋષિને જવાબ આપ્યો.
કશ્યપસ્યાત્મજૌ તૌ તુ સર્વેભ્યઃ પૂર્વજૌ સ્મૃતૌ
કશ્યપના એ બે પુત્રો બધા કરતાં મોટા ગણાય છે.
હિરણ્યકશિપુર્નામ પ્રથિતં પૃથગાસનમ્
હિરણ્યકશિપુ નામે પ્રસિદ્ધ દૈત્ય અલગ બેઠો હતો.
હિરણ્ય કશિપુસ્તસ્માત્ કર્મણા તેન સ સમૃતઃ
એ કાર્યના કારણે તેને હિરણ્યકશિપુ નામ મળ્યું.
પ્રભાવં ચૈવ દૈત્યસ્ય વિસ્તારાદ્બ્રૂહિ નઃ પ્રભો
હે પ્રભુ, એ દૈત્યની શક્તિ વિગતે અમને કહો.
ઋષિભિદેંવતાભિશ્ચ ગન્ધર્વૈરુપશોભિતઃ
એ ઋષિઓ, દેવતાઓ અને ગંધર્વોથી શોભિત હતો.
આસનાન્યુપકૢપ્તાનિ સૌવર્ણાનિ તુ પઞ્ચ વૈ
પાંચ સોનાની બેઠકો તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
મુખ્યર્ત્વિજસ્તુ ચત્વારસ્તેષાં તાન્યુપકલ્પયન્
મુખ્ય ચાર યજ્ઞકર્તાઓએ એ બેઠકો તૈયાર કરી.
નિષસાદ સગર્ભો ઽત્ર તત્રાસીનઃ શશંસ ચ
ત્યાં એ પત્ની સાથે બેઠો અને બેઠા બેઠા બોલવા લાગ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા ઋષયસ્તસ્ય નામ કુર્વન્તિ વર્દ્ધિતમ્
એને જોઈને ઋષિઓએ તેનું નામ 'વર્ધિત' રાખ્યું.
હિરણ્યક્ષો ઽનુજસ્તસ્ય સિંહિકા તસ્ય ચાનુજા
હિરણ્યકશિપુનો નાનો ભાઈ હિરણ્યાક્ષ અને નાની બહેન સિંહિકા હતી.
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યશ્ચચાર પરમં તપઃ
દૈત્ય હિરણ્યકશિપુએ ઉન્નત તપ કર્યુ.
વરયામાસ બ્રહ્માણં તુષ્ટં દૈત્યો વરેણ તુ
દૈત્યએ પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્માને વરદાન માંગવા પસંદ કર્યો.
યોગદ્દેવાન્ વિનિર્જિત્ય સર્વદેવત્વમાસ્થિતઃ
યોગશક્તિથી તેણે બધા દેવતાઓને જીત્યા અને સર્વ દેવતાઓ પર રાજ કર્યું.
દાનવાસ્ત્વસુરાશ્ચૈવ દેવાશ્ચ સહ ચારણૈઃ
દાનવો, અસુરો અને દેવતાઓ ચરણો સાથે મળીને—
એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્માનુજજ્ઞે સાંતરં વરમ્
આ રીતે કહેતાં, બ્રહ્માએ તેને ઇચ્છિત વર આપ્યું.
એહી દાનીં પ્રતિજ્ઞાનં ભવિષ્યત્યેવમેવ તુ
હવે આવો, પ્રતિજ્ઞા કરીએ; એવું જ થશે.
સો ઽપિ દૈત્યસ્તદા સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્
પછી એ દૈત્યે આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—શાસન કર્યું.
સ એવ તપતિ વ્યોમ્નિ ચન્દ્રસૂર્યત્વમાસ્થિતઃ
એ જ આકાશમાં ચમકે છે, ચંદ્ર અને સૂર્યરૂપે પ્રગટ થયો છે.
સ ગોપાલો ઽવિપાલશ્ચ કર્ષકશ્ચ સ એવ હ
એ જ ગોપાળ, ગાયોનાં રક્ષક અને ખેડૂત છે—એ જ છે.
નેતા ગોપ્તા ગોપયિતા દીક્ષિતો યાજકઃ સ તુ
એ નેતા, રક્ષક, સંરક્ષક, દીક્ષિત અને યજમાન છે.