સ્વાયંભુવેન્તરે પ્રાપ્તાઃ સૃષ્ટ્યર્થં તે ભવેન તુ
સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં, સર્જન માટે એ લોકો આવ્યા હતા.
દેવસ્ય મહતો યજ્ઞે વારુણીં બિભ્રતસ્તનુમ્
મહાન દેવના યજ્ઞમાં, વરુણી સ્વરૂપ ધારણ કરીને ઉપસ્થિત રહ્યા.
ઋષયો જજ્ઞિરે દીર્ઘે દ્વિતીયમિતિ નઃ શ્રુતમ્
આ લાંબા યજ્ઞમાં ઋષિઓ જન્મ્યા હતા; એ બીજી સર્જના છે એમ આપણે સાંભળ્યું છે.
અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ હ્યષ્ટૌ તે બ્રહ્મણઃ સુતાઃ
અત્રી અને વસિષ્ઠ સહિત આઠે બ્રહ્માના પુત્રો છે.
યજ્ઞાઙ્ગાનિ ચ સર્વાણિ વષઠ્કારશ્ચ મૂર્ત્તિમાન્
યજ્ઞના બધા અંગો અને 'વષટ્' ઉચ્ચાર પણ સ્વરૂપ ધારણ કરીને હાજર હતા.
ઋગ્વેદશ્ચાભવત્તત્ર યશ્ચ ક્રમવિભૂષિતઃ
ત્યાં ઋગ્વેદ પણ પ્રગટ થયો, જે યોગ્ય ક્રમથી શોભિત હતો.
સ્થિતો યજ્ઞાર્થસંપૃક્તઃ સૂક્તબ્રાહ્મણમન્ત્રવાન્
યજ્ઞ માટે સ્થાપિત થયેલો, સૂક્તો, બ્રાહ્મણ અને મંત્રોથી યુક્ત હતો.
વિશ્વાવસ્વાદિભિઃ સાર્દ્ધં ગન્ધર્વૈઃ સંભૃતો ઽભવત્
ત્યાં વિશ્વાવસુ વગેરે ગંધર્વો પણ સાથે જોડાયા હતા.
પ્રત્યઙ્ગિરસયોગૈશ્ચ દ્વિશરીરશિરો ઽભવત્
અંગિરસના વંશજો સાથે સંયોજનથી, એ બે શરીર અને બે માથાવાળો થયો.
આશ્રયસ્તુ વષટ્કારો નિગ્રહપ્રગ્રહાવપિ
વષટ્કાર આધારરૂપ હતો, અને નિયંત્રણ તથા મુક્તિની ક્રિયાઓ પણ હતી.
દેવકન્યાશ્ચ પત્ન્યશ્ચ તથા માતર એવ ચ
દેવકન્યાઓ, પત્નીઓ અને માતાઓ પણ ત્યાં હાજર હતી.
મૂર્તિમન્તઃ સુરૂપાખ્યા વરુણસ્ય વપુર્ભૃતઃ
એ સૌ સ્વરૂપવાળી, 'સુરૂપા' નામે ઓળખાતી અને વરુણનું રૂપ ધારણ કરનારી હતી.
બ્રહ્મર્ષિભાવિનોર્ઽથસ્ય વિધાનાચ્ચ ન સંશયઃ
બ્રહ્મર્ષિ માટે નિર્ધારિત અર્થના નિયમથી, તેમાં કોઈ સંશય નથી.
આસ્રવજ્જુહુયાં ચક્રે મન્ત્રવચ્ચ પિતામહઃ
પિતામહે નિયમ પ્રમાણે, મંત્રોચ્ચાર સાથે, અર્પણની ધારા ચલાવી.
તસ્યાર્વાક્તેજસશ્ચૈવ જજ્ઞે લોકેષુ તૈજસમ્
પછી તેમના તેજમાંથી, લોકોમાં એક તેજસ્વી સ્વરૂપ જન્મ્યું.
આજ્યસ્થાલ્યામુપાદાય સ્વશુક્રં હુતવાંશ્ચ હ
એમણે પોતાનું બીજ ઘીના પાત્રમાં મૂકી, હવન કર્યો.
જ્વલન્તો વપુષા યુક્તાઃ સપ્રભાવૈઃ સ્વકૈર્ગુણૈઃ
તેઓ તેજસ્વી હતા, સુંદર રૂપ ધરાવતા અને પોતાની પોતાની શક્તિઓ તથા ગુણોથી યુક્ત હતા.
હિરણ્યગર્ભસ્તં દૃષ્ટ્વા જ્વાલાં ભિત્ત્વા વિનિર્ગતમ્
હિરણ્યગર્ભે એ જ્યોતને છિદીને બહાર આવતાં જોયા.
મહાદેવસ્તથોદ્ભૂતો દૃષ્ટ્વા બ્રહ્માણમબ્રવીત્
મહાદેવ પણ ત્યાં પ્રગટ થયા અને બ્રહ્માને જોઈને બોલ્યા.
વિજજ્ઞે પ્રથમં દેવ મમ પુત્રો ભવત્વયમ્
મહાદેવે સૌપ્રથમ ઓળખ્યું કે, 'આ દેવ મારા પુત્ર બને.'
પુત્રત્વે કલ્પયામાસ મહાદેવ સ્તદા ભૃગુમ્
મહાદેવે પછી ભૃગુને પોતાનો પુત્ર બનાવી દીધો.
દ્વિતીયં ચ તતઃ શુક્રમઙ્ગારેષ્વજુહોત્પ્રભુઃ
પછી ભગવાને બીજાં તરીકે અંગારોમાં શુક્રને અર્પણ કર્યા.
સંભૂતિં તસ્ય તાં દૃષ્ટ્વા વહ્નિર્બ્રહ્માણમબ્રવીત્
તે જન્મને જોઈને અગ્નિએ બ્રહ્માને કહ્યું.
એવમસ્ત્વિતિ સો ઽપ્યુક્તો બ્રહ્મણા સદસસ્પતિઃ
બ્રહ્માએ એમ કહેતાં સદસસ્પતિએ કહ્યું, 'જેમ તું કહે છે તેમ જ થાઓ.'
ષટ્ કૃત્વા તુ પુનઃ શુક્રે બ્રહ્મણા લોકકારિણા
બ્રહ્માએ જગતના સર્જનહાર તરીકે ફરીથી છ વખત શુક્રમાં આવકાર્યા.
મરીચિઃ પ્રથમં તત્ર મરીચિભ્યઃ સમુત્થિતઃ
મરીચિ ત્યાં સૌપ્રથમ હતા, અને મરીચિઓમાંથી ઉત્પન્ન થયા.
અહં તૃતીય ઇત્યત્રિસ્તસ્માદત્રિઃ સ કીર્ત્યતે
'હું ત્રીજો છું' એમ અત્રીએ કહ્યું, તેથી તેને અત્રિ કહેવાય છે.
કેશૈર્લંબૈઃ સમુદ્ભૂતસ્તસ્માત્સ પુલહઃ સ્મૃતઃ
લંબાતા વાળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલ, તેથી તેને પુલહ કહેવામાં આવે છે.
વસિષ્ઠ ઇતિ તત્ત્વજ્ઞૈઃ પ્રોચ્યતે બ્રહ્મવાદિભિઃ
જેઓ તત્વને જાણે છે અને બ્રહ્મના વક્તાઓ છે, તેઓ તેને વશિષ્ઠ કહે છે.
લોકસ્ય સન્તાનકરા યૈરિમા વર્દ્ધિતાઃ પ્રજાઃ
જેઓએ જગતની પ્રજાઓ વધારી, એ બધા સંતાનકર્તા કહેવાય છે.