તદુપશ્રુત્ય તપસા સર્વે યુક્તાઃ પ્રચેતસઃ
આ સાંભળીને, બધા પ્રચેતસો તપમાં લીન થયા.
ઉન્મૂલાનથ વૃક્ષાંસ્તાન્કૃત્વા વાયુરશોષયત્
પછી, તે વૃક્ષોને ઉખેડી નાખ્યા અને પવનએ તેમને સુકવી નાખ્યા.
દ્રુમક્ષયમથો બુદ્ધ્વા કિઞ્ચિચ્છિષ્ટેષુ શાખિષુ
વૃક્ષોનો વિનાશ જોઈ, જ્યારે થોડા ડાળખાં જ બાકી રહ્યા,
દૃષ્ટ્વા પ્રયોજનં સત્યં લોકસંતાનકારણાત્
જગતની વૃદ્ધિ માટેનું સાચું કારણ સમજાઈ ગયું.
વૃક્ષાઃ ક્ષિત્યાં જનિષ્યન્તિ શામ્યતામગ્નિમારુતૌ
વૃક્ષો ફરી પૃથ્વી પર ઉગશે; હવે અગ્નિ અને પવન શાંત થાઓ.
ભવિષ્યજ્જનતા હ્યેષા ધૃતા ગર્ભેણ વૈ મયા
આ ભવિષ્યની પેઢી મેં મારા ગર્ભમાં સાચવી છે.
ભાર્યા ભવતુ વો હ્યેષા સોમગર્ભા વિવર્દ્ધિતા
આ સ્ત્રી, જેના ગર્ભમાં સોમ છે અને જે પોષાયેલી છે, તે હવે તમારી પત્ની બનશે.
અસ્યામુત્પત્સ્યતે વિદ્વાન્દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ
આ સ્ત્રીમાંથી વિદ્વાન અને કાબેલ પ્રજાપતિ, દક્ષ નામે જન્મશે.
અગ્નિનાગ્નિસમો ભૂયઃ પ્રજાઃ સંવર્દ્ધયિષ્યતિ
તે અગ્નિ જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હશે અને જગતની પ્રજાઓમાં વધારો કરશે.
સંત્દૃત્ય કોપં વૃક્ષેભ્યઃ પત્નીં ધર્મેણ મારિષામ્
તે વૃક્ષો પરના પોતાના ક્રોધને સંયમમાં રાખીને, ધર્મપૂર્વક મારિષાને પત્ની રૂપે સ્વીકારશે.
દશભ્યસ્તુ પ્રચેતોભ્યો મારિષાયાં પ્રજાપતિઃ
મારિષા અને દસ પ્રચેતસમાંથી પ્રજાપતિ જન્મશે.
અસૃજન્મનસા ત્વાદૌ પ્રજા દક્ષો ઽથ મૈથુનાત્
આરંભમાં દક્ષે મનથી પ્રજાઓની રચના કરી, પછી સંયોગથી ઉત્પન્ન કરી.
વિસૃજ્ય મનસા દક્ષઃ પશ્ચાદસૃજત સ્ત્રિયઃ
પ્રથમ મનથી સર્જન કર્યા પછી, દક્ષે પછી સ્ત્રીઓની ઉત્પત્તિ કરી.
કાલસ્ય નયને યુક્તાઃ સપ્તવિંશતિમિન્દવે
કાળના નિયમ પ્રમાણે સત્તાવીસ પુત્રીઓ તેણે ચંદ્રને આપી.
દ્વે ચૈવ બહુપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તથા
અને બે બહુપુત્રને, તેમજ બે અંગિરસને આપી.
અન્તરં ચાક્ષુષસ્યાથ મનોઃ ષષ્ઠં તુ ગીયતે
ચાક્ષુષ મનુ અને મનુના યુગ વચ્ચેનું અંતર છઠ્ઠું ગણાય છે.
વસુદેવાઃ ખગા ગાવો નાગા દિતિજદાનવાઃ
વસુદેવો, પક્ષીઓ, ગાયો, સાપો, દાનવો અને દિતિના પુત્રો—
સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્પૂર્વાસાં સૃષ્ટિરુચ્યતે
પહેલાંના જીવોની ઉત્પત્તિ સંકલ્પ, દર્શન અને સ્પર્શથી થઈ હતી એવું કહેવાય છે.
સંભવઃ કથિતઃ પૂર્વં દક્ષસ્ય ચ મહાત્મનઃ
મહાન આત્માવાળા દક્ષનો જન્મ પહેલેથી વર્ણવાયો છે.
કથં પ્રાચે તસ્ત્વં ચ પુનર્લેભે મહાતપાઃ
હે મહાતપસ્વી, તમે ફરીથી તમારી પૂર્વ સ્થિતિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી?
દૌહિત્રશ્ચૈવ સોમસ્ય કથં શ્ર્વશુરતાં ગતઃ
અને સોમના દૌહિત્રે શ્રવશુરપદ કેવી રીતે મેળવ્યું?
ઋષયો ઽત્ર ન સુહ્યન્તિ વિદ્યાવન્તશ્ચ યે જનાઃ
અહીં ઋષિઓ અને જ્ઞાન ધરાવનારા લોકો આનંદિત થતા નથી.
પુનશ્ચૈવ નિરુધ્યન્તે વિદ્વાંસ્તત્ર ન મુહ્યતિ
પછી ફરીથી તેઓ અટકાવવામાં આવે છે, પણ વિદ્વાન ત્યાં મોહિત થતો નથી.
તપ એવ ગરીયો ઽભૂત્પ્રભાવશ્ચૈવ કારણમ્
તપ જ સર્વોપરી બન્યું અને શક્તિ તેનું કારણ હતી.
પ્રજાવાનાયુષસ્તીર્ણઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે
જેને સંતાન અને દીર્ઘ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે, એ સ્વર્ગમાં બહુ માન પામે છે.
ઇત્યેતે ષટ્ નિસર્ગાશ્ચ ક્રાન્તા મન્વન્તરાત્મકાઃ
આ રીતે, મન્વંતરરૂપ છ પ્રાકૃતિક સર્જનો પૂર્ણ થઈ ગયા છે.
એતે સર્ગા યથા પ્રાજ્ઞૈઃ પ્રોક્તા યે દ્વિજસત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, વિદ્વાનો જેમ જણાવ્યું છે, એ પ્રમાણે આ સર્જનો વર્ણવાયા છે.
અન્યૂનાનતિરિક્તાસ્તે સર્વે સર્ગા વિવસ્વતઃ
વિવસ્વાનના બધા સર્જનો, જે કહેવામાં આવ્યા છે, એમાં ન ઓછા છે, ન વધારે છે.
એતાનેવ ગુણાનેતિ યઃ પઠન્નનસૂયકઃ
જે કોઈ નિર્દોષપણે આ ગુણોનું પઠન કરે છે, તે એ ગુણો પ્રાપ્ત કરે છે.
સમાસવ્યાસતઃ સર્ગં બ્રુવતો મે નિબોધત
હવે મારી પાસેથી સર્જનનો સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળો.