એવં સર્વેષુ વિજ્ઞેયા અતીતાનાગતેષ્વિહ
આ રીતે, અહીંના બધા ભૂતકાળ અને ભવિષ્યના પ્રસંગો સમજવા યોગ્ય છે.
પૃથોસ્તુ પુત્રૌ વિક્રાન્તૌ જજ્ઞાતે ઽન્તર્દ્ધિપાષનૌ
પૃથુના બે પરાક્રમી પુત્રો, અજોડ શક્તિ ધરાવતા, જન્મ્યા હતા.
હવિર્ધાનાત્ષડાગ્નેયી ધિષણાજનયત્સુતાન્
હવિર્ધાન અને અગ્નિકન્યા ધિષણા પાસેથી પુત્રો જન્મ્યા હતા.
પ્રાચીનબર્હિર્ભગવાન્મહાનાસીત્પ્રજાપતિઃ
પ્રાચીનબર્હિ, મહાન અને પ્રસિદ્ધ, પ્રજાપતિ બન્યા.
પ્રાચીનાગ્રાઃ કુશાસ્તસ્ય તસ્માત્પ્રાચીનબર્હ્યસૌ
તેના યજ્ઞકુશ પૂર્વ દિશામાં મુકાયેલા હોવાથી તેને પ્રાચીનબર્હિ કહેવાયો.
મહતસ્તપસઃ પારે સવર્ણાયાં પ્રજાપતિઃ
મહાન તપ પૂર્ણ થતાં, સાવર્ણા પાસેથી પ્રજાપતિ જન્મ્યા.
સર્વાન્પ્રચેતસો નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાન્
તેના બધા પુત્રો, પ્રચેતસ નામે જાણીતા, ધનુર્વેદના પારંગત બન્યા.
દશવર્ષ સહસ્રાણિ સમુદ્રસલિલેશયાઃ
દસ હજાર વર્ષ સુધી, તેઓ સમુદ્રના પાણીમાં નિવાસ કરતા રહ્યા.
અરક્ષ્યમાણામાવબ્રુર્બભૂવાથ પ્રજાક્ષયઃ
જ્યારે કોઈ રક્ષા કરનાર ન રહ્યો, ત્યારે વૃક્ષો વધ્યા અને જીવજંતુઓ ઘટી ગયા.
નાશકન્મારુતો વાતું વૃત્તં ખમભવદ્દ્રુમૈઃ
પવન ફૂંકાઈ શકતો નહોતો અને વૃક્ષોથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું હતું.
તદુપશ્રુત્ય તપસા સર્વે યુક્તાઃ પ્રચેતસઃ
આ સાંભળીને, બધા પ્રચેતસો તપમાં લીન થયા.
ઉન્મૂલાનથ વૃક્ષાંસ્તાન્કૃત્વા વાયુરશોષયત્
પછી, તે વૃક્ષોને ઉખેડી નાખ્યા અને પવનએ તેમને સુકવી નાખ્યા.
દ્રુમક્ષયમથો બુદ્ધ્વા કિઞ્ચિચ્છિષ્ટેષુ શાખિષુ
વૃક્ષોનો વિનાશ જોઈ, જ્યારે થોડા ડાળખાં જ બાકી રહ્યા,
દૃષ્ટ્વા પ્રયોજનં સત્યં લોકસંતાનકારણાત્
જગતની વૃદ્ધિ માટેનું સાચું કારણ સમજાઈ ગયું.
વૃક્ષાઃ ક્ષિત્યાં જનિષ્યન્તિ શામ્યતામગ્નિમારુતૌ
વૃક્ષો ફરી પૃથ્વી પર ઉગશે; હવે અગ્નિ અને પવન શાંત થાઓ.
ભવિષ્યજ્જનતા હ્યેષા ધૃતા ગર્ભેણ વૈ મયા
આ ભવિષ્યની પેઢી મેં મારા ગર્ભમાં સાચવી છે.
ભાર્યા ભવતુ વો હ્યેષા સોમગર્ભા વિવર્દ્ધિતા
આ સ્ત્રી, જેના ગર્ભમાં સોમ છે અને જે પોષાયેલી છે, તે હવે તમારી પત્ની બનશે.
અસ્યામુત્પત્સ્યતે વિદ્વાન્દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ
આ સ્ત્રીમાંથી વિદ્વાન અને કાબેલ પ્રજાપતિ, દક્ષ નામે જન્મશે.
અગ્નિનાગ્નિસમો ભૂયઃ પ્રજાઃ સંવર્દ્ધયિષ્યતિ
તે અગ્નિ જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હશે અને જગતની પ્રજાઓમાં વધારો કરશે.
સંત્દૃત્ય કોપં વૃક્ષેભ્યઃ પત્નીં ધર્મેણ મારિષામ્
તે વૃક્ષો પરના પોતાના ક્રોધને સંયમમાં રાખીને, ધર્મપૂર્વક મારિષાને પત્ની રૂપે સ્વીકારશે.
દશભ્યસ્તુ પ્રચેતોભ્યો મારિષાયાં પ્રજાપતિઃ
મારિષા અને દસ પ્રચેતસમાંથી પ્રજાપતિ જન્મશે.
અસૃજન્મનસા ત્વાદૌ પ્રજા દક્ષો ઽથ મૈથુનાત્
આરંભમાં દક્ષે મનથી પ્રજાઓની રચના કરી, પછી સંયોગથી ઉત્પન્ન કરી.
વિસૃજ્ય મનસા દક્ષઃ પશ્ચાદસૃજત સ્ત્રિયઃ
પ્રથમ મનથી સર્જન કર્યા પછી, દક્ષે પછી સ્ત્રીઓની ઉત્પત્તિ કરી.
કાલસ્ય નયને યુક્તાઃ સપ્તવિંશતિમિન્દવે
કાળના નિયમ પ્રમાણે સત્તાવીસ પુત્રીઓ તેણે ચંદ્રને આપી.
દ્વે ચૈવ બહુપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તથા
અને બે બહુપુત્રને, તેમજ બે અંગિરસને આપી.
અન્તરં ચાક્ષુષસ્યાથ મનોઃ ષષ્ઠં તુ ગીયતે
ચાક્ષુષ મનુ અને મનુના યુગ વચ્ચેનું અંતર છઠ્ઠું ગણાય છે.
વસુદેવાઃ ખગા ગાવો નાગા દિતિજદાનવાઃ
વસુદેવો, પક્ષીઓ, ગાયો, સાપો, દાનવો અને દિતિના પુત્રો—
સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્પૂર્વાસાં સૃષ્ટિરુચ્યતે
પહેલાંના જીવોની ઉત્પત્તિ સંકલ્પ, દર્શન અને સ્પર્શથી થઈ હતી એવું કહેવાય છે.
સંભવઃ કથિતઃ પૂર્વં દક્ષસ્ય ચ મહાત્મનઃ
મહાન આત્માવાળા દક્ષનો જન્મ પહેલેથી વર્ણવાયો છે.
કથં પ્રાચે તસ્ત્વં ચ પુનર્લેભે મહાતપાઃ
હે મહાતપસ્વી, તમે ફરીથી તમારી પૂર્વ સ્થિતિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી?