જ્વલદ્ભિર્નિશિતૈર્બાણૈર્દીપ્તતેજસમચ્યુતમ્
વૈન્યે તેજસ્વી, તીક્ષ્ણ બાણો અને પ્રખર તેજથી સતત તેનો પીછો કર્યો.
અલબન્તી તુ સા ત્રાણં વૈન્યમેવાન્વપદ્યત
જ્યારે એને ક્યાંય રક્ષણ મળ્યું નહીં, ત્યારે અંતે એ વૈન્ય પાસે જ આવી.
ઉવાચ વૈનં નાધર્મઃ સ્ત્રીવધે પરિપશ્યતિ
એણે વૈન્યને કહ્યું: 'સ્ત્રીને મારવામાં કોઈ અધર્મ નથી.'
મયિ લોકાઃ સ્થિતા રાજન્મયેદં ધાર્યતે જગત્
'રાજા, બધા લોકો મારામાં સ્થિત છે; આ જગત મારાથી જ ટક્યું છે.'
સ માં નર્હસિ વૈ હન્તું શ્રેયસ્ત્વં ચ ચિકીર્ષસિ
'તમે મને મારવા યોગ્ય નથી; તમે તો સર્વના કલ્યાણ ઈચ્છો છો.'
ઉપાયતઃ સમારબ્ધા સર્વે સિદ્ધ્યન્ત્યુપક્રમાઃ
'યોગ્ય રીત અપનાવીએ તો બધા પ્રયત્નો સફળ થાય છે.'
અન્તર્ભૂતા ભવિષ્યામિ જહિ કોપં મહાદ્યુતે
'હું સર્વ જીવોમાં વસું છું; મહાનવીર, તમારો ક્રોધ છોડો.'
સત્ત્વષુ પૃથિવીપાલ ધમ ન ત્યક્તુમર્હસિ
'પૃથ્વીપાલક, જીવોમાં ધર્મને જાળવો; તેને ક્યારેય છોડશો નહીં.'
ક્રોધં નિગૃહ્ય ધર્માત્મા વસુધામિદમબ્રવીત્
ક્રોધ દબાવીને, ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ ધરાને કહ્યું.
એકં પ્રાણી બહૂન્વાપિ કર્મ તસ્યાસ્તિ પાતકમ્
'એક જીવ હોય કે અનેક, મારી નાખવાથી પાપ થાય છે.'
તસ્મિન્હતે નાસ્તિ શુભે પાતકં ચોપપાતકમ્
'જો જે મારવામાં આવે તે સારા નથી, તો પાપ કે ઉપપાપ કંઈ જ રહેતું નથી.'
યદિ મે વચનં નાદ્ય કરિષ્યસિ જગદ્ધિતમ્
'જો આજે તમે મારા વચનથી જગતનું કલ્યાણ નહીં કરો—'
આત્માનં પ્રથયિત્વેહ પ્રજા ધારયિતા સ્વયમ્
'પછી અહીં પોતે સ્થાપિત થઈ, જાતે જ પ્રજાનું પાલન કરવું પડશે.'
સંજીવય પ્રજા નિત્યં શક્તા હ્યસિ ન સંશયઃ
'પ્રજાને હંમેશા જીવંત રાખો; તમે જરૂર શક્તિશાળી છો, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
નિયચ્છેયં ત્વદ્વધાર્થમુદ્યન્તં ઘોરદર્શનમ્
હું એ ભયાનક રૂપ ધરાવનારને, જે તને મારવા માટે ઊભો થયો છે, રોકીશ.
સર્વમેતદહં રાજન્વિધાસ્યામિ ન સંશયઃ
રાજા, આ બધું હું નિશ્ચિતપણે પૂર્ણ કરીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
યથા વિસ્પન્દમાનં મે ક્ષીરં સર્વત્ર ભાવયેત્
જેમ દૂધ હલાવતાં સર્વત્ર ફેલાઈ જાય છે,
ધનુષ્કોટ્યા તથા વૈન્યસ્તેન શૈલા વિવર્દ્ધિતાઃ
એ જ રીતે, વેણાના ધનુષ્યના છેડે પર્વતો વધ્યા હતા.
સ્વભાવેના ભવત્તસ્યાઃ સમાનિ વિષમાણિ ચ
એ સ્ત્રીએ પોતાની સ્વભાવથી તેના માટે જમીન ક્યારેક સમાન અને ક્યારેક અસમાન બનાવી.
પ્રવિભાગઃ પુરાણાં વા ગ્રામાણાં વાપિ વિદ્યતે
પહેલાંથી જ જૂની જમીનો કે ગામડાંઓમાં વિભાજન થતું આવ્યું છે.
ચાક્ષુષસ્યાન્તરે પૂર્વમાસીદેતત્પુરા કિલ
ચાક્ષુષ મન્વંતર પહેલાંના સમયગાળામાં આ બધું અસ્તિત્વમાં હતું.
સમત્વં યત્ર યત્રાસીદ્ભૂમેઃ કસ્મિંશ્ચિદેવ હિ
જ્યાં ક્યાંય જમીન સમાન હતી,
આહારઃ ફલ મૂલે તુ પ્રજાનામભવત્કિલ
ત્યાં લોકોનું ખોરાક માત્ર મૂળ અને ફળ જ હતું, એવું કહેવાય છે.
વૈન્યાત્પ્રભૃતિ લોકે ઽસ્મિન્સર્વસ્યૈતસ્ય સંભવઃ
વૈન્ય પછીથી, આ જગતમાં આ બધું પ્રગટ્યું.
પૃથુર્દુદોહ સસ્યાનિ સ્વે તલે પૃથિવીં તતઃ
પૃથુએ પોતાની હાથે પૃથ્વીમાંથી અનાજનું દૂધ દોહ્યું.
ઋષિભિઃ શ્રૂયતે ચાપિ પુનર્દુગ્ધા વસુંધરા
ઋષિઓ પાસેથી પણ સાંભળવામાં આવે છે કે પૃથ્વી ફરી દોહાઈ હતી.
છન્દાસિપાત્રમાસીત્તુ ગાયત્ર્યાદીનિ સર્વશઃ
છાંદસ એટલે દૂધ દોહવાનું વાસણ હતું, અને ગાયત્રી વગેરે બધા છંદો પણ.
પુનસ્તતો દેવગણૈઃ પુરન્દરપુરોગમૈઃ
પછી ફરી દેવતાઓએ, પુરંદર આગેવાન બનીને,
વત્સસ્તુ મઘવાનાસીદ્દોગ્ધા ચ સવિતા વિભુઃ
વત્સ મઘવાન હતો અને દૂધ દોહનાર મહાન સવિતા હતા.
પિતૃભિઃ શ્રૂયતે ચાપિ પુનર્દુગ્ધા વસુન્ધરા
પિતૃઓ પાસેથી પણ સાંભળવામાં આવે છે કે પૃથ્વી ફરી દોહાઈ હતી.