કર્તારશચૈવ શાખાનાં ભેદહેતૂંસ્તથૈવ ચ
શાખાઓના સર્જક અને તેમના વિભાજનના કારણો પણ.
પ્રાજાપત્યા શ્રુતિર્નિત્યા તદ્વિકલ્પાસ્ત્વિમે સ્મૃતાઃ
પ્રજાપતિની શ્રુતિ સદા માટે છે; તેના વિવિધ રૂપો સ્મૃતિ તરીકે ઓળખાય છે.
દ્વાપરેષુ પુનર્ભેદાઃ શ્રુતીનાં પરિકીર્ત્તિતાઃ
દ્વાપર યુગોમાં શ્રુતિઓના વધુ વિભાજનો વર્ણવાયા છે.
શિષ્ચેબ્યશ્ચ પ્રદત્ત્વા તુ તપસ્તપ્તુ વન ગતઃ
શિષ્યોને શીખવ્યા પછી, તેઓ તપ કરવા માટે વનમાં ગયા.
અઙ્ગાનિ વેદાશ્ચત્વારો મીમાંસા ન્યાયવિસ્તરઃ
ચાર વેદો, તેમના અંગો, મીમાંસા અને ન્યાયશાસ્ત્રનો વિસ્તાર.
આયુર્વેદો ધનુર્વેદો ગાન્ધર્વશ્ચેતિ તે ત્રયઃ
આયુર્વેદ, ધનુર્વેદ અને ગાંધર્વ — આ ત્રણેય પણ.
જ્ઞેયા બ્રહ્મર્ષયઃ પૂર્વં તેભ્યો દેવર્ષયઃ પુનઃ
પહેલાં બ્રહ્મર્ષિઓ થયા, પછી તેમાથી દેવર્ષિઓ થયા એમ જાણવું.
કાશ્યપેષુ વસિષ્ઠેષુ તથા ભૃગ્વઙ્ગિરો ઽત્રિષુ
કશ્યપ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ, અંગિરા અને અત્રિ — એમના વંશમાં.
યસ્માદૃષન્તિ બ્રહ્માણં તતો બ્રહ્મર્ષયઃ સ્મૃતાઃ
જેમણે બ્રહ્મનું ધ્યાન કર્યું, તેઓ બ્રહ્મર્ષિ તરીકે ઓળખાય છે.
પ્રત્યૂષસ્ય ચ દેવસ્ય કશ્યપસ્ય તથા પુનઃ
પ્રત્યુષ દેવ અને કશ્યપ — એમના વિષયમાં પણ.
દેવાર્ષી ધર્મપુત્રૌ તુ નરનારાયણવુભૌ
ધર્મના પુત્ર એવા દેવર્ષિ, નર અને નારાયણ બંને.
કુબેરશ્ચૈવ પૌલસ્ત્યઃ પ્રત્યૂષસ્ય દલઃ સુત
કુબેર, પૌલસ્ત્ય અને પ્રત્યુષની શાખાનો પુત્ર.
ઋષન્તિ વેદાન્યસ્માત્તે તસ્માદ્દેવર્ષયઃ સ્મૃતાઃ
વેદો એમમાંથી પ્રગટે છે; તેથી તેઓ દેવર્ષિ કહેવાય છે.
યે ચ ઐક્ષ્વાકનાભાગા જ્ઞેયા રાજર્ષયસ્તુ તે
જેઓ ઇક્ષ્વાકુના વંશજ છે, તેઓ રાજર્ષિ કહેવાય છે.
બ્રહ્મલોકપ્રતિષ્ઠાસ્તુ સમૃતા બ્રહ્મર્ષયો ઽમલાઃ
જે બ્રહ્મલોકમાં સ્થિર છે, તેઓ નિર્મળ બ્રહ્મર્ષિ કહેવાય છે.
ઇન્દ્રલોકપ્રતિષ્ઠાસ્તુ સર્વે રાજર્ષયો મતાઃ
જે ઇન્દ્રલોકમાં સ્થિર છે, બધા રાજર્ષિ માનવામાં આવે છે.
યે ચ બ્રહ્મર્ષયઃ પ્રોક્તા દિવ્યા દેવર્ષયશ્ચ યે
જે બ્રહ્મર્ષિ અને જે દિવ્ય દેવર્ષિ કહેવાયા છે.
ભૂતં ભવ્યં ભવજ્જ્ઞાનં સત્યાભિ વ્યાત્દૃતં તથા
ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનું જ્ઞાન, સત્ય અને સ્થિરતામાં સ્થાપિત.
તપસેહ પ્રસિદ્ધા યે ગર્ભે યૈશ્ચ પ્રવેદિતમ્
આ જગતમાં જેઓ તપ માટે પ્રસિદ્ધ થયા છે અને જેમણે ગર્ભમાં જ જ્ઞાન પ્રગટાવ્યું છે,
એતે રાજર્ષયો યુક્તા દેવાદ્વિજનૃપાશ્ચ યે
આ બધા રાજર્ષિઓ અને દેવ અને મનુષ્ય રાજાઓ, જે ગુણોથી યુક્ત છે,
સપ્તૈતે સપ્તભિશ્ચૈવ ગુણૈઃ સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ
આ સાતે, સાત ગુણો સાથે, સાત ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે.
બુદ્ધાઃ પ્રત્યક્ષ ધર્માણો ગોત્રપ્રાવર્ત્તકાશ્ચ તે
એ બધા જાગૃત છે, ધર્મને સીધા અનુભવે છે અને વંશની શરૂઆત કરનાર છે.
તુલ્યૈર્વ્યવહરન્તિ સ્મ હ્યદુષ્ટૈઃ કર્મહેતુભિઃ
એ લોકો સમાન રીતે વર્તે છે અને નિર્દોષ કર્મોથી કાર્ય કરે છે.
કુટુંબિનો બુદ્ધિમન્તો વનાન્તરનિવાસિનઃ
એ ઘરવાળા, બુદ્ધિશાળી અને જંગલમાં નિવાસ કરનાર છે.
વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાનં ક્રિયતે પ્રથમં તુ વૈ
વર્ણ અને આશ્રમની વ્યવસ્થા સૌપ્રથમ સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
પ્રવર્ત્તયન્તિ યે વર્ણાનાશ્રમાંશ્ચૈવ સર્વશઃ
એ બધા વર્ણો અને આશ્રમોને સંપૂર્ણ રીતે ચલાવે છે.
જાયમાને પિતાપુત્રે પુત્રઃ પિતરિ ચૈવ હિ
જ્યારે પિતા પુત્ર તરીકે જન્મે છે અને પુત્ર પણ પિતા તરીકે જન્મે છે,
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ પ્રોક્તાનિ ગૃહમેધિનામ્
અઠ્ઠાશી હજાર ગૃહસ્થો કહેવાયા છે.
દારાગ્નિહોત્રિણસ્તે વૈ યૈ પ્રજાહેતવઃ સ્મૃતાઃ
જેઓ પત્ની ધરાવે છે અને અગ્નિહોત્ર કરે છે, તેઓ પ્રજાના કારણ તરીકે ઓળખાય છે.
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ નિહિતા ઉત્તરાપથે
અઠ્ઠાશી હજાર ઉત્તર પ્રદેશમાં સ્થિર છે.