કથં વેદાઃ પુનર્વ્યસ્તાસ્તન્નો બ્રૂહિ મહામતે
વેદો ફરી કેવી રીતે વિખેરાયા? એ અમને કહો, મહામતિ.
બ્રહ્મા મનુમુવાચેદં રક્ષવેદં મહામતે
બ્રહ્માએ મનુને કહ્યું: 'વેદનું રક્ષણ કર, મહામતિ.'
સંવૃતા યુગદોષેણ સર્વે ચૈવ યથાક્રમમ્
યુગના દોષથી બધા પોતાના ક્રમ પ્રમાણે છુપાઈ ગયા.
દશસાહસ્રભાગેન હ્યવશિષ્ટં કૃતોદિતમ્
કૃતયુગમાં જણાવ્યા મુજબ માત્ર દસ હજારમું ભાગ જ બચ્યું.
વેદક્રિયા હિ કાર્યાઃ સ્યુર્માભૂદ્વેદવિનાશનમ્
વેદી ક્રિયાઓ જરૂર કરવી જોઈએ, જેથી વેદનો નાશ ન થાય.
યજ્ઞે નષ્ટે વેદનાશસ્તતઃ સર્વં પ્રણશ્યતિ
યજ્ઞ નાશ પામે ત્યારે વેદ પણ નાશ પામે છે; પછી બધું જ નાશ પામે છે.
પુનર્દશગુણઃ કૃષ્ણો યજ્ઞો વૈ સર્વકામધુક્
ફરીથી કૃષ્ણે કરેલો યજ્ઞ દસગણો છે અને તે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
વેદમેકં ચતુષ્પાદં ચતુર્દ્ધા વ્યભજત્પ્રભુઃ
પ્રભુએ એકમાત્ર ચાર પગવાળો વેદ ચાર ભાગમાં વહેંચી દીધો.
તદહં વર્ત્તમાનેન યુષ્માકં વેદકલ્પનમ્
એથી, હું આજના સમયમાં તમારાં માટે વેદની વ્યવસ્થા સ્થાપી છે.
પ્રત્યક્ષેણ વરોક્ષંવૈ તન્નિબોધત સત્તમાઃ
હે શ્રેષ્ઠજનો, હું જે કહું છું તે તમે સીધું અને પરોક્ષ રીતે સમજો.
દ્વૈપાયન ઇતિ ખ્યાતો વિષ્ણોરંશઃ સનાતનઃ
દ્વૈપાયન નામે પ્રસિદ્ધ વ્યાસજી શ્રીવિષ્ણુના શાશ્વત અંશ છે.
અથ શિષ્યાન્સજગ્રાહ ચતુરો વેદકારણાત્
પછી વેદના હિત માટે તેમણે ચાર શિષ્યોને સ્વીકાર્યા.
ચતુર્થં પૈલમેતેષાં પઞ્ચમં લોમહર્ષણમ્
આ શિષ્યોમાં પૈલ ચોથો અને લોમહર્ષણ પાંચમો હતો.
યજુર્વેદપ્રવક્તારં વૈશંપાયનમેવ ચ
યજુર્વેદના ઉપદેશક તરીકે વૈશંપાયનને નિમણૂક કરી.
તથૈવાથર્ વવેદસ્ય સુમન્તુમૃષિસત્તમમ્
અને અથર્વવેદ માટે શ્રેષ્ઠ ઋષિ સુમંતુને પસંદ કર્યા.
માં ચૈવ પ્રતિજગ્રાહ ભગવાનીશ્વરઃ પ્રભુઃ
અને ભગવાન ઈશ્વરે મને પણ સ્વીકાર્યો.
ચાતુર્હેત્રમભૂત્તસ્મિંસ્તેન યજ્ઞમકલ્પયત્
આ રીતે ચારે પ્રકારના પુરોહિતો થયા અને તેમણે યજ્ઞની વ્યવસ્થા કરી.
ઔદ્ગાત્રં સામભિશ્ચક્રે બ્રહ્મત્વં ચાપ્યથર્વભિઃ
સામવેદથી ઉદગાતા અને અથર્વવેદથી બ્રહ્માનું સ્થાન નિર્ધાર્યું.
હોતૃકં કલ્પયત્તેન યજુર્વેદં જગત્પતિઃ
જગતના સ્વામીએ યજુર્વેદ સાથે હોત્રને નિમણૂક કર્યો.
રા૫સ્ત્વથર્વવેદેન સર્વકર્માણ્યકારયત્
અને અથર્વવેદથી તમામ કર્મો કરાવ્યા.
પુરામસંહિતાં ચક્રે પુરાણાર્થવિશારદઃ
પૂર્વે, પુરાણના અર્થમાં નિપુણ એ પુરાણ સંહિતા રચી.
યજનાત્સ યજુર્વેદ ઇતિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ
યજ્ઞમાં ઉપયોગ થાય છે એટલે તેને યજુર્વેદ કહે છે — શાસ્ત્રમાં આવું નિશ્ચય છે.
શતેનોદ્ધતવીર્યસ્તુ ઋત્વિગ્ભિર્વેદપારગૈઃ
શતગણ બળથી યુક્ત, અને વેદમાં પારંગત ઋત્વિજ્જનો સાથે,
ઋચો ગૃહીત્વા પૈલસ્તુ વ્યભજત્તુ દ્વિધા પુનઃ
પૈલએ ઋચાઓ મેળવીને તેને ફરીથી બે ભાગમાં વહેંચી.
ઇન્દ્રપ્રમત્તયે ચૈકાં દ્વિતીયાં બાષ્કલાય ચ
એક વિદ્યા ઇન્દ્રપ્રમત્તને આપી અને બીજી બાષ્કલને આપી.
શિષ્યાનધ્યાપયા માસ શુશ્રુષાભિરતાન્હિતાન્
તેમણે એક મહિનો પોતાના શિષ્યોને શિક્ષણ આપ્યું, જે સેવા અને કલ્યાણમાં તત્પર હતા.
પારાશરીં તૃતીયાં તુ યા૫વલ્ક્યામથાપરામ્
ત્રીજી વિદ્યા પારાશરને અને બીજી યાજ્ઞવલ્ક્યને આપી.
અધ્યાપયન્મહાભાગં માણ્ડૂકેયં યશસ્વિનમ્
તેમણે મહાન અને પ્રસિદ્ધ માણ્ડૂક્યને પણ શિક્ષણ આપ્યું.
સત્યસ્રવાઃ સત્યહિતં પુત્રમધ્યાપયદ્વિભુઃ
વિભુએ પોતાના પુત્ર સત્યશ્રવને, જે સત્યનિષ્ઠ અને સદ્ગુણોવાળો હતો, શિક્ષણ આપ્યું.
સત્યશ્રિયં મહાત્માનં સત્ય ધર્મપરાયણમ્
તેમણે મહાત્મા અને સત્ય અને ધર્મને સમર્પિત સત્યશ્રિને શિક્ષણ આપ્યું.