પરસ્પર નિમિત્તેન કોપેનાકસ્મિકેન તુ
એParaspara nimittena kopenākasmikena tu English: Through mutual causes and sudden anger, indeed.
ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્તઃ સહાનુગઃ
ગંગા અને યમુના વચ્ચે એ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત કરે છે.
ઉત્સાદ્ય પાર્થિવાન્સર્વાન્મલેચ્છાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ
બધા રાજાઓ અને હજારો મલેચ્છોનો નાશ કરીને,
સ્થિતાસ્વલ્પાવશિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ ક્વચિત્ક્વચિત્
કેટલાક લોકો માત્ર અહીં-ત્યાં બચ્યા છે.
ઉપહિસંતિ ચાન્યોન્યં પોથયન્તઃ પરસ્પરમ્
એ લોકો એકબીજાની અવમાનના કરે છે અને પરસ્પર મારામારી કરે છે.
પ્રજાસ્તા વૈ તતઃ સર્વાઃ પરસ્પરભયાર્દ્દિતાઃ
પછી બધાં લોકો પરસ્પર ભયથી પીડાય છે.
સ્વાન્પ્રણાનનપેક્ષન્તો નિષ્કારણસુદુઃખિતાઃ
એ પોતાનો જીવ પણ ન ગણે, અને કારણ વગર ભારે દુઃખી રહે છે.
નિર્મર્યાદા નિરાક્રન્દા નિઃસ્નેહા નિરપત્રપાઃ
એ લોકોના જીવનમાં કોઈ મર્યાદા નથી, કોઈ રડવું નથી, કોઈ સ્નેહ નથી અને કોઈ લાજ પણ નથી.
હિત્વા પુત્રાંશ્ચ દારાંશ્ચ વિષાદવ્યાકુલેદ્રિયાઃ
પુત્રો અને પત્નીઓને છોડી દે છે, દુઃખથી ઇન્દ્રિયો ગૂંચવાઈ ગઈ છે.
પ્રત્યન્તાંસ્તા નિષેવન્તે હિત્વા જનપદાન્સ્વકાન્
એ પોતાના દેશ છોડીને સરહદી વિસ્તારોમાં રહેવા જાય છે.
માંસૈર્મૂલફલૈશ્ચૈવ વર્તયન્તઃ સુદુઃખિતાઃ
મોટા દુઃખમાં, લોકો માંસ, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવતા રહે છે.
એતાં કાષ્ઠામનુપ્રાપ્તા અલ્પશેષાઃ પ્રજાસ્તતઃ
પછી, થોડા જ લોકો બાકી રહી, એ લોકો આ પતનની સ્થિતિમાં પહોંચે છે.
વિચારણા તુ નિર્વેદાત્સામ્યાવસ્થા વિચારણાત્
નિરાશાથી વિચાર આવે છે અને વિચારથી સમતાનું અવસ્થાન થાય છે.
તાસૂપશમયુક્તાસુ કલિશિષ્ટાસુ વૈ સ્વયમ્
કળીયુગમાં જે લોકો બાકી રહે છે અને શાંતિથી યુક્ત છે,
ચિત્તસંમોહનં કૃત્વા તાસાં વૈ સુપ્તમત્તવત્
એ લોકોના મનને એ રીતે ભ્રમિત કરે છે, જેમ કે ઊંઘમાં કે નશામાં હોય.
પ્રવૃત્તે તુ તતસ્તસ્મિન્પૂતે કૃતયુગે તુ વૈ
પછી, જ્યારે શુદ્ધ કૃતયુગ શરૂ થાય છે,
તિષ્ઠન્તિ ચેહ યે સિદ્ધા અદૃષ્ટા વિચરન્તિ ચ
અહીં સિદ્ધ લોકો રહે છે અને અદૃશ્ય રીતે ફરતા રહે છે.
બ્રહ્મક્ષત્રવિશઃ શૂદ્રા બીજાર્થં યે સ્મૃતા ઇહ
અહીં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, બીજ માટે યાદ કરવામાં આવે છે.
તેષાં સપ્તર્ષયો ધર્મં કથયન્તીતરેષુ ચ
એમાં સાત ઋષિ અન્ય લોકોને ધર્મ શીખવે છે.
તતસ્તેષુ ક્રિયાવત્સુ વર્તન્તે વૈ પ્રજાઃ કૃતે
પછી, કૃતયુગમાં લોકો એના દ્વારા સ્થાપિત કરેલી રીતોનું પાલન કરે છે.
કેચિદ્ધર્મવ્યવસ્થાર્થં તિષ્ઠન્તીહાયુગક્ષયાત્
યુગના અંત પછી, કેટલાક ધર્મની સ્થાપના માટે અહીં રહે છે.
યથા દાવપ્રદગ્ધેષુ તૃણેષ્વિહ તપેન તુ
જેમ અહી વનાગ્નિથી બળેલા ઘાસ તાપથી ફરી ઉગે છે,
તથા કાર્તયુગાનાં તુ કલિજષ્વિહ સંભવઃ
એ જ રીતે, કૃતયુગના લોકોમાં કળીયુગમાં જન્મેલા લોકો પણ દેખાય છે.
વર્ત્તતે હ્યવ્યવચ્છેદાદ્યાવન્મન્વન્તરક્ષયઃ
આ ક્રમ મન્વંતરનાં અંત સુધી સતત ચાલે છે.
યુગેષ્વેતાનિ હીયન્તે ત્રિત્રિપાદાઃ ક્રમેણ ચ
દરેક યુગમાં, આ ત્રણ-ચોથા ભાગે ક્રમશઃ ઘટે છે.
ઇત્યેષ પ્રતિસંધિર્યઃ કીર્ત્તિતસ્તુ મયા દ્વિજાઃ
હે દ્વિજ, મેં આ પરિવર્તનનો ચક્ર એ રીતે વર્ણન કર્યો છે.
એષા ચતુર્યુગાવૃત્તિરાસહસ્રદ્ગુણીકૃતા
આ ચાર યુગોની ગતિ, હજાર ગણ વધારેલી, આવી છે.
અત્રાર્જવં જડીભાવો ભૂતાનામાયુગક્ષયાત્
અહીં, યુગના અંતે, પ્રાણીઓમાં સીધાશીળ ધીમી પડી જાય છે.
એષા ચતુર્યુગાનાં ચ ગુણિતા હ્યેકસપ્તતિઃ
આ ચાર યુગોની ગણતરીથી એકસત્તર થાય છે.
ચતુર્યુગે યથૈકસ્મિન્ભવતીહ યથા તુ યત્
જેમ એક ચાર યુગના ચક્રમાં જે કંઈ થાય છે, એ જ અહીં બને છે.