ત્વયિ નિષ્પૂયમાને તુ શેષા વર્ણપ્રવૃત્તયઃ
જ્યારે તમે શુદ્ધ થાઓ છો, ત્યારે બાકીની અક્ષરક્રિયાઓ ચાલુ રહે છે.
ત્વત્તો હિ વર્ણસદ્ભાવઃ સર્વગસ્ત્વં સદાનિલ
તમારાથી જ અક્ષરનું સ્વરૂપ આવે છે; હે સદાય રહેનારા સર્વવ્યાપી વાયુ, તમે સર્વત્ર છો.
એષ વૈ જીવલોકસ્તે પ્રત્યક્ષઃ સર્વતો ઽનિલ
આ જ તમારો જીવલોક છે, હે વાયુ, જે સર્વત્ર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.
બ્રૂહિ તત્કણ્ઠદેશે તુ કિં કૃત્વા રૂપવિક્રિયા
કૃપા કરીને કહો, ગળાના ભાગે શું થયું કે રૂપમાં ફેરફાર આવ્યો?
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા વાયુર્લ્લોકનમસ્કૃતઃ
મહાન તેજવાળા, લોકોએ પૂજેલા વાયુએ ઉત્તર આપ્યો.
વસિષ્ઠો નામ ધર્માત્મા માનસો વૈ પ્રજાપતિઃ
વસિષ્ઠ નામના, ધર્મપ્રવૃત્ત, મનથી જન્મેલા પ્રજાપતિ છે.
મહિષાસુરનારીણાં નયનાઞ્જનતસ્કરમ્
મહિષાસુરની સ્ત્રીઓની આંખમાં લગાવાતું કાજલ ચોરી લેવામાં આવ્યું હતું.
ઉમામનઃ પ્રહર્ષાણાં બારકચ્છદ્મરૂપિણમ્
ઉમા માતાના આનંદથી ભરેલા મનનું ભ્રૂકુટિ-લગાવવાનું પેસ્ટ હતું.
યદેતદ્દૃશ્યતે વર્ય શુભ્રં શુભ્રાઞ્જનોપમમ્
હે શ્રેષ્ઠ, જે તમે જુઓ છો તે ચમકદાર છે, શુદ્ધ સફેદ કાજલ જેવું લાગે છે.
એતદ્દીપ્તાંય દાન્તાય ભક્તાય બ્રૂહિ પૃચ્છતે
હે તેજસ્વી, સંયમી અને ભક્ત, પૂછનારને આ વાત કહો.
મત્પ્રિયાર્થંમહાભાગ વક્તુમર્હસ્યશેષતઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, મારા માટે તમે બધું સંપૂર્ણ રીતે કહો એવી મારી ઇચ્છા છે.
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા દેવારિબલસૂદનઃ
દેવતાઓના દુશ્મનોની શક્તિનો નાશ કરનાર તે મહાશક્તિશાળી એ ઉત્તર આપ્યો.
ઉમોત્સંગોપવિષ્ટેન યથાપૂર્વં મયા શ્રુતમ્
હું ઉમાના ગોદમાં બેઠો છું, અને પહેલાં જે રીતે સાંભળ્યું હતું એ જ રીતે કહું છું.
તમહં સંપ્રવક્ષ્યામિ ત્વત્પ્રિયાર્થં મહામુને
હે મહામુની, તને આનંદ થાય એ માટે હવે હું એ વાત સ્પષ્ટ રીતે કહું છું.
તરુણાદિત્યસંકાશે તપ્તચામીકરપ્રભે
તે ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને તપેલા સોનાની જેમ ઝગમગતું હતું.
જાંબૂનદમયે દિવ્યે નાનાધાતુ વિચિત્રિતે
દિવ્ય જાંબુનદ સોનાથી બનેલું અને色色ના ધાતુઓથી શોભાયમાન હતું.
હંસકારણ્ડવાકીર્ણે ચક્રવાકોપશોભિતે
તે હંસ અને કારાંડવથી ભરેલું અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન હતું.
મત્તક્રૈઞ્ચમયૂરાણાં નાદૈર્વિક્રુષ્ટકન્દરે
મસ્ત ક્રૌંચ અને મોરોના અવાજોથી ગુંજતા ગુફાઓથી તે જગ્યા ગૂંજતી હતી.
જીવં જીવકજાતીનાં વિરાવૈરુપકૂજિતે
જીવંત પ્રાણીઓના રવ અને અનેક પક્ષીઓના કલરવથી તે સ્થાન ગુંજતું હતું.
સૌરભેયનિનાદાઢ્યં મેઘસ્તનિતનિસ્વને
સૌરભેય પક્ષીઓના રવ અને મેઘના ગર્જનથી તે સ્થળ ગુંજતું હતું.
વીણાવાદિત્રનિર્ઘેષૈઃ શ્રોત્રેન્દ્રિયમનોરમૈઃ
વીણા અને વાદ્યયંત્રોના મધુર નાદથી, જે ઇન્દ્રિયો અને મનને આનંદ આપે છે.
ધ્વજાલંબિતદોલાનાં ઘણ્ટાનાં નિનદાકુલે
ધ્વજાવાળા ઝૂલતા ડોલા અને ઘંટાનાં ગર્જનથી તે જગ્યા ભરપૂર હતી.
મુખમર્દ્દલવાદિત્રૈર્વલિતાસ્ફોટિતૈસ્તથા
મૃદંગ અને અન્ય વાદ્યોના વાગવાથી અને તેમના મીઠા અવાજોથી તે સ્થાન ગુંજતું હતું.
હંસૈઃ પરાવતૈશ્ચૈવ બકરાજૈઃ સુખસ્થિતે
હંસ, કબૂતર અને બકરાજ જેવા સુખથી વસતા પક્ષીઓ ત્યાં રહેતા હતા.
સિંહવ્યાઘ્રમુખૈર્ઘોરવાશિતૈશ્ચણ્ડવેગિતૈઃ
સિંહ અને વાઘના ભયાનક અને જોરદાર ગર્જનથી તે જગ્યા ધ્રુજી ઉઠતી હતી.
બિડાલવદનૈશ્ચોગ્રૈઃ ક્રોષ્ટુકાકારસૂર્ત્તિભિઃ
બિલાડી જેવા ભયાનક ચહેરાવાળા અને શિયાળ-કાગડા જેવા આકાર ધરાવનારા પ્રાણીઓ પણ ત્યાં હતા.
હ્રસ્વજઙ્ઘૈઃ પ્રલેબોષ્ઠૈસ્તાલજઙ્ઘૈસ્તથાપરૈઃ
ટૂંકા પગવાળા, જાડા હોઠવાળા અને તાડના ડાંગર જેવા પગવાળા અનેક પ્રકારના પ્રાણી પણ ત્યાં હતા.
બહુપાદૈર્મહાપાદૈરેકપાદૈરપાદકૈઃ
ઘણા પગવાળા, મોટા પગવાળા, એક પગવાળા અને પગ વિના એવા અનેક જીવ પણ ત્યાં હતા.
એકદંષ્ટ્રૈર્મહાદંષ્ટ્રૈર્બહુદંષ્ટ્રૈરદંષ્ટ્રકૈઃ
કોઈ એક દાંતવાળા, કોઈ મોટા દાંતવાળા, કેટલાક ઘણા દાંતવાળા અને કેટલાક તો દાંત વગરના હતા.
એવંરૂપૈર્મહાયોગૈભૂતર્ભૂતપતિર્વૃતઃ
આવી વિવિધ રૂપોમાં અને મહાન યોગશક્તિ ધરાવતા, ભૂતપતિ આસપાસના જીવોથી ઘેરાયેલા હતા.