ગન્ધરૂપરસૈર્હીનં શબ્દસ્પર્શવિવર્જિતમ્
જેમાં સુગંધ, રૂપ અને સ્વાદ નથી, અને જે ધ્વનિ તથા સ્પર્શથી રહિત છે.
વિગ્રહં સર્વભૂતાનામવ્યક્તમભવત્કિલ
એ અવ્યક્ત જ સર્વ જીવનું સ્વરૂપ બની ગયું.
અસાંપ્રતિકમજ્ઞેયં બ્રહ્મ યત્સદસત્પરમ્
જે બ્રહ્મ, સદસદથી પર છે, અજ્ઞેય છે અને સામાન્ય જ્ઞાનથી પર છે.
ગુણસામ્યે તદા તસ્મિન્નવિભાતં તમોમયમ્
તે સમયે, જ્યારે ગુણો સમ تھے, ત્યારે એ પ્રકાશિત થતું નહોતું અને અંધકારમય હતું.
ગુણભાવાદ્ભાસમાને મહાતત્ત્વ બભૂવ હ
જ્યારે ગુણો પ્રગટ થયા, ત્યારે મહત્તત્વ જન્મ્યું.
સત્ત્વોદ્રેકો મહાનગ્રે સત્ત્વમાત્રપ્રકાશકઃ
શરૂઆતમાં સત્ત્વનું પ્રભુત્વ હતું, તેથી શુદ્ધ સત્ત્વરૂપ પ્રકાશ ફેલાયો.
નિઙ્ગમાત્રં સમુત્પન્નં ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ટિતં મહત્
માત્ર અવ્યક્તજ વસ્તુ પ્રગટ થઈ, જે મહત્તત્વ ક્ષેત્રજ્ઞ દ્વારા સંચાલિત હતું.
મહાસૃષ્ટિં ચ કુરુતે વીતમાનઃ સિસૃક્ષયા
અહંકારથી મુક્ત થઈને, સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી તે મહાસૃષ્ટિ કરે છે.
મનો મહાત્મનિ બ્રહ્મ દુર્બુદ્ધિખ્યાતિરીશ્વરાત્
બ્રહ્મન, મન મહત્તત્વમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે અને તે ભગવાનની સમજાતી મુશ્કેલ શક્તિ કહેવાય છે.
મનુતે સર્વભૂતાનાં તસ્માચ્ચેષ્ટફલો વિભુઃ
મન સર્વ જીવોને જાણે છે; તેથી સર્વવ્યાપી કર્મફળરૂપ છે.
તત્ત્વાનાં સંગ્રહે યસ્માન્મહાંશ્ચ પરિમાણતઃ
કારણ કે તેમાં તત્ત્વોનું સાર છે અને તે માપમાં મહાન છે,
વિભક્તિમાનં મનુતે વિભાગં મન્યતે ઽપિ વા
તે વિભાજનને ઓળખે છે અને જુદાઈને પણ સમજાવે છે.
બૃહત્ત્વાદ્વૃંહણત્વાચ્ચ ભાવાનામખિલાશ્રયાત્
તેની વિશાળતા, વિસ્તરણશક્તિ અને સર્વ ભવનો આધાર હોવાને કારણે,
આપૂરયતિ યસ્માચ્ચ સર્વાન્ દેહાનનુગ્રહૈઃ
અને તે સર્વ શરીરોને કૃપાથી પુરે છે,
તસ્મિંસ્તુ કાર્યકરણં સંસિદ્ધં બ્રહ્મણઃ પુરા
તેમાં બ્રહ્માનું કાર્ય અને સાધન પહેલેથી જ સ્થિર થયેલું છે.
સ વૈ શરીરી પ્રથમઃ પુરા પુરુષ ઉચ્યતે
તે શરીરધારી પ્રથમ પુરુષ તરીકે ઓળખાય છે.
આદિકર્ત્તા સ ભૂતાનાં બ્રહ્માગ્રે સમવર્ત્તિનામ્
તે સર્વ જીવોનો મૂળ સર્જક છે, જે પ્રથમ બ્રહ્મા છે.
સર્ગે ચ પ્રતિસર્ગે ચ ક્ષેત્રજ્ઞો બ્રહ્મ સંસિતઃ
સર્જન અને વિઘટન બંનેમાં ક્ષેત્રજ્ઞ બ્રહ્મા અડગ રહે છે.
ભજન્તે ચ પુનર્દેહાંસ્તે સમાહારસંધિસુ
અને ચક્રના સંધિ સમયે તેઓ ફરી શરીર ધારણ કરે છે.
ગર્તોદકં સબુદાસ્તુ હરેયુશ્ચાપિ પઞ્ચતાઃ
જ્ઞાની લોકો જાણે છે કે જેમ ખાડામાંનું પાણી વિલિન થાય છે, તેમ તેઓ પાંચ તત્ત્વોમાં લય પામે છે.
પૃથિવી સપ્તભિર્દ્વીપૈઃ સમુદ્રૈઃ સહ સપ્તભિઃ
પૃથ્વી તેના સાત દ્વીપો અને સાત સમુદ્રો સાથે,
અન્તઃસ્થસ્ય ત્વિમે લોકા અન્તર્વિશ્વમિદં જગત્
આ બધા લોકો તેના અંદર છે; ખરેખર, આ આખું જગત અંદર સમાયેલું છે.
લોકાલોકં ચ યત્ કિઞ્ચિદણ્ડે તસ્મિન્પ્રતિષ્ટિતમ્
આ બ્રહ્માંડમાં જે કંઈ લોક અને અલોક છે, તે બધું તેમાં સ્થિર થયેલું છે.
તેજો દશગુણેનૈવ બાહ્યતો વાયુના વૃતમ્
બાહ્ય ભાગમાં તે વાયુથી ઘેરાયેલું છે, અને તેને દસગણ તીવ્ર અગ્નિ આવરી લે છે.
આકાશમાવૃતં સર્વં બહિર્ભૂતાદિના તથા
બહારની બાજુ આખું આકાશ પણ પૃથ્વી અને અન્ય તત્વોથી ઘેરાયેલું છે.
એભિરાવરણૈરણ્ડં સપ્તભિઃ પ્રાકૃતૈર્વૃતમ્
આ રીતે, બ્રહ્માંડ સાત પ્રાકૃત આવરણોથી ઢંકાયેલું છે.
પ્રસર્ગકાલે સ્થિત્વા ચ ગ્રસંતસ્ચ પરસ્પરમ્
સૃષ્ટિના આરંભે એ બધું સ્થિર રહે છે અને પછી એકબીજાને ક્રમશઃ ગ્રહણ કરે છે.
આધારાધેયભાવેન વિકારાસ્તે વિકારિષુ
આ પરિવર્તનો આધાર અને આધારિત રૂપે, બદલાતા પદાર્થોમાં રહે છે.
ઇત્યેવં પ્રાકૃતઃ સર્ગઃ ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ઠિતસ્તુ સઃ
આ રીતે, પ્રાકૃત સૃષ્ટિ છે, જે ક્ષેત્રજ્ઞ દ્વારા સંચાલિત છે.
આયુષ્માન્કીર્તિમાન્ધન્યઃ પ્રજ્ઞાવાંશ્ચ ન સંશયઃ
એ દીર્ઘાયુ, પ્રસિદ્ધ, ધન્ય અને વિદ્વાન છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.