વિધિના નિયમાચ્ચૈષામૃક્ષચર્યા વ્યવસ્થિતા
નિયમ અને વ્યવસ્થાથી, તેમના નક્ષત્રોમાંના ગમન નક્કી થયેલું છે.
ઉત્તરાયણમાર્ગસ્થો યદા પર્વસુ ચન્દ્રમાઃ
જ્યારે ચંદ્ર ઉત્તરાયણના માર્ગમાં પર્વકાળે હોય છે,
તદા દક્ષિણમાર્ગસ્યો નીયાં વિથીમુપાશ્રિતઃ
ત્યારે એ દક્ષિણાયણના માર્ગમાં જઈ, નિર્ધારિત માર્ગે ચાલે છે.
ન દૃશ્યતે યથાકાલં શીઘ્રમસ્તમુપૈતિ ચ
એ યોગ્ય સમયે દેખાતો નથી અને ઝડપથી અસ્ત પણ જાય છે.
દૃશ્યતે દક્ષિણે માર્ગે નિયમાદ્દૃશ્યતે ન ચ
દક્ષિણ માર્ગમાં એ નિયમથી દેખાય છે, અને ક્યારેક દેખાતો નથી.
સમાનકાલાસ્તમયૌ વિષુવત્સુ સમોદયૌ
વિષુવત્ સમયે, ઉગવું અને અસ્ત થવું બન્ને સમાન સમયે થાય છે.
પૂર્ણામવાસ્યયોર્જ્ઞોયૌ જ્યોતિશ્ચક્રાનુવર્તિનૌ
પૂર્ણિમા અને અમાવાસ્યા બંને ચાંદ્રમાસના પ્રકાશવૃત્તને અનુસરે છે.
તદા સર્વગ્રહાણાં ચ સૂર્યો ઽધસ્તાત્પ્રસર્પતિ
એ સમયે સૂર્ય બધા ગ્રહો કરતાં નીચે ચાલે છે.
નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં સોમાદૂર્દ્ધ્વ પ્રસર્પતિ
બધા નક્ષત્રોનો મંડળ ચંદ્રથી ઉપર ચાલે છે.
વક્રસ્તુ ભાર્ગવાદૂર્દ્ધ્વ વક્રાદૂર્દ્ધ્વં બૃહસ્પતિઃ
શુક્રથી ઉપર વક્રગતિ છે અને વક્રગતિથી ઉપર ગુરુ છે.
ઋષીણાં ચાપિ સપ્તાનાં ધ્રુવ ઊર્દ્ધ્વં વ્યવસ્થિતઃ
સાત ઋષિઓથી ઉપર ધ્રુવ સ્થિર છે.
તારાગ્રહાન્તરાણિ સ્યુરુપરિષ્ટાદ્યથાક્રમમ્
તારા અને ગ્રહો વચ્ચેના અંતર ક્રમશઃ ઉપર ગોઠવાયેલા છે.
નિત્યમૃક્ષેષુ યુજ્યન્તે ગચ્છન્તો નિયતાઃ ક્રમાત્
તેઓ હંમેશા રાશિઓ સાથે જોડાયેલા રહે છે અને નિયમિત રીતે ગતિ કરે છે.
સમાગમે ચ ભેદે ચ પશ્યન્તિ યુગપત્પ્રજાઃ
લોકો તેમના મિલન અને વિયોગને એકસાથે જુએ છે.
અસંકરેણ વિજ્ઞેયસ્તેષાં યોગસ્તુ વૈ બુધૈઃ
પંડિતો તેમના મિલનને સ્પષ્ટ રીતે ઓળખે છે, તેમાં કોઈ ગડબડ નથી.
દ્વિપાનામુદધીનાં ચ પર્વતાનાં ત્થૈવ ચ
દ્વીપો, સમુદ્રો અને પર્વતો પણ આવાં જ છે.
એતેષ્વેવ ગ્રહાઃ સર્વે નક્ષત્રેષુ સમુત્થિતાઃ
આ બધાં ગ્રહો એ જ નક્ષત્રોમાં ઉદ્ભવે છે.
વિશાખાસુ સમુત્પન્નો ગ્રહાણાં પ્રથમો ગ્રહઃ
વિશાખા નક્ષત્રમાં ગ્રહોમાં પહેલો ગ્રહ જન્મે છે.
શીતરશ્મિઃ સમુત્પન્નઃ કૃત્તિકાસુ નિશાકરઃ
કૃતિકા નક્ષત્રમાં શીતલ કિરણોવાળો ચંદ્ર જન્મે છે.
તારાગ્રહાણાં પ્રવરસ્તિષ્યઋક્ષે સમુત્થિતઃ
તારા અને ગ્રહોમાં શ્રેષ્ઠ તિષ્યા રાશિમાં ઉદ્ભવે છે.
ફાલ્ગુનીષુ સમુત્પન્નઃ પૂર્વાસુ ચ જગદ્ગુરુઃ
પૂર્વા ફાલ્ગુનીમાં જગતગુરુ જન્મે છે.
આષાઢાસ્વિહ પૂર્વાસુ સમુત્પન્ન ઇતિ શ્રુતિઃ
પૂર્વા આષાઢા નક્ષત્રમાં જન્મ થાય છે એવું શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
સૌમ્યો બુધો ધનિષ્ઠાસુ પઞ્ચાર્ચિરુદિતો ગ્રહઃ
સૌમ્ય બુધ ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં પાંચ કિરણોવાળો પ્રકાશમાન ગ્રહ બની ઉદયે છે.
આર્શ્લેષાસુ સમુત્પન્નઃ સર્વહારી મહાગ્રહઃ
આર્ષ્લેષા નક્ષત્રમાં સર્વનાશક મહાગ્રહ જન્મે છે.
તમોવીર્યમયો રાહુઃ પ્રકૃત્યા કૃષ્ણમણ્ડલઃ
રાહુ અંધકારના તત્ત્વથી બનેલો છે અને તેની સ્વભાવથી કાળો ગોળો છે.
એતે તારા ગ્રહાશ્ચાપિ બોદ્ધવ્યા ભાર્ગવાદયઃ
આ તારા અને ગ્રહો, ભર્ગવ અને અન્ય સૌને સમજવા યોગ્ય છે.
સ્પૃશ્યન્તે તેન દોષેણ તતસ્તદ્ગ્રહભક્તિતઃ
એ બધા એ દોષથી અસરગ્રસ્ત થાય છે અને પોતાના ગ્રહ પ્રમાણે ફળ આપે છે.
તારાગ્રહાણાં શુક્રસ્તુ કેતૂનામપિ ધૂમવાન્
તારા અને ગ્રહોમાં શુક્ર મુખ્ય છે અને ધૂમયુક્ત કોયા (કેતુઓ)માં ધૂમાવાન અગ્રણિ છે.
નક્ષત્રાણાં શ્રવિષ્ઠા સ્યાદયનાનાં તથોત્તરમ્
નક્ષત્રોમાં શ્રવિષ્ઠા સર્વોપરી છે અને અયનોમાં ઉત્તરાયણ શ્રેષ્ઠ છે.
ઋતૂનાં શિશિરશ્ચાપિ માસાનાં માઘ એવ ચ
ઋતુઓમાં શિશિર શ્રેષ્ઠ છે અને મહિનાઓમાં માઘ મહિનો અગ્રણિ છે.