આદિત્યાત્તચ્ચ નિષ્ક્રમ્ય સોમં ગચ્છતિ પર્વસુ
એ ગોળ, સૂર્યમાંથી નીકળી, પર્વકાળે ચંદ્ર સુધી પહોંચે છે.
સ્વર્ભાસા નુદતે યસ્માત્તસ્માત્સ્વર્ભાનુરુચ્યતે
જે કારણથી એ સ્વર્ગની કાંતિ દૂર કરે છે, તેથી તેને સ્વર્ભાનુ કહેવામાં આવે છે.
વિષ્કંભાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનાગ્રાત્પ્રમાણતઃ
આ માપ, આધાર અને ગોળમાંથી, યોજનના છેડે લેવાય છે.
બૃહસ્પતેઃ પાદ હીનૌ ભૌમસૌરાવુભૌ સ્મૃતૌ
બૃહસ્પતિ કરતાં, મંગળ અને શનિ બંને પાદે ઓછા ગણાય છે.
તારાનક્ષત્રરૂપાણિ વપુષ્મન્તિ ચ યાનિ વૈ
જે રૂપ તારા અને નક્ષત્રના છે, તે બધાંને પોતાનું સ્વરૂપ છે.
પ્રાયશશ્ચન્દ્રયોગીનિ વિદ્યાદૃક્ષાણિ તત્ત્વવિત્
સત્યને જાણનારો માનવી જાણે કે, મોટાભાગના તારા ચંદ્ર સાથે જોડાયેલા છે.
શતાનિ પઞ્ચ ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈવ યોજને
પાંચસો, ચાર, ત્રણ અને બે યોજન કહેવાય છે.
યોજનાદ્યર્દ્ધમાત્રાણિ તેભ્યો હ્રસ્વં ન વિદ્યતે
યોજનથી અડધા અને ભાગાકાર માપ છે; એમાંથી ઓછું કંઈ જાણીતું નથી.
સૌરોઙ્ગિરાશ્ચ વક્રશ્ચ જ્ઞેયા મન્દવિચારિણઃ
મંગળ, શનિ અને વક્ર ગ્રહો ધીમે ચાલનારા ગણાય છે.
સૂર્યસોમૌ બુધશ્ચૈવ ભાર્ગવશ્ચૈવ શીઘ્રગાઃ
સૂર્ય, ચંદ્ર, બુધ અને શુક્ર ઝડપથી ચાલે છે.
વિધિના નિયમાચ્ચૈષામૃક્ષચર્યા વ્યવસ્થિતા
નિયમ અને વ્યવસ્થાથી, તેમના નક્ષત્રોમાંના ગમન નક્કી થયેલું છે.
ઉત્તરાયણમાર્ગસ્થો યદા પર્વસુ ચન્દ્રમાઃ
જ્યારે ચંદ્ર ઉત્તરાયણના માર્ગમાં પર્વકાળે હોય છે,
તદા દક્ષિણમાર્ગસ્યો નીયાં વિથીમુપાશ્રિતઃ
ત્યારે એ દક્ષિણાયણના માર્ગમાં જઈ, નિર્ધારિત માર્ગે ચાલે છે.
ન દૃશ્યતે યથાકાલં શીઘ્રમસ્તમુપૈતિ ચ
એ યોગ્ય સમયે દેખાતો નથી અને ઝડપથી અસ્ત પણ જાય છે.
દૃશ્યતે દક્ષિણે માર્ગે નિયમાદ્દૃશ્યતે ન ચ
દક્ષિણ માર્ગમાં એ નિયમથી દેખાય છે, અને ક્યારેક દેખાતો નથી.
સમાનકાલાસ્તમયૌ વિષુવત્સુ સમોદયૌ
વિષુવત્ સમયે, ઉગવું અને અસ્ત થવું બન્ને સમાન સમયે થાય છે.
પૂર્ણામવાસ્યયોર્જ્ઞોયૌ જ્યોતિશ્ચક્રાનુવર્તિનૌ
પૂર્ણિમા અને અમાવાસ્યા બંને ચાંદ્રમાસના પ્રકાશવૃત્તને અનુસરે છે.
તદા સર્વગ્રહાણાં ચ સૂર્યો ઽધસ્તાત્પ્રસર્પતિ
એ સમયે સૂર્ય બધા ગ્રહો કરતાં નીચે ચાલે છે.
નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં સોમાદૂર્દ્ધ્વ પ્રસર્પતિ
બધા નક્ષત્રોનો મંડળ ચંદ્રથી ઉપર ચાલે છે.
વક્રસ્તુ ભાર્ગવાદૂર્દ્ધ્વ વક્રાદૂર્દ્ધ્વં બૃહસ્પતિઃ
શુક્રથી ઉપર વક્રગતિ છે અને વક્રગતિથી ઉપર ગુરુ છે.
ઋષીણાં ચાપિ સપ્તાનાં ધ્રુવ ઊર્દ્ધ્વં વ્યવસ્થિતઃ
સાત ઋષિઓથી ઉપર ધ્રુવ સ્થિર છે.
તારાગ્રહાન્તરાણિ સ્યુરુપરિષ્ટાદ્યથાક્રમમ્
તારા અને ગ્રહો વચ્ચેના અંતર ક્રમશઃ ઉપર ગોઠવાયેલા છે.
નિત્યમૃક્ષેષુ યુજ્યન્તે ગચ્છન્તો નિયતાઃ ક્રમાત્
તેઓ હંમેશા રાશિઓ સાથે જોડાયેલા રહે છે અને નિયમિત રીતે ગતિ કરે છે.
સમાગમે ચ ભેદે ચ પશ્યન્તિ યુગપત્પ્રજાઃ
લોકો તેમના મિલન અને વિયોગને એકસાથે જુએ છે.
અસંકરેણ વિજ્ઞેયસ્તેષાં યોગસ્તુ વૈ બુધૈઃ
પંડિતો તેમના મિલનને સ્પષ્ટ રીતે ઓળખે છે, તેમાં કોઈ ગડબડ નથી.
દ્વિપાનામુદધીનાં ચ પર્વતાનાં ત્થૈવ ચ
દ્વીપો, સમુદ્રો અને પર્વતો પણ આવાં જ છે.
એતેષ્વેવ ગ્રહાઃ સર્વે નક્ષત્રેષુ સમુત્થિતાઃ
આ બધાં ગ્રહો એ જ નક્ષત્રોમાં ઉદ્ભવે છે.
વિશાખાસુ સમુત્પન્નો ગ્રહાણાં પ્રથમો ગ્રહઃ
વિશાખા નક્ષત્રમાં ગ્રહોમાં પહેલો ગ્રહ જન્મે છે.
શીતરશ્મિઃ સમુત્પન્નઃ કૃત્તિકાસુ નિશાકરઃ
કૃતિકા નક્ષત્રમાં શીતલ કિરણોવાળો ચંદ્ર જન્મે છે.
તારાગ્રહાણાં પ્રવરસ્તિષ્યઋક્ષે સમુત્થિતઃ
તારા અને ગ્રહોમાં શ્રેષ્ઠ તિષ્યા રાશિમાં ઉદ્ભવે છે.